Đề xuất tăng nặng mức xử phạt, siết khâu bán lẻ để chặn thuốc lá lậu

Ngày 22/4, Báo Công an nhân dân tổ chức Tọa đàm "Phòng chống thuốc lá lậu - Thực trạng và hành lang pháp lý trong tình hình mới", với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, lực lượng chức năng, chuyên gia, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Thực tiễn hiện nay cho thấy thuốc lá lậu không chỉ là câu chuyện của biên giới hay các tuyến vận chuyển lớn, mà đang bám rễ dai dẳng tại thị trường nội địa, đặc biệt ở khâu bán lẻ nhỏ lẻ.

Phát biểu khai mạc, Đại tá Nguyễn Thanh Bình - Phó Cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân, Tổng biên tập Báo Công an nhân dân cho biết, trong giai đoạn hiện nay, hoạt động buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán trái phép thuốc lá vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, có những diễn biến mới, ảnh hưởng đến an ninh trật tự xã hội.

"Thuốc lá lậu không chỉ gây thất thu ngân sách Nhà nước, làm méo mó môi trường cạnh tranh mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ do không được kiểm soát về chất lượng. Đáng lo ngại hơn, hoạt động buôn lậu thuốc lá thường gắn với các đường dây tội phạm, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh kinh tế và hiệu lực quản lý nhà nước", Đại tá Nguyễn Thanh Bình nhấn mạnh.

Tại tọa đàm, các chuyên gia đã có những phân tích, đánh giá về thực trạng thị trường thuốc lá lậu, đặc biệt ở khâu bán lẻ; nhận diện những thuận lợi, vướng mắc trong công tác phòng, chống thuốc lá lậu. Qua đó đề xuất các kiến nghị hoàn thiện hành lang pháp lý đáp ứng yêu cầu đấu tranh trong tình hình mới.

Khung pháp lý hiện hành chưa đủ sức chặn khâu bán lẻ

Theo các chuyên gia, sau hơn 10 năm triển khai Chỉ thị số 30/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá, tình hình buôn lậu, vận chuyển, mua bán trái phép thuốc lá đã được kiềm chế ở nhiều khâu, nhưng khâu bán lẻ vẫn là điểm nghẽn khó xử lý dứt điểm.

Ông Đặng Văn Dũng - Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả cho biết, từ năm 2014 đến 2025, các bộ, ngành, lực lượng chức năng và địa phương đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 79.459 vụ vi phạm liên quan đến buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán trái phép thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đồng thời thu giữ hơn 110 triệu bao thuốc lá điếu các loại, hơn 388 tấn lá thuốc lá và hơn 2 triệu đơn vị thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Tuy nhiên, theo ông Đặng Văn Dũng, công tác chống buôn lậu thuốc lá hiện vẫn còn nhiều tồn tại như: sự chỉ đạo ở một số nơi chưa bám sát thực tiễn; đối tượng vi phạm ngày càng manh động, tinh vi; hoạt động trên không gian mạng nổi lên mạnh hơn; thể chế và các quy định pháp luật xử lý hành vi buôn lậu, vận chuyển, mua bán trái phép thuốc lá chưa đầy đủ, chưa đồng bộ và chưa theo kịp thực tiễn.

"Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng dự thảo Chỉ thị mới thay thế Chỉ thị 30, dự kiến trình Thủ tướng trong tháng 5/2026, trong đó có nội dung quan trọng là tăng mạnh chế tài xử lý vi phạm, nhất là với các hành vi buôn bán thuốc lá nhập lậu; đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu chính quyền cấp xã, phường, đặc khu với công tác chống buôn lậu trên địa bàn", ông Dũng nói.

Theo bà Phan Minh Thủy - Trưởng phòng Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tại Việt Nam, thuốc lá nhập lậu được xếp vào nhóm hàng cấm; pháp luật hiện hành áp dụng cơ chế "xử phạt kép", gồm xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tuy vậy, với hành vi buôn bán, tàng trữ, vận chuyển dưới 50 bao thuốc lá nhập lậu, mức phạt hành chính hiện nay chỉ từ 1 đến 3 triệu đồng; trong khi ngưỡng định lượng để có thể khởi tố hình sự là từ 1.500 bao trở lên, hoặc trong trường hợp có yếu tố tái phạm theo quy định pháp luật.

Bà Thủy cho hay, mức phạt hiện hành của Việt Nam còn thấp nếu so với một số nước trong khu vực, dễ khiến đối tượng vi phạm coi tiền phạt như một loại "chi phí vận hành" của hoạt động kinh doanh bất hợp pháp. Do đó, bà đề xuất sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo hướng nâng mức phạt tiền lên cao hơn hẳn hiện nay, trên nguyên tắc số tiền phạt phải cao hơn lợi nhuận kỳ vọng của lô hàng.

Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế phạt lũy tiến đối với hành vi tái phạm, thậm chí cân nhắc chuyển sớm từ xử lý hành chính sang xử lý hình sự trong trường hợp tái phạm nghiêm trọng, không phụ thuộc hoàn toàn vào ngưỡng số lượng như hiện nay.

Đề xuất tăng mạnh mức xử phạt, đưa chính sách mới vào thực thi sớm

Theo bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, thuốc lá lậu làm thất thu ngân sách nhà nước từ 5.000 đến 6.000 tỷ đồng mỗi năm và xu hướng này còn gia tăng. Trong khi đó, ngành sản xuất thuốc lá hợp pháp trong nước bị thu hẹp thị trường, giảm doanh thu và giảm khả năng cạnh tranh.

Bà Hải cho rằng, mức xử phạt hiện nay đối với hành vi buôn bán thuốc lá nhập lậu từ 1 đến 3 triệu đồng, tương đương khoảng 30.000 đồng/bao trong một số trường hợp, là quá thấp và chưa đủ sức răn đe. Vì vậy cần nhanh chóng sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP và ban hành mức xử phạt cao hơn, trong đó mức khởi điểm tối thiểu nên gấp 10 lần mức hiện tại, để các nhà bán lẻ chùn bước vì lợi nhuận từ buôn bán thuốc lá lậu không thể bù đắp rủi ro bị kiểm tra, xử phạt thường xuyên.

Chuyên gia này cũng nhấn mạnh chính sách mới cần có hiệu lực sớm ngay trong năm 2026, tốt nhất từ giữa năm, nhằm đưa thị trường vào quỹ đạo trước khi lộ trình tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá bắt đầu được thực thi từ ngày 1/1/2027.

Đồng quan điểm, ông Lê Đức Tuấn - Phó Trưởng phòng Tham mưu nghiệp vụ, Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan cho rằng cần tăng mạnh mức xử phạt hành chính đối với hành vi buôn bán thuốc lá lậu và đưa vào thực thi sớm ngay trong năm nay, trước khi chính sách tăng thuế thuốc lá có hiệu lực từ đầu năm 2027. Đây là biện pháp tác động trực tiếp đến hành vi người bán, từ đó giảm đáng kể nguồn cung thuốc lá lậu trên thị trường nội địa.

Ông Nguyễn Đức Lê - Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương đề xuất tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng xử lý hình sự với khối lượng, giá trị hoặc số thu lợi bất chính thấp hơn mức hiện nay, đồng thời nâng mức xử phạt hành chính để tăng sức răn đe.

Hai người đàn ông ngừng tim liên tiếp vì thói quen hút thuốc lá

SKĐS - Theo thông tin từ Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức (TP.HCM), đơn vị này vừa tiếp nhận liên tiếp nhiều trường hợp nhồi máu cơ tim cấp nặng, trong đó có bệnh nhân rơi vào tình trạng ngừng tim, nguy kịch tính mạng. Điểm chung đáng chú ý là tất cả các trường hợp đều có tiền sử hút thuốc lá kéo dài nhiều năm.