Tại phiên thảo luận tổ về 4 dự án luật gồm: Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), ông Phan Chí Hiếu – Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã nêu nhiều ý kiến đáng chú ý.
Lo quá tải khi phân quyền hộ tịch về cấp xã
Đồng tình với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đưa nhiệm vụ hộ tịch về cấp xã nhằm phục vụ người dân tốt hơn, ông Phan Chí Hiếu cho rằng đây là bước đi đúng, phù hợp định hướng của Đảng. Tuy nhiên, ông bày tỏ băn khoăn về năng lực thực thi tại cơ sở.
Theo ông, hiện nay đội ngũ cán bộ tư pháp, hộ tịch cấp xã rất mỏng, một số nơi chỉ có một cán bộ, thậm chí có xã không có cán bộ chuyên trách. Khối lượng công việc lớn, thường xuyên bị giao thêm nhiệm vụ khác khiến tình trạng quá tải diễn ra phổ biến. Do đó, ông đề nghị nếu Quốc hội thông qua chủ trương này, Chính phủ cần có giải pháp tăng cường nhân lực cho cấp xã, bảo đảm giải quyết thủ tục hộ tịch nhanh chóng, thuận lợi cho người dân.
Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp và Pháp luật Phan Chí Hiếu - ĐBQH đoàn Cà Mau.
Bên cạnh đó, ông cũng nhấn mạnh yêu cầu đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin. Trong bối cảnh các thủ tục hộ tịch được thực hiện trực tuyến, phi địa giới hành chính, nếu hệ thống kỹ thuật không đáp ứng sẽ gây ách tắc, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.
Thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng
Liên quan đến dự thảo Luật Công chứng, ông Phan Chí Hiếu cho biết định hướng sửa đổi lần này là thu hẹp các giao dịch, hợp đồng bắt buộc phải công chứng, chuyển mạnh sang cơ chế tự nguyện.
Theo kinh nghiệm quốc tế, chỉ một số loại giao dịch nhất định, chủ yếu liên quan đến bất động sản mới bắt buộc công chứng nhằm hạn chế tranh chấp. Các giao dịch còn lại do người dân tự lựa chọn.
Đáng chú ý, dự thảo luật quy định chỉ những giao dịch được xác định trong luật mới bắt buộc công chứng, không cho phép quy định tại nghị định, thông tư nhằm tránh tình trạng lạm dụng. Qua rà soát, nhiều loại giao dịch hiện đang bị "đẩy" lên mức bắt buộc công chứng ở văn bản dưới luật sẽ được bãi bỏ.
Đồng thời, dự thảo cũng quy định rõ các nhóm giao dịch cụ thể phải công chứng, như chuyển quyền sử dụng đất, một số trường hợp di chúc… nhằm bảo đảm minh bạch, an toàn pháp lý cho thị trường.
Về thực tiễn, ông cho biết tại những nơi chưa có tổ chức hành nghề công chứng, người dân vẫn có thể thực hiện chứng thực tại UBND cấp xã. Trong thời gian tới, Bộ Tư pháp sẽ phát triển mạng lưới công chứng, từng bước chuyển giao thẩm quyền chứng thực sang các tổ chức hành nghề công chức, giảm tải cho chính quyền cơ sở.
Mở rộng trợ giúp pháp lý, tăng trách nhiệm xã hội của luật sư
Đối với Luật Trợ giúp pháp lý, ông Phan Chí Hiếu bày tỏ ủng hộ việc mở rộng đối tượng được thụ hưởng, coi đây là chính sách thể hiện tính ưu việt của Nhà nước.
Ông cho biết ở nhiều quốc gia, 100% vụ án hình sự đều có luật sư tham gia; nếu bị cáo không đủ khả năng chi trả, Nhà nước sẽ chỉ định luật sư và thanh toán chi phí. Việt Nam cần từng bước tiến tới mục tiêu này, phù hợp với điều kiện KT-XH.
Tuy nhiên, việc mở rộng cần gắn với khả năng thực tế, tránh quá tải nguồn lực. Đồng thời, ông đề nghị đẩy mạnh xã hội hóa, huy động đội ngũ luật sư tham gia trợ giúp pháp lý, thay vì chỉ dựa vào ngân sách.
Đặc biệt, trong quá trình sửa đổi Luật Luật sư, cần quy định rõ hơn trách nhiệm xã hội của luật sư, như nghĩa vụ tham gia một số vụ việc trợ giúp pháp lý miễn phí hoặc thực hiện giờ công ích hằng năm.
