Nâng mức phạt tiền đối với một số tội danh
Đối với nhóm tội phạm kinh tế, Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi không chỉ nâng ngưỡng giá trị thất thoát, trốn thuế hoặc thiệt hại mà còn tăng gấp đôi mức phạt tiền, gồm cả phạt tiền là hình phạt chính và hình phạt bổ sung.
Cụ thể, với Tội buôn lậu (Điều 188), ngưỡng giá trị hàng hóa phạm pháp được đề xuất nâng từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng; mức phạt tiền tối đa đối với pháp nhân thương mại phạm tội lên đến 30 tỷ đồng.
Đối với Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm (Điều 190, 191), mức phạt tiền tối thiểu đối với cá nhân được nâng từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng, mức tối đa từ 1 tỷ đồng lên 2 tỷ đồng. Với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền tối thiểu tăng từ 300 triệu đồng lên 600 triệu đồng, mức tối đa từ 5 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng.
Đối với Tội trốn thuế (Điều 200), ngưỡng số tiền trốn thuế bị truy cứu trách nhiệm hình sự được đề xuất nâng từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng. Mức phạt tiền tối thiểu tăng từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng; khung cao nhất nâng mức phạt tiền lên đến 9 tỷ đồng đối với cá nhân và 20 tỷ đồng đối với pháp nhân thương mại.
Với Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Điều 201), ngưỡng thu lợi bất chính cấu thành tội phạm được đề xuất nâng từ 30 triệu đồng lên 100 triệu đồng. Ở khung 1, mức phạt tiền tối thiểu tăng từ 50 triệu đồng lên 100 triệu đồng, mức tối đa từ 200 triệu đồng lên 400 triệu đồng.
Đối với Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí (Điều 219) và Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 222), dự thảo nâng ngưỡng gây thiệt hại hoặc thất thoát tối thiểu để xử lý hình sự từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng.
Theo Bộ Công an, việc nâng mức phạt tiền nhằm phù hợp với quy định của Hiến pháp và xu hướng nâng cao mức xử lý vi phạm trong pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Cơ quan soạn thảo cho biết, mức phạt tiền trong nhiều tội danh của Bộ luật Hình sự hiện hành chưa phù hợp với sự biến động về giá cả và điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay so với thời điểm năm 2015. Mức lương cơ sở từ ngày 1/7/2013 đến tháng 4/2016 là 1.150.000 đồng, trong khi hiện nay là 2.530.000 đồng, tăng gấp hơn 2 lần.
Bên cạnh đó, GDP bình quân đầu người năm 2015 theo giá hiện hành ước đạt 45,7 triệu đồng/người, trong khi năm 2025 ước đạt 125,5 triệu đồng/người.
Từ các cơ sở này, dự thảo cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh nhằm phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội và các khuyến nghị quốc tế đối với Việt Nam. Việc nâng mức phạt tiền cũng nhằm tăng tính răn đe, phòng ngừa tội phạm, đặc biệt trong bối cảnh tội phạm vì mục đích lợi nhuận diễn biến phức tạp.
Ảnh minh hoạ. Nguồn ảnh: Tạo bằng AI.
Tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình
Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2026 đề xuất áp dụng hình phạt tử hình đối với 4 tội danh, giảm 6 tội danh so với hiện tại, nhằm tiếp tục thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về nghiên cứu thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Theo đó, dự thảo đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với: Tội bạo loạn (Điều 112); Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142); Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251); Tội chống loài người (Điều 422); Tội phạm chiến tranh (Điều 423).
Đồng thời, Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) được nhập vào Tội khủng bố (Điều 299), qua đó bỏ một tội danh có hình phạt tử hình.
Như vậy, 4 tội danh còn hình phạt tử hình gồm: Tội phản bội Tổ quốc (Điều 107); Tội giết người (Điều 123); Tội khủng bố (Điều 299); Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248).
Theo định hướng sửa đổi, hình phạt tử hình được đề xuất loại bỏ đối với một số tội danh và chỉ duy trì đối với những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, có tính chất nguy hiểm cao cho xã hội.
Bổ sung 7 tội danh mới
Dự thảo cũng đề xuất bổ sung 7 tội danh mới, gồm: Tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Điều 182); Tội xâm phạm dữ liệu cá nhân (Điều 281); Tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân (Điều 282); Tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa (Điều 191); Tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 291); Tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 292); Tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức (Điều 311).
Việc bổ sung các tội danh này nhằm kịp thời đấu tranh với những hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh, nhất là các hành vi liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng, dữ liệu cá nhân, công nghệ cao, không gian mạng, tài sản mã hóa và phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Mở rộng hình phạt cải tạo không giam giữ
Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo mở rộng áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đối với 10 tội danh, phù hợp với xu hướng quốc tế khuyến khích phát triển các biện pháp không giam giữ.
Theo cơ quan soạn thảo, việc mở rộng hình phạt này có tác động tích cực đến người phạm tội, hạn chế ảnh hưởng đến việc làm, thu nhập và quan hệ gia đình, đồng thời thể hiện chính sách nhân văn, nhân đạo của Bộ luật Hình sự.
Dự thảo đồng thời bổ sung quy định về tổ chức tội phạm, trong đó quy định cụ thể việc xử lý hình sự đối với hành vi thành lập hoặc tham gia tổ chức tội phạm, nhằm phòng ngừa tội phạm và nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý hành vi vi phạm.
Đáng chú ý, trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, nếu người bị kết án vi phạm nghĩa vụ, Tòa án có thể quyết định chuyển hình phạt cải tạo không giam giữ thành hình phạt tù.
Quy định này nhằm bảo đảm tính nghiêm minh và hiệu lực thi hành bản án, đồng thời ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách khoan hồng của Nhà nước để trốn tránh nghĩa vụ phải thực hiện.
