Bộ Công an vừa công bố dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) lấy ý kiến công khai đến hết ngày 7/5, trước khi trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI.
Tại dự thảo này, Bộ Công an đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền đối với một số tội danh (dự thảo chưa nêu cụ thể) nhằm phù hợp với quan điểm của Đảng về tăng cường hình phạt tiền tại Nghị quyết số 49 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp
Theo Bộ Công an, chính sách mới nhằm bảo đảm tính công bằng, nhân đạo; khi áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù, người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Theo cơ quan soạn thảo, Bộ luật Hình sự hiện xác định phạt tiền là một trong các hình phạt chính. Chiến lược cải cách tư pháp và các quan điểm về phòng, chống tham nhũng cũng ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát. Tuy nhiên, Bộ luật hiện chưa đặt ra chuẩn cứng, khi nào được phạt tiền, khi nào phải phạt tù, mà vẫn dừng ở quy định mang tính "có thể", khiến chính sách hình sự vẫn nghiêng về trừng phạt hơn là phục hồi.
Bộ Công an đề xuất mở rộng tội danh phạt tiền thay phạt tù. Ảnh minh họa
Theo đề xuất, khi sửa đổi, Bộ luật Hình sự sẽ tiến thêm một bước từ "cho phép", "có thể" sang quy định chặt chẽ hơn, giúp tòa án có căn cứ pháp lý minh bạch khi áp dụng hình phạt tiền thay vì phạt tù.
Theo Bộ Công an, chính sách mở rộng các tội danh được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù sẽ giúp giảm chi phí giam giữ, quản lý trại giam, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi.
Với xã hội và doanh nghiệp, chính sách này giúp người phạm tội, đặc biệt là người phạm tội lần đầu, ít nguy hiểm, có điều kiện duy trì việc làm, chăm sóc gia đình và tái hòa nhập tốt hơn. Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng phạt tiền thay tù cũng giảm rủi ro đứt gãy lao động và quản trị khi người quản lý vi phạm các lỗi có thể xử lý bằng tiền mà không cần cách ly khỏi xã hội.
Nâng mức phạt tiền để bảo đảm tính răn đe
Cùng với đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền, Bộ Công an nhận định mức phạt tiền tối thiểu tại điều 35 (1 triệu đồng với cá nhân) và điều 77 (50 triệu đồng với pháp nhân) là tương đối thấp.
Các mức này chưa phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội, chưa tính đến sự thay đổi của mức lương cơ sở và thu nhập bình quân đầu người, chưa đáp ứng được khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) và Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG) về hình phạt tiền đối với pháp nhân thương mại.
Đồng thời, mức phạt tiền ở một số nhóm tội có tính chất thu lợi bất chính (lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại; thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm; công nghệ thông tin, mạng viễn thông…) còn thấp, chưa phù hợp với tình hình kinh tế, xã hội của đất nước. Các đối tượng phạm tội nêu trên đều thu lợi bất chính rất lớn, có những vụ án lên đến hàng nghìn tỉ đồng.
Do đó, ban soạn thảo đề xuất nâng gấp đôi mức phạt tiền ở một số nhóm tội có tính chất thu lợi nhuận bất chính như: trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại; trong lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và các tội khác xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông...
Theo Bộ Công an, đề xuất nâng mức phạt tiền để bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe của hình phạt, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội và đáp ứng khuyến nghị của các tổ chức quốc tế.
