Sáng 21/7, tại trụ sở Bộ Y tế, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia chủ trì họp Tổ soạn thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Tham gia cuộc họp có đại diện lãnh đạo các Vụ, Cục, Viện có liên quan của Bộ Y tế và các thành viên tổ soạn thảo; đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam.
GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp.
Hoàn thiện cơ sở pháp lý để kiểm soát thuốc lá thế hệ mới
Theo Ban soạn thảo, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành chưa có quy định cụ thể về khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng như chưa quy định cấm đối với hai nhóm sản phẩm này.
Trong khi đó, Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội đã quy định cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người. Đồng thời, Luật Đầu tư cũng đã đưa thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh.
Theo Tổ soạn thảo, việc sửa đổi Luật lần này nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Quốc hội, tạo hành lang pháp lý thống nhất trong công tác quản lý, phòng ngừa và xử lý vi phạm đối với các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho thấy Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực.
TS.BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, báo cáo về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Tỷ lệ hút thuốc lá điếu thông thường ở nam giới trưởng thành giảm đáng kể; tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động tại gia đình, nơi làm việc và nơi công cộng cũng tiếp tục giảm.
Tuy nhiên, Ban soạn thảo nhận định những kết quả này đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng bởi sự gia tăng nhanh chóng của việc sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đặc biệt trong thanh thiếu niên.
Thực tế, nhiều địa phương đã ghi nhận các trường hợp ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử, trong đó phần lớn là học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên, kể cả nữ giới.
Tuy nhiên, kể từ khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 có hiệu lực, tình hình đã có nhiều chuyển biến tích cực.
Theo số liệu sơ bộ của Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, trước thời điểm lệnh cấm được ban hành, trong vòng 22 tháng đơn vị này tiếp nhận 120 trường hợp cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử, trung bình khoảng 5-6 ca mỗi tháng, trong đó có những bệnh nhân bị tổn thương não nặng sau khi sử dụng. Sau khi lệnh cấm có hiệu lực, số ca cấp cứu giảm xuống còn 1-2 trường hợp mỗi tháng.
Bên cạnh đó, tình trạng quảng cáo công khai thuốc lá điện tử trên mạng xã hội, thông qua người có ảnh hưởng và tại các cửa hàng bán lẻ cũng giảm mạnh, gần như chấm dứt sau khi các cơ quan chức năng tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Theo Ban soạn thảo, đây là minh chứng cho thấy các quy định cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã bước đầu phát huy hiệu quả, cần tiếp tục được luật hóa để bảo đảm tính thống nhất và ổn định lâu dài.
Vụ trưởng Vụ Pháp chế Đỗ Trung Hưng phát biểu.
Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ hút thuốc cao
Theo điều tra STEPS năm 2021, tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành Việt Nam là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%, còn nữ giới là 0,6%.
Ước tính hiện cả nước có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Mặc dù tỷ lệ hút thuốc đã giảm so với năm 2010 (từ 23,8% xuống còn 20,8%), song tốc độ giảm còn chậm, chỉ khoảng 3 điểm phần trăm trong hơn một thập kỷ.
Ở nhóm thanh thiếu niên từ 13-17 tuổi, tỷ lệ hút thuốc giảm từ 5,36% năm 2013 xuống còn 2,78% năm 2019, song nguy cơ chuyển sang sử dụng thuốc lá điện tử lại gia tăng.
Ban soạn thảo cho biết, Việt Nam hiện vẫn nằm trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới, đồng thời đứng thứ ba trong khu vực ASEAN.
Hút thuốc lá là nguyên nhân gây nhiều bệnh mạn tính, bệnh hiểm nghèo và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong có thể phòng tránh.
Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) trích dẫn, mỗi năm Việt Nam có hơn 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó khoảng 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do hít phải khói thuốc thụ động.
Không chỉ gây tổn hại sức khỏe, thuốc lá còn tạo gánh nặng rất lớn về kinh tế. Ước tính, tổng chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá gây ra đạt 108,7 nghìn tỷ đồng trong năm 2022, tương đương khoảng 1,14% GDP. Trong đó, chi phí do tử vong sớm chiếm tới 79% tổng gánh nặng kinh tế.
Riêng chi từ Quỹ BHYT cho khám chữa bệnh liên quan đến thuốc lá khoảng 8,7 nghìn tỷ đồng, trong khi chi trực tiếp từ hộ gia đình khoảng 8,1 nghìn tỷ đồng.
Các đại biểu bộ, ngành, tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam phát biểu tại cuộc họp.
Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật là đề xuất bổ sung quy định cấm mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán.
Theo Ban soạn thảo, mặc dù Luật Quảng cáo và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã cấm quảng cáo thuốc lá, song việc trưng bày sản phẩm cùng các vật dụng hỗ trợ như tủ trưng bày, đèn chiếu sáng, biển hiệu... trên thực tế vẫn là một hình thức quảng bá sản phẩm.
Đây cũng là khuyến nghị của Công ước khung của WHO về kiểm soát thuốc lá (FCTC) mà Việt Nam là thành viên.
Đến cuối năm 2024, đã có 59 quốc gia trên thế giới cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Trong khu vực ASEAN, Thái Lan, Singapore, Brunei, Lào và Malaysia đều đã áp dụng quy định này.
Theo Ban soạn thảo, việc cấm trưng bày sẽ góp phần hạn chế sự hấp dẫn của sản phẩm thuốc lá, đặc biệt đối với thanh thiếu niên, đồng thời hỗ trợ người hút thuốc trong quá trình cai nghiện.
Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, các đại biểu cũng cho rằng hiệu quả thực thi Luật tại các địa phương hiện còn chưa đồng đều. Ở nhiều tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, công tác truyền thông, kiểm tra, giám sát còn gặp nhiều khó khăn do hạn chế về hạ tầng thông tin, rào cản ngôn ngữ, phong tục tập quán và nguồn nhân lực.
Do đó, việc sửa đổi Luật cần gắn với các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, tăng cường nguồn lực cho tuyến cơ sở và bảo đảm người dân ở mọi khu vực đều được tiếp cận đầy đủ các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Quang cảnh cuộc họp.
Phát biểu kết luận cuộc họp, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia đánh giá cao ý kiến thảo luận, góp ý và trao đổi của các đại biểu.
Thứ trưởng đề nghị Tổ soạn thảo khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật trên cơ sở các ý kiến đã được thống nhất; đồng thời tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các nội dung để bảo đảm dự thảo có chất lượng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và trình cấp có thẩm quyền đúng tiến độ.
Thứ trưởng cũng nhấn mạnh thêm, bên cạnh các ý kiến phát biểu trực tiếp tại cuộc họp, đề nghị các bộ, ngành và các thành viên Tổ soạn thảo tiếp tục gửi góp ý bằng văn bản để cơ quan chủ trì tổng hợp đầy đủ, bảo đảm chất lượng hồ sơ dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền.
Thứ trưởng yêu cầu đơn vị chủ trì bám sát tiến độ, khẩn trương hoàn thiện báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật để trình đúng kế hoạch. Đồng thời, tiếp tục rà soát toàn bộ nội dung dự thảo, cập nhật, chỉnh sửa, bổ sung những vấn đề cần thiết nhằm bảo đảm phiên bản trình cấp có thẩm quyền được hoàn thiện hơn, đầy đủ hơn và có chất lượng cao nhất.
"Đề nghị Tổ soạn thảo tiếp tục bám sát tiến độ, chủ động phối hợp với các bộ, ngành để hoàn thiện dự thảo. Chúng ta phải tranh thủ rà soát kỹ lưỡng, cập nhật đầy đủ các nội dung đã được thống nhất để phiên bản trình tới đây hoàn thiện hơn, chất lượng hơn", Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh...
