Bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung
Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết việc ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều, quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện và các cơ chế xử lý đối với hành vi vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực trên.
Toàn cảnh Phiên họp thứ 4 của UBTVQH.
Một trong những nguyên tắc cốt lõi là khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; áp dụng chính sách khoan hồng, giảm nhẹ đối với các hành vi vi phạm nhưng xuất phát từ mục tiêu phục vụ lợi ích chung. Đồng thời, việc xử lý sẽ ưu tiên các biện pháp kinh tế, dân sự và hành chính, coi xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.
Bên cạnh đó, dự thảo nhấn mạnh yêu cầu xử lý nghiêm những trường hợp lợi dụng Nghị quyết để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an báo cáo tại Phiên họp.
Chương II của dự thảo quy định bốn nhóm chính sách hình sự gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự.
Cần làm rõ phạm vi áp dụng và bảo đảm tính khả thi
Đáng chú ý, dự thảo quy định hai trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại trong quá trình ứng dụng KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Trường hợp thứ nhất áp dụng đối với hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gặp rủi ro, thiệt hại nhưng đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định.
Trường hợp thứ hai áp dụng khi pháp luật chưa có quy định điều chỉnh hoặc còn chồng chéo, mâu thuẫn, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, song người thực hiện không có hành vi tham nhũng, hành động vì lợi ích chung, hoàn thành nhiệm vụ và mang lại hiệu quả.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi.
Thẩm tra dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết đa số ý kiến thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế, KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Về phạm vi điều chỉnh, Thường trực Ủy ban cơ bản đồng tình với quy định của dự thảo, song đề nghị tiếp tục rà soát để xác định rõ nội hàm từng lĩnh vực, tránh phạm vi điều chỉnh quá rộng hoặc chồng chéo với các luật chuyên ngành.
Đối với quy định người được miễn trách nhiệm hình sự nhưng bị xử phạt vi phạm hành chính theo khung cao nhất, đa số ý kiến đề nghị xem xét lại vì chưa phù hợp với nguyên tắc cá thể hóa trong xử lý vi phạm hành chính, có thể ảnh hưởng đến tính nhân văn và khả năng thực thi của chính sách.
Về chính sách không truy cứu trách nhiệm hình sự, nhiều ý kiến tán thành nhưng cho rằng chỉ nên áp dụng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện như: không tham nhũng; vì lợi ích chung; công việc đã hoàn thành và mang lại hiệu quả KT-XH; không còn khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm; không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.
Đối với cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự khi gặp rủi ro trong đổi mới sáng tạo, các ý kiến đề nghị làm rõ đối tượng áp dụng là người gây thiệt hại hay người chịu thiệt hại, đồng thời xác định rõ mối quan hệ giữa quy định này với Bộ luật Hình sự. Ngoài ra, cần tiếp tục rà soát các quy định về miễn, giảm trách nhiệm hình sự và xử lý kỷ luật để bảo đảm việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện mang tính quyết định tuyệt đối khi áp dụng các chính sách khoan hồng.
