Các chuyên gia cho rằng cần xem xét việc đưa nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì vào luật như một quy định bắt buộc để hỗ trợ người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp cải tiến thành phần sản phẩm.
Khó chọn thực phẩm lành mạnh ngay tại thời điểm mua
ThS.BS Vũ Thị Lan Anh - Phụ trách khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Hà Đông cho biết, thực phẩm đóng gói ngày càng đa dạng, nhưng không phải người tiêu dùng nào cũng có đủ kiến thức và thời gian để đọc, hiểu bảng thành phần dinh dưỡng ở mặt sau bao bì. Việc nhận biết nhanh hàm lượng đường, muối, chất béo bão hòa trong sản phẩm vẫn là một thách thức, nhất là với người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và các gia đình có trẻ nhỏ.
Theo chuyên gia, ăn khỏe không đơn thuần là ăn đủ no hay lựa chọn những sản phẩm được quảng cáo là bổ dưỡng. Điều quan trọng là xây dựng chế độ ăn cân đối, đa dạng, đồng thời hạn chế tiêu thụ quá mức các thành phần dinh dưỡng có thể gây bất lợi cho sức khỏe. Song làm thế nào để người dân có thể nhận diện và lựa chọn thực phẩm phù hợp ngay tại thời điểm mua hàng, thay vì phải tự tìm hiểu, phân tích những thông tin dinh dưỡng phức tạp trên bao bì.
Các chuyên gia cho rằng cần xem xét việc đưa nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì vào luật như một quy định bắt buộc. Ảnh minh họa (AI)
Trong bối cảnh đó, nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì được xem là một công cụ hỗ trợ người tiêu dùng nhanh chóng nhận biết những sản phẩm có hàm lượng cao các thành phần cần hạn chế theo tiêu chí khoa học.
"Thông tin cảnh báo rõ ràng, dễ nhận diện không chỉ giúp người dân cân nhắc trước khi mua thực phẩm mà còn góp phần hình thành thói quen lựa chọn lành mạnh hơn, đặc biệt khi các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch đang đặt ra nhiều thách thức đối với sức khỏe cộng đồng", BS Lan Anh chia sẻ.
Nguy cơ nếu trẻ ăn quá nhiều thực phẩm siêu chế biến
TS. Trần Thị Minh Nguyệt - Khoa Khám tư vấn dinh dưỡng trẻ em, Viện Dinh dưỡng cho hay, thực phẩm siêu chế biến là nhóm thực phẩm được sản xuất qua nhiều công đoạn công nghiệp, thường chứa nhiều thành phần ít được sử dụng trong bếp ăn gia đình như chất tạo ngọt, chất tạo màu, hương liệu, chất nhũ hóa, chất bảo quản, chất điều vị hoặc các dạng tinh chế của đường, tinh bột, chất béo và đạm. Nhiều thực phẩm siêu chế biến có đậm độ năng lượng cao, chứa nhiều đường, muối, chất béo không có lợi nhưng lại ít chất xơ, vitamin và khoáng chất.
Đáng chú ý, thực phẩm siêu chế biến không chỉ là snack, bánh kẹo, nước ngọt, xúc xích hay mì ăn liền. Nhiều sản phẩm được thiết kế riêng cho trẻ em như ngũ cốc ăn sáng có đường, sữa chua uống nhiều đường, nước trái cây đóng hộp, bánh quy bổ sung canxi, thạch hoặc kẹo dẻo vitamin cũng có thể thuộc nhóm này.
Trẻ em là nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi thực phẩm siêu chế biến do vị giác đang trong quá trình hình thành. Ảnh minh họa (AI)
Trên bao bì, những thông điệp như "giàu dinh dưỡng", "bổ sung vitamin", "từ trái cây", "tăng chiều cao" hay "tiện lợi cho bé" dễ tạo cảm giác yên tâm cho phụ huynh. Nhưng nếu xem xét kỹ thành phần dinh dưỡng, một số sản phẩm lại chứa lượng đường, muối hoặc chất béo khá cao so với nhu cầu của trẻ. Đây chính là khoảng cách giữa thông tin quảng cáo và thông tin mà người tiêu dùng thực sự cần để đưa ra quyết định có lợi cho sức khỏe.
TS Nguyệt phân tích, trẻ em là nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi thực phẩm siêu chế biến do vị giác đang trong quá trình hình thành. Khi thường xuyên tiếp xúc với vị quá ngọt, quá mặn, quá béo hoặc hương liệu đậm, trẻ có thể dần quen với những hương vị mạnh và giảm hứng thú với thực phẩm tự nhiên.
Bên cạnh đó, việc sử dụng thường xuyên thực phẩm giàu năng lượng, nhiều đường, nhiều chất béo, kết hợp với ít vận động và ngủ không đủ có thể làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa.
Một nguy cơ khác là trẻ có thể dư năng lượng nhưng vẫn thiếu vi chất. Khi bánh kẹo, nước ngọt, snack hoặc mì ăn liền thường xuyên thay thế rau xanh, trái cây, cá, trứng, đậu và các thực phẩm tươi, khẩu phần dễ mất cân đối, ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài.
Để làm được điều đó, phụ huynh cần chú ý đến lượng đường, muối, chất béo bão hòa, năng lượng trên khẩu phần và danh sách thành phần. Tuy nhiên, khi thông tin quan trọng nằm trong bảng dinh dưỡng khó đọc, trong khi những thông điệp quảng cáo lại nổi bật ở mặt trước bao bì, việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh không hề đơn giản.
Xem xét việc đưa nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì vào luật
ThS.BS Vũ Thị Lan Anh cho biết, theo định hướng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì là một trong những công cụ chính sách có thể hỗ trợ người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp cải tiến thành phần sản phẩm. Thay vì yêu cầu người mua tự phân tích bảng thành phần dinh dưỡng, nhãn cảnh báo mặt trước bao bì giúp họ nhận biết nhanh sản phẩm có hàm lượng cao đường, muối hoặc chất béo bão hòa theo các ngưỡng cảnh báo được xác định trên cơ sở khoa học.
Tuy nhiên, nếu việc dán nhãn chỉ dựa trên sự tự nguyện của doanh nghiệp, thông tin cảnh báo có thể thiếu đồng bộ, khiến người tiêu dùng khó so sánh giữa các sản phẩm. Do đó, để nhãn cảnh báo thực sự phát huy vai trò bảo vệ sức khỏe cộng đồng, cần nghiên cứu quy định áp dụng bắt buộc thay vì chỉ trông chờ vào sự tự nguyện của nhà sản xuất.
Đặc biệt, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm hiện nay là cơ hội quan trọng để Việt Nam xem xét luật hóa quy định bắt buộc về nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì đối với các nhóm thực phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh.
Theo BS Lan Anh, quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý để xác định trách nhiệm của doanh nghiệp, tạo điều kiện cho cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người tiêu dùng. Việc luật hóa cũng có ý nghĩa tạo ra một khuôn khổ chung, trong đó các sản phẩm thuộc diện phải cảnh báo được áp dụng tiêu chí thống nhất, giúp người dân có cơ sở so sánh và lựa chọn thay vì phụ thuộc chủ yếu vào thông điệp quảng cáo.
TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn - Phụ trách Khoa Dinh dưỡng cộng đồng, Viện Dinh dưỡng chỉ rõ, trong bối cảnh dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được lấy ý kiến, chúng ta cần xem xét việc đưa nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì vào luật như một quy định bắt buộc, giao Bộ Y tế hướng dẫn chi tiết về định dạng, vị trí, kích thước nhãn.
Đồng thời, xây dựng và ban hành mô hình phân loại thực phẩm dựa vào hàm lượng dinh dưỡng quốc gia làm căn cứ khoa học thống nhất để xác định sản phẩm "nhiều đường, nhiều muối, nhiều chất béo bão hòa". Cùng mô hình này có thể dùng trong quản lý quảng cáo thực phẩm hướng tới trẻ em và thực phẩm trong trường học.
Luật hóa quy định bắt buộc về nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì sẽ là một bước tiến quan trọng trong chính sách phòng bệnh từ sớm, góp phần giúp người dân lựa chọn thực phẩm phù hợp và từng bước chuyển từ "ăn no" sang "ăn lành mạnh", vì sức khỏe của mỗi gia đình và cộng đồng.
