Theo Đại tá, PGS.TS Nguyễn Trung Kiên, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa nicotine mới đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật, chủ động ngăn ngừa nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.
Một trong những nội dung đáng chú ý được ông phân tích là đề xuất kiểm soát chặt hoạt động quảng bá, mua bán thuốc lá trên không gian mạng, đồng thời hạn chế khả năng tiếp cận các sản phẩm này của trẻ em, thanh thiếu niên.
Ngăn việc chào mời, bán thuốc lá trên mạng
Theo đại biểu Nguyễn Trung Kiên, hoạt động giới thiệu, quảng bá và mua bán thuốc lá hiện không chỉ diễn ra tại cửa hàng, đại lý. Các giao dịch còn được thực hiện qua mạng xã hội, ứng dụng trực tuyến và nhiều phương thức điện tử khác, gây khó khăn cho công tác kiểm soát.
Ông Nguyễn Trung Kiên - Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại. Ảnh Quốc hội.
Trước thực tế này, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đề xuất cấm bán thuốc lá trên môi trường điện tử, bao gồm các nền tảng thương mại điện tử và phương thức giao dịch điện tử khác.
Dự thảo cũng bổ sung cách nhận diện hoạt động tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng. Theo nội dung được đại biểu phân tích, hoạt động này bao gồm giới thiệu, chào mời, tư vấn, cung cấp thông tin hoặc tiếp thị liên kết trong thương mại điện tử nhằm thúc đẩy việc mua, sử dụng thuốc lá. Cùng với đó là quy định nghiêm cấm quảng cáo, khuyến mại và tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức.
Ông Kiên cho rằng việc bổ sung các quy định này giúp pháp luật thích ứng với sự thay đổi của phương thức kinh doanh. Phạm vi kiểm soát cần bao quát cả hoạt động quảng cáo công khai lẫn các hình thức chào mời, tiếp thị trực tiếp và tiếp thị liên kết.
Kiểm soát cả sản phẩm, thiết bị và nguyên liệu
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Trung Kiên nhấn mạnh là yêu cầu nhận diện đầy đủ các sản phẩm thuốc lá và sản phẩm chứa nicotine mới. Bên cạnh thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lào, thuốc lá sợi, thị trường đã xuất hiện những sản phẩm sử dụng cơ chế nung nóng, hóa hơi hoặc đưa nicotine vào cơ thể theo hình thức khác. Một số sản phẩm có thiết kế nhỏ gọn, màu sắc bắt mắt, nhiều hương vị, dễ thu hút thanh thiếu niên.
Theo ông Kiên, sự đa dạng này đặt ra thách thức đối với quản lý thị trường, kiểm soát hàng nhập lậu và phòng ngừa việc pha trộn chất bị cấm. Pháp luật cần xác định rõ đối tượng quản lý, tạo căn cứ phát hiện và xử lý vi phạm. Theo đại biểu, dự thảo bổ sung, làm rõ khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; đồng thời đề cập túi ngậm nicotine, shisha và những thiết bị, bộ phận, nguyên liệu liên quan.
Hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá của trẻ em, thanh thiếu niên là mục tiêu quan trọng trong sửa đổi luật. Ảnh: HT
Đề xuất tại Điều 9 bao quát các hành vi từ sản xuất, kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển đến xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, chứa chấp đối với những sản phẩm thuộc diện cấm. Dự thảo cũng đề xuất cấm sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine và shisha.
Các trường hợp ngoại lệ đối với nguyên liệu được xác định theo mục đích sử dụng, như phục vụ sản xuất thuốc lá truyền thống hoặc nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định theo quy định và được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Nội dung sửa luật nhằm cụ thể hóa chính sách cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội. Việc làm rõ khái niệm và các hành vi bị cấm tạo cơ sở pháp lý cụ thể hơn cho quá trình thực thi.
Hạn chế trẻ em tiếp cận thuốc lá
Bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi là nội dung xuyên suốt trong phân tích của đại biểu Nguyễn Trung Kiên về dự thảo luật. Các quy định được ông đề cập gồm nghiêm cấm người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá; sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua, bán thuốc lá; bán hoặc cung cấp thuốc lá cho nhóm tuổi này.
Đối với hoạt động bán hàng, dự thảo sửa đổi Điều 25 theo hướng cơ sở bán buôn, bán lẻ có quyền từ chối bán thuốc lá nếu khách hàng không chứng minh được đủ tuổi mua. Dự thảo cũng quy định không được bán thuốc lá trong phạm vi 100m tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất của cơ sở giáo dục, cơ sở y tế.
Theo ông Kiên, những biện pháp này góp phần hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá của trẻ em, thanh thiếu niên, đồng thời bảo vệ môi trường học đường và các cơ sở chăm sóc sức khỏe. Bên cạnh kiểm soát điểm bán, ông nhấn mạnh vai trò của giáo dục. Việc lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào chương trình học phù hợp với từng cấp học giúp hình thành nhận thức, thói quen sống lành mạnh và ý thức tự bảo vệ sức khỏe.
Để các quy định phát huy hiệu quả, đại biểu Nguyễn Trung Kiên cho rằng cần bảo đảm sự thống nhất với các luật liên quan, xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân; tăng cường nguồn lực và ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, xử lý vi phạm.
Cùng với giảm nhu cầu sử dụng, việc kiểm soát nguồn cung, ngăn chặn thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả cần được thực hiện đồng bộ. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, nhà trường và gia đình là điều kiện để các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng đi vào thực tế.
