1. Chuyển đổi số mở ra cơ hội mới cho y học cổ truyền
Trong khuôn khổ Hội thảo quốc tế Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ tiên tiến trong y học cổ truyền (AITM 2026), PGS.TS. Trần Văn Thanh, Giám đốc Bệnh Viện Châm Cứu Trung Ương cho biết, chuyển đổi số y tế không chỉ là tin học hóa hoạt động hành chính, mà là quá trình tái cấu trúc phương thức quản trị, cung ứng dịch vụ và tạo lập tri thức y học dựa trên dữ liệu. Dữ liệu lâm sàng, dữ liệu dược, dữ liệu sức khỏe cộng đồng và dữ liệu theo dõi người bệnh ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng cho quản lý chất lượng, ra quyết định lâm sàng, nghiên cứu và hoạch định chính sách.
Đối với y học cổ truyền, chuyển đổi số có ý nghĩa đặc biệt vì lĩnh vực này chứa đựng khối lượng lớn tri thức kinh nghiệm, thuật ngữ chuyên ngành, mô tả chứng trạng, phương pháp không dùng thuốc, bài thuốc, dược liệu và dữ liệu đáp ứng điều trị. Nếu không được chuẩn hóa và số hóa, các nguồn tri thức này dễ tiếp tục tồn tại rời rạc, khó kế thừa, khó kiểm chứng và khó tích hợp với y học hiện đại. Ngược lại, dữ liệu YHCT có cấu trúc có thể hỗ trợ nghiên cứu thực chứng, phân tầng người bệnh, theo dõi kết quả điều trị, giám sát an toàn và phát triển mô hình chăm sóc cá thể hóa.
PGS.TS. Trần Văn Thanh, Giám đốc Bệnh Viện Châm Cứu Trung Ương, Trưởng Ban Tổ chức phát biểu tại Hội thảo quốc tế AITM 2026.
2. Nhiều rào cản cần được tháo gỡ
Theo PGS.TS. Trần Văn Thanh, thực tế cho thấy YHCT Việt Nam đã đạt nhiều kết quả trong việc phát triển mạng lưới khám chữa bệnh, đào tạo nhân lực, phát triển dược liệu và kết hợp với y học hiện đại. Tuy nhiên, trước yêu cầu của chuyển đổi số, vẫn còn những rào cản cần sớm được giải quyết.
Trước hết, dữ liệu YHCT hiện còn phân tán và chưa được chuẩn hóa. Nhiều thông tin về bệnh án, thể bệnh, bài thuốc, thủ thuật, kết quả theo dõi điều trị hay phản ứng bất lợi vẫn tồn tại dưới dạng hồ sơ giấy hoặc dữ liệu cục bộ, làm hạn chế khả năng liên thông, nghiên cứu và đánh giá chất lượng chuyên môn.
Bên cạnh đó, số lượng nghiên cứu khoa học dựa trên dữ liệu lớn còn hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu chứng minh hiệu quả điều trị bằng các bằng chứng khoa học ngày càng trở nên quan trọng để YHCT có thể phát triển bền vững và hội nhập với nền y học hiện đại.
Ngoài ra, năng lực số của đội ngũ cán bộ YHCT chưa đồng đều và chuỗi giá trị dược liệu, các sản phẩm YHCT chưa được kết nối bằng hệ thống dữ liệu đồng bộ. Trong khi đó, việc phát triển bền vững ngành dược liệu đòi hỏi phải có khả năng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng, minh bạch toàn bộ quá trình sản xuất, chế biến và lưu thông.
Chính vì vậy, để phát triển YHCT trong kỷ nguyên số cần dựa trên một số nguyên tắc cốt lõi như lấy người bệnh làm trung tâm, xem chuyển đổi số là công cụ nâng cao chất lượng chứ không phải mục tiêu tự thân; bảo đảm sự liên thông với hệ thống y tế hiện đại; coi chuẩn hóa là nền tảng của đổi mới; đồng thời đặt con người ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi.
3. Sáu định hướng để y học cổ truyền bứt phá
Từ thực trạng hiện nay, PGS.TS. Trần Văn Thanh đề xuất 6 định hướng chiến lược nhằm thúc đẩy sự phát triển của YHCT trong thời đại số.
1. Số hóa và chuẩn hóa dữ liệu YHCT: Cần xây dựng bộ dữ liệu tối thiểu cho bệnh án YHCT, chuẩn hóa các thông tin về triệu chứng, thể bệnh, phương pháp điều trị, bài thuốc, dược liệu và kết quả theo dõi nhằm bảo đảm khả năng liên thông với bệnh án điện tử và hồ sơ sức khỏe điện tử toàn ngành.
2. Đổi mới mô hình cung ứng dịch vụ trên nền tảng số: YHCT có thể phát triển các dịch vụ tư vấn từ xa, hướng dẫn dưỡng sinh, phục hồi chức năng, quản lý đau, quản lý bệnh mạn tính và theo dõi tuân thủ điều trị, đồng thời xác định rõ những dịch vụ cần thăm khám trực tiếp.
3. Nâng cao năng lực nghiên cứu và tạo bằng chứng khoa học bằng công nghệ số: Việc xây dựng ngân hàng dữ liệu lâm sàng, hình thành mạng lưới nghiên cứu đa trung tâm và phát triển cơ chế chia sẻ dữ liệu an toàn sẽ tạo điều kiện thúc đẩy các nghiên cứu kết hợp giữa YHCT với y học hiện đại, công nghệ sinh học, khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
4. Phát triển nguồn nhân lực thích ứng với kỷ nguyên số: Đội ngũ YHCT cần được trang bị đồng thời kiến thức chuyên môn và năng lực số, bao gồm kỹ năng sử dụng hồ sơ điện tử, nghiên cứu khoa học, y học dựa trên bằng chứng và bảo đảm an toàn dữ liệu.
5. Số hóa chuỗi giá trị dược liệu và sản phẩm YHCT: Việc xây dựng cơ sở dữ liệu dược liệu, bản đồ số vùng trồng, hệ thống truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, bảo đảm chất lượng sản phẩm và phát triển dược liệu như một thành tố của kinh tế sức khỏe.
6. Hoàn thiện thể chế, quản trị và tăng cường hợp tác quốc tế: Điều này bao gồm việc xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định về dữ liệu dùng chung, nguyên tắc khai thác dữ liệu cho nghiên cứu, bảo đảm an toàn thông tin, đạo đức trong ứng dụng AI và mở rộng hợp tác với các tổ chức, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ.
Theo PGS.TS Trần Văn Thanh, chuyển đổi số cần được nhìn nhận như một chiến lược đổi mới toàn diện của YHCT. Nếu được triển khai theo lộ trình phù hợp, quá trình này sẽ góp phần bảo tồn tri thức truyền thống, nâng cao chất lượng chuyên môn, tăng cường bằng chứng khoa học, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ và thúc đẩy vị thế của y học cổ truyền Việt Nam trong hệ thống y tế tích hợp của tương lai.
