Trước thềm năm học 2026–2027, Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng phối hợp cùng Hệ thống Anh ngữ Quốc tế Ocean Edu tổ chức tọa đàm Back to School 2026 với chủ đề "Khởi đầu đúng cho một năm học thành công".
Chương trình có sự tham gia của các nhà quản lý giáo dục, chuyên gia, giáo viên, phụ huynh và học sinh, tập trung vào những vấn đề đang được nhiều gia đình quan tâm: Làm thế nào để trẻ bắt nhịp trở lại sau kỳ nghỉ hè? Cha mẹ cần đồng hành ra sao để không vô tình tạo thêm áp lực? Làm thế nào xây dựng thói quen tự học, sử dụng công nghệ và AI hiệu quả?
Đừng để điểm số trở thành câu hỏi đầu tiên
Theo nhà giáo Nguyễn Thị Minh Huệ, cán bộ Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong bối cảnh giáo dục đổi mới và công nghệ phát triển từng ngày, hành trang của học sinh không dừng lại ở sách vở, đồng phục hay đồ dùng học tập. Cha mẹ cần chuẩn bị cho con tâm thế sẵn sàng, khả năng tự học và thích ứng với những thay đổi.
Bốn năng lực được bà Minh Huệ nhấn mạnh gồm tự học suốt đời; giao tiếp và thích ứng; tư duy phản biện; làm chủ công nghệ và AI. Đáng chú ý, chuyên gia khuyến nghị cha mẹ giảm áp lực điểm số, không so sánh con với những đứa trẻ khác và không kiểm soát con trong từng giờ học.
Tọa đàm Back to School 2026 với chủ đề "Khởi đầu đúng cho một năm học thành công".
Từ thực tế quản lý giáo dục, nhà giáo Phạm Phương Liên, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tô Hiến Thành cho rằng giai đoạn chuyển tiếp, đặc biệt từ mầm non lên tiểu học, thường khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Tuy nhiên, chính sự lo lắng của người lớn đôi khi có thể trở thành áp lực đối với trẻ.
Theo bà Phương Liên, điều đầu tiên cha mẹ cần làm là giúp con cảm nhận "mỗi ngày đến trường là một ngày vui". Khi đón con sau giờ học, thay vì lập tức hỏi "Hôm nay con được mấy điểm?", cha mẹ có thể bắt đầu bằng "Hôm nay con đi học có vui không?". Cách hỏi tưởng như rất nhỏ ấy thể hiện sự quan tâm tới cảm xúc và trải nghiệm của trẻ thay vì chỉ chú ý tới kết quả học tập.
Cùng với đó, trẻ cần được trao cơ hội tự làm những việc phù hợp với lứa tuổi như chuẩn bị quần áo, sắp xếp đồ dùng học tập, tự buộc dây giày... Qua những việc nhỏ, trẻ cảm nhận được sự tiến bộ của chính mình, từ đó hình thành tính tự lập và sự tự tin.
"Quan trọng hơn cả, những người lớn chúng ta, những bậc bố mẹ, những người làm thầy cô, hãy nghĩ rằng hành trình này không phải là hành trình có thể đi nhanh, mà quan trọng là phải bền bỉ", bà Phương Liên chia sẻ.
Thiết lập lại nhịp sống trước khi tăng tốc học tập
Một vấn đề khác được các chuyên gia lưu ý là sau kỳ nghỉ hè, trẻ cần thời gian để trở lại nền nếp sinh hoạt của năm học.
Theo nhà giáo Nguyễn Thị Minh Huệ, thay vì bắt đầu bằng việc thúc ép trẻ học thật nhiều, gia đình có thể xây dựng lại những thói quen nhỏ. Trước hết là thống nhất quy tắc về thời lượng sử dụng điện thoại, máy tính và các thiết bị số. Trẻ cũng cần được bảo đảm thời gian vui chơi, vận động ngoài trời để cân bằng thể chất và tinh thần.
Bên cạnh đó, cha mẹ nên giúp trẻ điều chỉnh giờ ngủ, giờ thức ổn định trước ngày tựu trường và hình thành một khung giờ học cố định mỗi ngày. Việc duy trì đều đặn sẽ từng bước tạo nên thói quen tự học và ý thức kỷ luật.
Nhà giáo Phạm Phương Liên cũng cho rằng trẻ ngày nay tiếp cận công nghệ rất sớm, thậm chí nhiều em sử dụng thiết bị nhanh nhạy hơn người lớn. Bởi vậy, mục tiêu không đơn thuần là "cấm" trẻ sử dụng công nghệ mà cần giúp trẻ nhận biết nội dung nào hữu ích, điều gì cần hạn chế và cách tự quản lý thời gian.
Sự đồng hành của gia đình và nhà trường vì thế không đồng nghĩa với việc người lớn giám sát trẻ mọi lúc. Đích đến quan trọng hơn là hình thành ý thức để trẻ dần có khả năng tự quản lý việc học và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả.
Khi AI trở thành "bạn học"
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra một câu hỏi mới cho nhiều gia đình: Nên cho trẻ sử dụng AI trong học tập như thế nào?
Tại tọa đàm, công nghệ không dừng lại ở chủ đề thảo luận. Người tham dự được trực tiếp trải nghiệm giải pháp dịch thuật song ngữ ứng dụng AI, hỗ trợ khách mời Việt Nam và nước ngoài trao đổi, theo dõi nội dung. Học sinh cũng được trải nghiệm AI Agent Dofu thông qua các hoạt động luyện tiếng Anh, giao tiếp và tương tác.
Chia sẻ về việc sử dụng AI mà không trở nên phụ thuộc, thầy Leo John Aquilod Mendez, chuyên gia Giảng dạy và Khảo thí tiếng Anh Cambridge, Giáo viên trưởng Ocean Edu đưa ra ba từ khóa: Foundation – Question – Control (Nền tảng – Đặt câu hỏi – Kiểm soát).
Theo ông, học sinh trước hết phải có kiến thức nền tảng, chẳng hạn vốn từ và ngữ pháp khi học tiếng Anh, để có khả năng nhận biết câu trả lời của AI có chính xác hay không. Tiếp đó, trẻ cần biết đặt câu hỏi, không thụ động chấp nhận mọi thông tin AI đưa ra và biết đối chiếu với kiến thức đã có. Cuối cùng là khả năng kiểm soát, tức tự xác định mục tiêu học tập và làm chủ cách mình sử dụng công nghệ.
"Nếu AI được sử dụng theo cách này, nó sẽ trở thành một công cụ giúp học sinh sắc bén hơn chứ không lười đi", thầy Leo John Aquilod Mendez nhấn mạnh.
Quan điểm này cũng tương đồng với chia sẻ của nhà giáo Nguyễn Thị Minh Huệ: AI có thể giúp học sinh phát triển tư duy nếu được trải nghiệm đúng cách. Trẻ cần học cách đặt câu hỏi, kiểm chứng dữ liệu từ nhiều chiều, tiếp cận cái mới nhưng không tiếp nhận thông tin một cách thụ động.
Với việc học ngoại ngữ, nhà giáo Vũ Thị Thìn, Hiệu trưởng Trường THCS Tây Mỗ, lưu ý không nên biến tiếng Anh thành một áp lực mới. Trẻ có thể tiếp xúc với ngoại ngữ thông qua phim, âm nhạc, trò chơi và những tình huống gần gũi trong cuộc sống. Người lớn cũng cần chấp nhận lỗi sai của trẻ một cách tự nhiên, thay vì khiến các em sợ nói, sợ sai và dần né tránh việc sử dụng ngoại ngữ.
Những chia sẻ tại Back to School 2026 cho thấy "khởi đầu đúng" cho một năm học không đồng nghĩa với việc trẻ phải lập tức chạy thật nhanh. Đôi khi, điểm khởi đầu lại là một giấc ngủ đúng giờ, một khoảng thời gian vận động, một góc học tập được tự tay sắp xếp hay câu hỏi "Hôm nay con đi học có vui không?".
Trong một môi trường giáo dục đang thay đổi nhanh cùng công nghệ và AI, điều trẻ cần không chỉ là thêm kiến thức. Một nền tảng thể chất và tinh thần cân bằng, khả năng tự học, tự lập, tư duy phản biện cùng sự đồng hành vừa đủ của gia đình và nhà trường mới là hành trang giúp các em đi đường dài.