Không ít vụ việc xảy ra liên quan đến phản ứng của người dân trước tình trạng thân nhân của họ khi khám, chữa bệnh, điều trị tại các bệnh viện, cơ sở y tế do nhiều nguyên nhân khác nhau, bệnh nhân bị tử vong hoặc không được chăm sóc chu đáo, nhất là trong lĩnh vực ngoại khoa. Quan hệ tốt đẹp giữa thầy thuốc và bệnh nhân- người nhà bệnh nhân chỉ trở nên phức tạp khi có biến chứng hay tử vong trong phẫu thuật, chữa bệnh.
Hiện tượng đáng buồn này có liên quan đến y đức của một bộ phận nhân viên y tế và về phía bệnh nhân-người nhà bệnh nhân cũng không hiếm thái độ ứng xử thiếu kiềm chế để rồi dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật phải bị xử lý hình sự. Nguyên nhân chính của hiện tượng này phải chăng do hành lang pháp lý phòng ngừa rủi ro trong hành nghề y tế chưa được hoàn thiện?
 Cần có hành lang pháp lý phù hợp để bảo vệ thầy thuốc trong những trường hợp rủi ro. Ảnh: VL |
Ngoài chuyện y đức, thực tế nghề y là một trong những nghề có nguy cơ bị tai nạn rủi ro nghề nghiệp cao do liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người. Thầy thuốc cũng là những con người bình thường có thể mắc lỗi, sai sót về chuyên môn, kỹ thuật. Nếu vi phạm y đức, thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, thầy thuốc cần phải được xử lý nghiêm minh nhưng những tai nạn nghề nghiệp, những trường hợp bất khả kháng thì cần phải được làm rõ để bảo vệ thầy thuốc. Tiếc là lâu nay, việc giải quyết những tai biến, rủi ro xảy ra trong quá trình khám, chữa bệnh giữa cơ sở y tế, bác sĩ và bệnh nhân chủ yếu tự giải quyết với nhau trên sự thông cảm là chính mà thiếu căn cứ vào luật nên không ít tiêu cực xảy ra nhằm vào thầy thuốc..
Thiết nghĩ, Nhà nước phải xác lập cơ chế pháp lý rõ ràng nhằm đảm bảo những quyền lợi chính đáng của người hành nghề y, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Đó là quyền được bảo vệ khi xảy ra tai biến đối với người bệnh và quyền được bảo đảm an toàn khi hành nghề để người hành nghề y có thể yên tâm làm việc. Bên cạnh việc bảo hiểm rủi ro trách nhiệm trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh theo Nghị định 102 của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 1/1/2012, cần phải có các hướng dẫn chi tiết về thủ tục pháp lý để giải quyết các tranh chấp trong khám bệnh, chữa bệnh khi xảy ra các sai phạm về y tế và sai sót chuyên môn kỹ thuật.
Liên quan vấn đề này, chương VII của Luật Khám bệnh, chữa bệnh đã đề cập đến các vấn đề về sai sót chuyên môn kỹ thuật, giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh chấp trong khám bệnh, chữa bệnh. Tuy nhiên, khái niệm sai phạm về y tế và sai sót chuyên môn kỹ thuật như được nêu trong Khoản 1 Điều 73 của luật này mới chỉ xác định các hành vi như vi phạm trách nhiệm trong chăm sóc và điều trị người bệnh; vi phạm các quy định chuyên môn kỹ thuật và đạo đức nghề nghiệp; xâm phạm quyền của người bệnh… mà không thấy nói đến những trường hợp rủi ro, bất khả kháng trong công tác khám chữa bệnh.
Những vấn đề giải quyết tranh chấp về khám bệnh, chữa bệnh cũng có mâu thuẫn. Theo Khoản 3 Điều 80 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh thời hiệu này là 05 năm, kể từ khi có sự việc xảy ra, trong khi Điều 607 Bộ luật Dân sự 2005 quy định thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 02 năm, kể từ ngày quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác bị xâm phạm.
Quy định tố tụng trong sai phạm y tế cần nêu rõ những hình thức sai phạm y tế trong từng chuyên khoa: nội- ngoại, tim- mạch, sản, ung thư và cả những trường hợp tai biến của bệnh nhân. Hiện nay, về cơ bản, thành phần hội đồng chuyên môn đánh giá về tai biến trong khám, chữa bệnh ở nước ta được quy định tại Khoản 1 Điều 75 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh tương đối phù hợp với quy định của quốc tế. Tuy nhiên, có sự khác biệt là các luật sư tham gia hội đồng chuyên môn phải là các luật sư chuyên trách về sai phạm y tế. Họ phải nắm vững luật và các quy định khám, chữa bệnh cũng như chuyên môn y khoa liên quan đến các sai phạm về y tế.
Khi có sự cố nghề nghiệp xảy ra, hiện nay, việc xác minh nguyên nhân, trách nhiệm thường do hội đồng chuyên môn BV hoặc Thanh tra y tế thực hiện, thành ra BN dễ suy diễn người trong ngành bênh nhau. Để giải quyết và phòng ngừa những rủi ro từ tai biến trong khám và chữa bệnh, thiết nghĩ cần phải có một hành lang pháp lý phù hợp cho việc hành nghề y tế trong thể chế kinh tế thị trường với các quy định trách nhiệm của bác sĩ, bệnh nhân và bệnh viện, đồng thời quy định mối quan hệ giữa thầy thuốc, bệnh viện và bệnh nhân. Bên cạnh đó, không quên việc thường xuyên giáo dục y đức cho người thầy thuốc ngay từ khi còn ở nhà trường, đồng thời vận động bệnh nhân và gia đình có hành xử đúng đắn đối với bác sĩ, tránh việc kiện tụng chỉ vì yếu tố kinh tế. Có như thế, thầy thuốc mới có thể yên tâm chữa bệnh.
Hà Ngọc