Nắng nóng sẽ kéo dài và khốc liệt, hạn hán trên diện rộng
Ngày 14/6, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, quá trình hình thành El Nino lần này diễn ra tương đối nhanh. Theo số liệu quan trắc, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5 độ C vào tháng 5 và tăng lên khoảng +0,7 độ C vào đầu tháng 6, cho thấy El Nino đã chính thức hình thành.
So với diễn biến thông thường, thời gian chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino được đánh giá là khá ngắn, phản ánh sự ấm lên nhanh của vùng trung tâm Thái Bình Dương và sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển.
Việt Nam đối mặt với nắng nóng và khô hạn kỷ lục khi El Nino gia tăng.
Cơ quan khí tượng nhận định, các dự báo hiện nay cho thấy El Nino gần như chắc chắn sẽ hình thành và duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh thêm từ nay đến cuối năm 2026 và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Hiện nay, xác suất xuất hiện El Nino với cường độ rất mạnh là khoảng 60-65%, có diễn biến tương tự El Nino năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Nino 2015–2016 và có thể nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.
"Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026 và đầu 2027. Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Nino, nhưng vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh và gây thiệt hại lớn. Vì vậy, không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới", cơ quan khí tượng nhận định.
Nhìn lại lịch sử, các đợt El Nino mạnh thường để lại những tác động rất rõ nét đối với thời tiết, khí hậu và thiên tai ở Việt Nam. Gần đây nhất là đợt El Nino 2015–2016, được đánh giá là một trong những sự kiện El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950, có cường độ tương đương các đợt El Nino mạnh đã từng xảy ra vào năm 1982–1983 và 1997–1998.
Tác động nổi bật nhất trong giai đoạn 2015-2016 là tình trạng nắng nóng kéo dài và khốc liệt. Năm 2015 ghi nhận một mùa nắng nóng diện rộng đặc biệt gay gắt. Đợt nắng nóng dài nhất năm tại khu vực ven biển Trung Bộ đã vượt qua kỷ lục năm 2014, kéo dài tới 32 ngày ở Nam Trung Bộ, 36 ngày ở Trung Trung Bộ và 39 ngày ở Bắc Trung Bộ.
Trong đợt nắng nóng này, nhiệt độ cao nhất tại Bắc Trung Bộ phổ biến từ 39–41 độ C, trong đó nhiệt độ cao nhất năm 2015 được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An) lên tới 42,7 độ C vào ngày 30/5.
Cùng với đó, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng đã dẫn đến tình trạng hạn hán nghiêm trọng. Từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016, lượng mưa suy giảm kéo dài khiến dòng chảy trên nhiều hệ thống sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ thiếu hụt đáng kể. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng và gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp cũng như đời sống người dân.
Trong khi đó, hoạt động bão trên Biển Đông có xu hướng giảm rõ rệt. Năm 2015 chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% so với trung bình nhiều năm. Trong số đó chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta và cường độ khi đổ bộ không mạnh, chủ yếu gây gió cấp 7–8.
"Những diễn biến trong giai đoạn 2015–2016 cho thấy tác động đáng lo ngại nhất của El Nino đối với Việt Nam thường là nắng nóng kéo dài, thiếu hụt mưa, hạn hán và xâm nhập mặn, cùng với đó là số lượng bão có xu hướng giảm so với trung bình nhiều năm", cơ quan khí tượng nhận định.
Nắng nóng có thế lập đỉnh lịch sử trong thời gian tới
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, dự báo, nền nhiệt độ tại các khu vực trên phạm vi toàn quốc dự báo trong các tháng cuối năm 2026 cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C riêng tháng 10-12/2026 thậm chí nhiệt độ có thể cao hơn từ 1,0-2,0 độ C. Do vậy trong tháng còn lại mùa hè năm 2026 tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ nắng nóng tiếp tục xuất hiện nhiều hơn trung bình nhiều năm và có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.
Bên cạnh đó, El Nio thường gây thiếu hụt lượng mưa trong hầu hết các vùng của cả nước, phổ biến từ 25 đến 50% (rõ rệt nhất là Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ). Vì thế nguy cơ cao xảy ra khô hạn cục bộ, hoặc diện rộng ở những nơi có nhu cầu dùng nước nhiều cho sản xuất và sinh hoạt.
Tuy vậy, trong điều kiện El Nino, lượng mưa có xu thế giảm nhưng có thể xuất hiện những kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24 giờ. Ví dụ như mưa lớn lịch sử vào cuối tháng 7 năm 2015 tại Quảng Ninh là vào lúc El Nino; đợt lũ lớn, lũ lịch sử vào cuối tháng 9/2009 sau cơn bão số 9 (Ketsana) tại các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi.
Để chủ động ứng phó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo cơ quan khí tượng thủy văn và các đơn vị liên quan xây dựng kế hoạch ứng phó cụ thể; trong đó tăng giám sát, tăng cường tần suất bản tin chuyên đề về El Nino, dự báo lượng mưa và nguồn nước trên các lưu vực sông.
Bộ đề nghị các địa phương chỉ đạo cơ quan chuyên môn tăng cường phối hợp với đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa để theo dõi chặt chẽ diễn biến nguồn nước, chế độ xả nước từ thượng nguồn.
Trên cơ sở đó, kịp thời cập nhật, điều chỉnh kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với tình hình thực tế, đồng thời tổ chức vận hành linh hoạt các công trình khai thác nước theo kế hoạch xả của hồ chứa; đẩy mạnh cải tạo, nâng cấp hạ tầng nhằm nâng cao khả năng chủ động cấp nước.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, các địa phương cần triển khai đồng bộ các giải pháp tưới tiết kiệm, đặc biệt ở giai đoạn vụ Hè Thu. Việc tận dụng nguồn nước từ sông, suối nhỏ, ao hồ và các hồ chứa thủy lợi được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực lên các nguồn nước chính.
Theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất là không chuẩn bị theo một kịch bản đơn thuần chỉ có nóng và khô mà theo hướng đa rủi ro. Với nông nghiệp, cần điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và tưới tiết kiệm. Với tài nguyên nước, cần theo dõi cân bằng nước, tích nước sớm và xây dựng kịch bản cấp nước dự phòng. Với năng lượng, cần chuẩn bị cho rủi ro kép: phụ tải tăng vì nóng trong khi thủy điện có thể suy giảm vì thiếu nước.
Ở cấp địa phương, cần đồng thời chuẩn bị các giải pháp ứng phó nắng nóng, cháy rừng, thiếu nước, nhưng cũng không lơ là với dông mạnh, mưa đá, mưa lớn cục bộ và bão mạnh có quỹ đạo phức tạp. Cách tiếp cận phù hợp nhất là quản trị rủi ro dựa trên dự báo khí hậu nhiều hạn và cập nhật thường xuyên diễn biến của tình hình ENSO (bao gồm hai hiện tượng thời tiết El Nino và La Nina) trong thời gian tới.
