An toàn thực phẩm trong ngày Tết và các dịp lễ hội khi mùa xuân sang là vấn đề được mọi người rất quan tâm. Nhân Tháng hành động vì chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) năm 2012 với chủ đề Bảo đảm an toàn thực phẩm Tết dân tộc và các lễ hội, phóng viên báo Sức khỏe&Ðời sống đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS. Nguyễn Thị Kim Tiến - Bộ trưởng Bộ Y tế - Phó trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo liên ngành Trung ương về VSATTP.
PV: Thưa Bộ trưởng, năm 2011 vừa kết thúc, Bộ trưởng đánh giá thế nào về các hoạt động bảo đảm ATVSTP trong năm vừa qua?
Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến: Nhìn lại một năm vừa qua, mặc dù còn nhiều khó khăn nhưng công tác bảo đảm ATVSTP của chúng ta đã thu được những kết quả hết sức quan trọng. Thứ nhất, chúng ta đã có Luật ATTP có hiệu lực từ ngày 1/7/2011. Đây là văn bản pháp lý phục vụ công tác quản lý về ATVSTP cao nhất từ trước đến nay. Thứ hai, là Chỉ thị của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường sự quản lý lãnh đạo của Đảng đối với công tác ATVSTP trong tình hình mới. Chúng ta cũng đã trình Chính phủ những nghị định hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm (ATTP), Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính về ATTP, trình Thủ tướng Chính phủ Chiến lược quốc gia về ATTP giai đoạn 2011-2020 và một loạt văn bản pháp lý quan trọng khác.
PGS. TS. Nguyễn Thị Kim Tiến - Bộ trưởng Bộ Y tế. |
Bên cạnh đó, trong năm vừa qua công tác thông tin giáo dục truyền thông về ATVSTP đã được tiến hành tích cực giúp cho nhận thức và thực hành về ATVSTP của 4 nhóm đối tượng: cán bộ lãnh đạo quản lý về ATTP, người sản xuất chế biến thực phẩm, người kinh doanh thực phẩm, người tiêu dùng thực phẩm được nâng lên.
Thứ ba, là công tác hậu kiểm về ATVSTP đã được triển khai một cách mạnh mẽ, tiến hành từ Trung ương đến địa phương. Trong năm 2011 có hơn 484.000 cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm đã được thanh tra, kiểm tra, đặc biệt những cơ sở vi phạm lớn chúng ta đã công bố công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng theo quy định của pháp luật.
Chúng ta cũng phối hợp tích cực với các bộ, ngành khác, đặc biệt là ngành công an để phát hiện, xử lý nhiều vụ vận chuyển thực phẩm sống, phủ tạng động vật không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Kết quả của những hoạt động trên đã giúp cho tình hình ngộ độc thực phẩm giảm đáng kể so với cùng kỳ năm 2010. Cụ thể là số vụ ngộ độc giảm 22%, số người mắc giảm 19,7%, số tử vong giảm 55%. Nhờ làm tốt công tác đảm bảo ATVSTP trong năm qua góp phần làm cho nông sản thực phẩm của Việt Nam đã được xuất khẩu đến gần 200 nước và vùng lãnh thổ với kim ngạch hàng chục tỉ đô-la.
Đây là những con số hết sức ấn tượng. Có được kết quả nêu trên, ngoài sự cố gắng nỗ lực của ngành y tế, chúng ta nhận được sự quan tâm, chỉ đạo hết sức quyết liệt của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ, sự đồng thuận hưởng ứng của nhân dân. Nhân đây tôi cũng xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, UBND các cấp và sự hưởng ứng tích cực của nhân dân đối với công tác ATVSTP trong thời gian qua. Chúng tôi cũng mong sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm, phối hợp, hưởng ứng của các cấp, các ngành trong thời gian tới.
PV: Mặc dù chúng ta đã đạt được những kết quả bước đầu rất quan trọng, tuy nhiên khó khăn còn rất lớn. Vậy Bộ trưởng có thể cho biết những thách thức đó là gì? Đâu là nguyên nhân cơ bản?
Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến: Mặc dù đã đạt được kết quả nêu trên, song chúng ta cũng đang phải đối mặt với những thách thức rất lớn, đó là ngộ độc thực phẩm ở các khu công nghiệp, các bếp ăn tập thể vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật, hormon tăng trưởng trong nông sản thực phẩm làm nguyên liệu để chế biến thực phẩm còn chiếm tỉ lệ cao. Tình hình nhập lậu thực phẩm qua biên giới còn khó khăn trong vấn đề kiểm soát. Thực phẩm kém chất lượng còn lưu thông trên thị trường. Đó là những thách thức không nhỏ đối với vấn đề ATVSTP.
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng nêu trên, tuy nhiên chúng ta có thể phân tích ở một số nguyên nhân cơ bản sau đây:
- Sản xuất, chế biến thực phẩm ở nước ta chủ yếu là nhỏ lẻ, manh mún. Chúng ta có 9,4 triệu hộ nông dân thì cả 9,4 triệu hộ nông dân đều tham gia sản xuất lương thực, thực phẩm, rau củ quả, chăn nuôi gia súc, gia cầm làm cho điều kiện để bảo đảm ATVSTP theo sản xuất lớn, tập trung là rất khó khăn. Đây là đặc thù riêng của Việt Nam đã tồn tại từ nhiều đời nay, chúng ta không thể một sớm một chiều thay đổi ngay được.
- Chúng ta có khoảng 500.000 cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm thì 80% có quy mô vừa và nhỏ, quy mô hộ gia đình, điều kiện trang thiết bị sản xuất, điều kiện cơ sở vật chất, điều kiện về con người còn chưa bảo đảm đầy đủ theo quy định.
- Chúng ta còn tồn tại nhiều phong tục tập quán lạc hậu trong sử dụng thực phẩm, ví dụ như ăn tiết canh, gỏi cá... Những phong tục này không thể dùng biện pháp cưỡng chế mà phải vận động kiên trì, không thể thay đổi ngay được.
- Chúng ta triển khai công tác ATVSTP, bắt đầu Chương trình mục tiêu quốc gia từ năm 2006, đây là một khoảng thời gian quá ngắn để quản lý một vấn đề quá lớn như ATVSTP. Đặc biệt kinh phí dành cho công tác quản lý về ATVSTP còn rất thấp, chỉ bằng 1/10 của Thái Lan, là nước tương đương gần giống điều kiện của chúng ta.
- Vấn đề ô nhiễm môi trường trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đang là cản trở lớn cho công tác quản lý về ATVSTP.
- Đặc biệt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta có cơ hội xuất nhập khẩu nhiều loại thực phẩm. Tuy nhiên, nếu hệ thống quản lý của chúng ta không tốt dễ dẫn đến nguy cơ thị trường của Việt Nam sẽ bị các thực phẩm không đảm bảo chất lượng của các nước khác tràn vào.
PV: Từ 1/7/2011 Luật ATTP đã chính thức có hiệu lực. Việc phân công quản lý nhà nước về ATVSTP đã rõ ràng hơn. Vậy chúng ta sẽ làm gì để luật sớm đi vào cuộc sống?
Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến: Tại Kỳ họp thứ VII, Quốc hội khóa XII đã ban hành Luật ATTP. Luật đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2011, như vậy phân công quản lý nhà nước về ATVSTP giữa các bộ, ngành đã rõ ràng hơn, khắc phục được những chồng chéo, những khoảng trống còn tồn tại ở Pháp lệnh VSATTP. Cụ thể ở đây là chúng ta phân công quản lý nhà nước theo chuỗi cung cấp thực phẩm từ khâu nguyên liệu đến thành phẩm, lưu thông, phân phối. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chịu trách nhiệm 9 nhóm ngành, hàng; Bộ Công Thương chịu trách nhiệm 5 nhóm ngành, hàng; Bộ Y tế chịu trách nhiệm trực tiếp về thực phẩm chức năng, phụ gia thực phẩm, nước khoáng thiên nhiên.
Thanh tra liên ngành kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm tại Hàng Buồm, Hà Nội. Ảnh: ĐA |
Nhưng để luật sớm đi vào cuộc sống thì trước hết chúng ta phải ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành luật. Đặc biệt chúng ta phải tổ chức phổ biến, tuyên truyền những nội dung của luật đến các đối tượng để họ biết vai trò, trách nhiệm và quyền lợi của mình theo quy định của Luật ATTP. Đặc biệt chúng tôi muốn nói đến những văn bản hướng dẫn luật cần phải cụ thể, chi tiết nhưng phải phù hợp với điều kiện thực tế về ATVSTP ở Việt Nam thì mới có thể dễ dàng thực hiện được.
PV: Tết Nguyên đán Nhâm Thìn đang cận kề, trong khi chúng ta đang chuẩn bị triển khai Tháng hành động, Bộ trưởng có thông điệp gì đối với vấn đề ATVSTP?
Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến: Tết Nguyên đán đang đến gần, chúng ta lại đang chuẩn bị triển khai kế hoạch Tháng hành động vì chất lượng ATVSTP năm 2012 với chủ đề Bảo đảm ATVSTP Tết dân tộc và các lễ hội, trong thời gian này, lượng tiêu dùng thực phẩm tăng đột biến, khiến cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm đều tăng hoạt động của mình để phục vụ nhu cầu của thị trường. Bên cạnh đó, thời tiết dịp Tết có nhiều yếu tố không thuận lợi cho việc bảo quản, tiêu dùng thực phẩm, ví dụ ở miền Bắc, thời tiết vào dịp Tết thường ẩm ướt khiến các loại hạt có dầu như lạc, hướng dương, đậu... rất dễ phát sinh các loại nấm mốc.
Trong khi đó ở phía Nam, thời tiết dịp Tết rất nóng dễ làm hỏng các thực phẩm có nguồn gốc từ động vật như thịt, cá, trứng... Do vậy để bảo đảm ATVSTP, triển khai thành công Tháng hành động, đối với các cơ quan quản lý cần tổ chức công tác thanh tra, kiểm tra để giám sát chặt chẽ các cơ sở sản xuất chế biến, kinh doanh thực phẩm thực hiện đúng theo quy định của pháp luật.
Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm cần tuân thủ nghiêm túc các quy định về điều kiện cơ sở vật chất, kiểm soát chặt chẽ nguyên liệu đầu vào, giám sát vấn đề sử dụng phụ gia thực phẩm.
Đối với người tiêu dùng, chỉ mua và sử dụng thực phẩm ở những cơ sở đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh, các sản phẩm đã có công bố tiêu chuẩn được bày bán ở những địa chỉ cố định, rõ ràng, đọc kỹ nhãn mác, lưu ý về hạn sử dụng và đặc biệt sử dụng thực phẩm điều độ để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm trong dịp Tết Nhâm Thìn cũng như dịp lễ hội đầu xuân 2012.
PV: Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!
Mai Hương (thực hiện)
