Bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em
Sáng 02/11, tại phiên thảo luận toàn thể ở hội trường Quốc hội về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu (Đoàn ĐBQH TP Hà Nội) đề nghị phân định rõ hai nhóm đối tượng hiến tạng để có quy định quản lý phù hợp, bảo đảm an toàn và quyền lợi của người hiến.
Theo đại biểu, đối với nhóm người hiến khỏe mạnh, đang sống, luật cần tuyệt đối cấm cho, tặng mô không có khả năng tái tạo và việc lấy mô có nguy cơ đe dọa tính mạng.
Toàn cảnh phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Media Quốc hội
Đối với mô, tạng có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển, trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng không nên lấy tạng, trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, như máu, tế bào gốc.
Việc lấy mô, tế bào trong những trường hợp này chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân trẻ và gia đình, đồng thời chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn phương án khả thi khác.
Đây là cơ chế nhằm ngăn chặn nguy cơ kẻ xấu bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi hoặc giả dạng quan hệ con nuôi để phục vụ mục đích bất hợp pháp.
ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu. Ảnh: Media Quốc hội
Với người từ 18-25 tuổi, đại biểu đề xuất chỉ được cho, tặng mô, tạng cho người cùng huyết thống. Người trưởng thành trên 25 tuổi có thể hiến cho người ngoài gia đình nhưng phải chịu sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.
Đối với người hiến đã tử vong, chết não hoặc chết tuần hoàn, việc xác định tình trạng tử vong phải do hội đồng độc lập thực hiện. Những trường hợp tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người bị bạo hành, người lang thang, không có gia đình phải có kết luận pháp y và xác nhận của cơ quan điều tra không có dấu hiệu hình sự trước khi xem xét hiến tạng.
Với người trên 18 tuổi, không được hiến tạng nếu trước đó đã có văn bản từ chối hiến. Các trường hợp còn lại cần có sự đồng ý của gia đình và sự giám sát độc lập.
Ngăn ngừa nhưng không khép lại hy vọng
ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh, những bất cập trong thực tiễn cho thấy việc sửa đổi luật hiện hành là cần thiết, với mục tiêu quan trọng là bảo vệ tốt hơn người hiến tạng, đặc biệt là trẻ em.
Đại biểu cho biết, dù Bệnh viện Đại học Y Hà Nội không phải cơ sở ghép tạng, ông thấu hiểu những bệnh nhân nặng đang chờ đợi cơ hội sống cuối cùng. Niềm hy vọng được ghép tạng nhiều khi chính là động lực để người bệnh tiếp tục chiến đấu với bệnh tật.
Tuy nhiên, những lo ngại của người dân về tình trạng buôn bán tạng, bắt cóc trong khu vực và trên thế giới cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc. Theo đại biểu, cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ, vừa ngăn chặn các hành vi vi phạm đạo đức, pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của người bệnh.
ĐBQH tham dự Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Media Quốc hội
Dẫn chứng từ việc hiến giác mạc, ông cho biết đây là loại mô có thể lấy sau khi người hiến tử vong, không ảnh hưởng đến việc xác định tử vong và mang ý nghĩa nhân đạo. Tuy nhiên, phần lớn giác mạc phục vụ ghép hiện nay lại được lấy từ nước ngoài, trong đó có nguồn từ Mỹ với chi phí đắt đỏ. Đây là một bất cập cần được quan tâm.
Theo đại biểu, nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới là phân bổ tạng dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa vào khả năng tài chính; phải công minh, công bằng và có thể kiểm chứng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cần sử dụng hệ thống máy tính với thuật toán tự động để chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên trẻ em, thay vì để con người quyết định bằng cảm tính. Để phòng ngừa tiêu cực, ê kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai; mọi trường hợp ngoại lệ phải được hội đồng quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.
Về chi phí, đại biểu khẳng định tạng là vô giá, không thể mua bán. Người bệnh chỉ chi trả các khoản dịch vụ, điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Các khoản này phải được công khai, minh bạch để bảo hiểm y tế từng bước có lộ trình thanh toán.
