Tái định cư phải gắn với phục hồi sinh kế
Sáng 29/10, thảo luận về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) thống nhất với định hướng chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống, ưu tiên tái định cư tại chỗ và bảo đảm điều kiện sinh hoạt phù hợp với phong tục, tập quán của người dân.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí đánh giá điều kiện tái định cư tương đương. Việc đánh giá không nên chỉ căn cứ vào nhà ở, hạ tầng mà cần tính đến khả năng tiếp cận đất sản xuất, việc làm, trường học, y tế và các điều kiện sinh hoạt cộng đồng.
ĐBQH Dương Khắc Mai - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Media Quốc hội
Theo đại biểu, cần giao Chính phủ quy định cụ thể các tiêu chí, đồng thời xác định trách nhiệm theo dõi kết quả phục hồi sinh kế sau tái định cư. Nếu thiếu tiêu chí đo lường và cơ chế giám sát, người dân có thể có nơi ở mới nhưng lại mất nguồn thu nhập, nhất là tại miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đề nghị hoàn thiện quy định về hỗ trợ, tái định cư và phục hồi sinh kế tại các Điều 46, 47 và 48 của dự thảo luật.
Theo đại biểu, dự thảo đã quan tâm hơn đến việc ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh của người có đất bị thu hồi. Tuy nhiên, chính sách cần làm rõ trách nhiệm bảo đảm kết quả thực hiện, thay vì chỉ dừng ở việc xác định các hình thức hỗ trợ.
ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng. Ảnh: Media Quốc hội
Việc điều tra thu nhập, lấy ý kiến người dân trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là cần thiết nhưng mới phản ánh điều kiện sống ban đầu. Điều quan trọng hơn là đời sống của người dân sẽ ra sao sau khi đất bị thu hồi.
Thực tế, một hộ nông dân có thể được bố trí chỗ ở mới nhưng không còn đất sản xuất; hộ kinh doanh được bồi thường tài sản nhưng mất địa điểm tạo thu nhập; người lao động lớn tuổi được hỗ trợ chuyển đổi nghề nhưng khó tìm việc làm phù hợp.
"Trong những trường hợp ấy, việc hoàn thành chi trả bồi thường và bố trí tái định cư chưa đồng nghĩa với việc người dân đã ổn định được cuộc sống", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nói.
Làm rõ trách nhiệm bảo đảm quyền lợi người dân
Từ thực tế trên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải xác định những nhóm có nguy cơ mất nguồn sinh kế chủ yếu để có biện pháp hỗ trợ tương ứng, đặc biệt là hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá kết quả phục hồi sinh kế sau thu hồi đất. Những nội dung cụ thể có thể giao Chính phủ hướng dẫn phù hợp với điều kiện từng địa phương, nhưng trách nhiệm bảo đảm thực hiện chính sách cần được xác lập ngay trong luật.
ĐBQH dự phiên thảo luận ở hội trường sáng 29/10. Ảnh: Media Quốc hội
Một vấn đề khác được đại biểu lưu ý là quy định chuyển tiếp tại Điều 110 và Điều 111 của dự thảo. Theo đại biểu, việc cho phép địa phương lựa chọn quy định áp dụng đối với các dự án đang triển khai có thể giúp tháo gỡ vướng mắc, nhưng cần có giới hạn pháp lý rõ ràng.
Nếu thiếu tiêu chí thống nhất, người dân có đất bị thu hồi trong cùng một dự án có thể được áp dụng các cơ chế bồi thường khác nhau; những dự án có điều kiện tương tự cũng có thể chịu cách xác định nghĩa vụ tài chính khác nhau giữa các địa phương.
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc, tiêu chí lựa chọn pháp luật áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp, bảo đảm không làm giảm quyền lợi hợp pháp đã được xác lập của người dân. Đồng thời, cần công khai căn cứ lựa chọn, xác định rõ trách nhiệm giải trình và thời hạn giải quyết của cơ quan có thẩm quyền.
