Sáng 02/11, tại phiên thảo luận toàn thể ở hội trường Quốc hội về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng cho rằng, cần phân biệt sự đồng ý của cha mẹ với ý chí của chính người hiến. Sự đồng ý của cha mẹ là điều kiện cần thiết, nhưng không mặc nhiên thay thế hoàn toàn ý chí của trẻ em.
Theo đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý một số nội dung quan trọng liên quan đến người dưới 18 tuổi, theo đó chỉ còn quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác;
Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ giữ một ngoại lệ rất hẹp là được hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và phải có văn bản đồng ý của cha mẹ. Như vậy, so với các phương án trước, dự thảo đã thu hẹp rất đáng kể phạm vi hiến mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên và bổ sung các biện pháp bảo vệ cần thiết.
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Quốc hội
Từ góc độ bảo đảm tính thống nhất với Bộ luật Dân sự và các nguyên tắc đạo đức quốc tế, nữ đại biểu bày tỏ thống nhất với việc chỉ duy nhất xem xét cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Song, cần phân biệt sự đồng ý của cha mẹ với ý chí của chính người hiến trên hai cơ sở pháp lý và đạo đức quốc tế.
Về mặt pháp lý, nữ đại biểu cho rằng, theo các quy định tại Bộ luật Dân sự năm 2015, sự đồng ý của cha mẹ là điều kiện cần thiết, nhưng không mặc nhiên thay thế hoàn toàn ý chí của trẻ em.
Về nguyên tắc đạo đức quốc tế, nguyên tắc hướng dẫn số 4 của WHO xác định việc lấy mô, tế bào, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống để ghép chỉ được xem xét trong những ngoại lệ rất hẹp. Trong đó có hiến tế bào tái sinh giữa các thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Hướng chỉnh lý của dự thảo đã có sự tương đồng với khuyến nghị của WHO, đồng thời giới hạn phạm vi người nhận hiến hẹp hơn, chỉ gồm anh, chị, em ruột. Tuy nhiên, WHO nhấn mạnh rằng trong mọi trường hợp, sự phản đối của người chưa thành niên phải được ưu tiên hơn sự đồng ý của bất kỳ bên nào khác, kể cả cha mẹ hoặc người giám hộ.
Mong muốn cứu người con đang mắc bệnh là hoàn toàn chính đáng, nhưng không vì thế mà có thể xem nhẹ quyền lợi của người con khỏe mạnh. Chính vì vậy, WHO khuyến nghị trong trường hợp có xung đột lợi ích, việc hiến mô cần được xem xét và phê chuẩn bởi một cơ quan độc lập, chẳng hạn như tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác.
Theo nữ đại biểu, Dự thảo đã quy định thành lập Hội đồng tư vấn độc lập tại Điều 15 nhằm đánh giá điều kiện, nguyện vọng của người hiến và hạn chế nguy cơ bị ép buộc. Song cần làm rõ hơn giá trị pháp lý của sự phản đối từ chính người chưa thành niên.
Do đó, đại biểu Tú Anh đề nghị bổ sung quy định: "người dưới 18 tuổi phải được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành; tuyệt đối không thực hiện lấy mô nếu người đó phản đối, kể cả khi đã có văn bản đồng ý của cha mẹ".
Không thực hiện nếu người chưa thành niên đã bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống
Về việc lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, dự thảo quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người này nếu có văn bản đồng ý của người đại diện.
Theo đại biểu Tú Anh, nguyên tắc hướng dẫn số 1 của WHO quy định việc lấy mô, bộ phận cơ thể từ người đã chết phải đáp ứng hai điều kiện đồng thời: có sự đồng ý theo yêu cầu của pháp luật và không có căn cứ cho thấy người đã chết từng phản đối việc lấy mô, bộ phận cơ thể của mình.
Việc người dưới 18 tuổi chưa có quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc ý chí phản đối việc hiến mô, bộ phận cơ thể mà trẻ đã thể hiện khi còn sống không có giá trị pháp lý. Do đó, nữ đại biểu đề nghị bổ sung quy định tuyệt đối không thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có căn cứ xác định người chưa thành niên đã bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống.
Bà Tú Anh cho biết thêm, hiến mô, tạng là một nghĩa cử nhân đạo cao đẹp. Nhưng giá trị nhân đạo của việc hiến tặng không chỉ nằm ở cơ hội sống được trao cho người nhận mà còn ở sự tự nguyện và quyền được bảo vệ của người hiến.
Đối với người chưa thành niên, pháp luật cần bảo đảm đồng thời hai mục tiêu: không đóng lại những cơ hội cứu sống người bệnh trong các trường hợp thực sự cần thiết, nhưng cũng không để mục đích cứu người trở thành lý do làm giảm đi sự bảo vệ dành cho trẻ em.