Không nên gắn khái niệm xuất bản với nghĩa vụ lưu chiểu
Góp ý dự thảo, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về khái niệm xuất bản, cơ chế lưu chiểu và phân cấp quản lý nhằm bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.
Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất sáng 9/8. Ảnh: Media Quốc hội
Góp ý khoản 1 Điều 4 dự thảo, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh cho rằng cách định nghĩa xuất bản là quá trình từ tổ chức khai thác bản thảo đến hoàn thành nộp lưu chiểu chưa thực sự hợp lý. Theo đại biểu, lưu chiểu là nghĩa vụ quản lý nhà nước phát sinh đối với xuất bản phẩm sau khi sản phẩm được tạo thành, không phải dấu hiệu bản chất để xác định một hoạt động có phải là xuất bản hay không.
Nếu gắn việc hoàn thành nộp lưu chiểu vào khái niệm xuất bản, có thể dẫn đến cách hiểu rằng sản phẩm đã được tạo ra nhưng chưa nộp lưu chiểu thì chưa phải là xuất bản phẩm, từ đó làm mờ căn cứ xử lý hành vi xuất bản trái phép.
ĐBQH Nguyễn Văn Mạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ). Ảnh: Media Quốc hội
Đại biểu đề nghị khái niệm xuất bản nên tập trung vào các công đoạn cốt lõi như tổ chức bản thảo, biên tập, thiết kế bản mẫu, tạo ra, công bố hoặc chuẩn bị phát hành xuất bản phẩm. Nghĩa vụ lưu chiểu nên được quy định độc lập tại Điều 28.
Về xuất bản tài liệu không kinh doanh, đại biểu đánh giá quy định cho phép một số cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị ở Trung ương và cấp tỉnh tự xuất bản tài liệu không kinh doanh mà không phải xin giấy phép là bước cải cách đáng chú ý, giúp rút ngắn thời gian đối với tài liệu phục vụ nội bộ, tuyên truyền, hội nghị.
Tuy nhiên, dự thảo chưa bao quát đầy đủ Ủy ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Đại biểu đề nghị bổ sung các chủ thể này ở Trung ương và cấp tỉnh vào nhóm được áp dụng cơ chế đăng ký tự xuất bản có kiểm soát.
Lưu chiểu phải gắn với hậu kiểm và dữ liệu liên thông
Đối với cơ chế lưu chiểu, nhất là xuất bản phẩm điện tử, đại biểu cho rằng dự thảo cần quy định rõ thời điểm phát hành sau khi hoàn thành nộp lưu chiểu, cũng như phương thức xử lý khi bản lưu chiểu khác với bản phát hành.
Theo đại biểu, bản nộp lưu chiểu phải là bản hoàn chỉnh, đồng nhất với bản phát hành. Đối với bản điện tử, cần kèm mã kiểm tra tính toàn vẹn, định dạng lưu trữ và dữ liệu đặc tả. Mọi thay đổi nội dung sau khi lưu chiểu phải được ghi nhận và nộp lại theo mức độ thay đổi.
Các ĐBQH tham dự Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất. Ảnh: Media Quốc hội
Hệ thống lưu chiểu điện tử cũng cần tự động xác nhận thời điểm tiếp nhận, bảo đảm an toàn, bí mật đối với xuất bản phẩm chưa phát hành và khả năng bảo quản lâu dài. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa Bộ VHTT&DL, địa phương và Thư viện Quốc gia Việt Nam, tránh tình trạng nộp trùng lặp.
Về phân cấp quản lý, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh cho rằng tinh thần phân cấp cho UBND cấp tỉnh, cấp xã là phù hợp, nhưng cần gắn với tiêu chuẩn năng lực, dữ liệu liên thông và cơ chế giám sát. Do xuất bản phẩm có thể lưu thông trên phạm vi toàn quốc hoặc internet, cơ quan cấp phép phải chịu trách nhiệm cập nhật kết quả vào cơ sở dữ liệu quốc gia.
Đối với thẩm quyền cấp xã trong lĩnh vực in, địa điểm phát hành và triển lãm, hội chợ, đại biểu đề nghị đánh giá kỹ năng lực cán bộ, khối lượng công việc và mức độ rủi ro. Những hoạt động có yếu tố nước ngoài, quy mô liên tỉnh hoặc nội dung phức tạp nên giao cấp tỉnh hoặc cấp bộ xử lý; cấp xã chủ yếu tiếp nhận khai báo và kiểm tra các điều kiện thông thường theo quy định.
