Ưu tiên tái thiết cuộc sống sau thu hồi đất
Góp ý về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) cho rằng Nghị quyết 21 Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV đã thể hiện cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi.
Dự thảo Luật quy định cụ thể hơn các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đại biểu cơ bản đồng tình, cho rằng việc xác định rõ các trường hợp thu hồi đất sẽ góp phần bảo đảm minh bạch, thống nhất, hạn chế cách hiểu và vận dụng khác nhau trong thực tiễn.
Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất sáng 21/8. Ảnh: Media Quốc hội
Tuy nhiên, cùng với việc xác định rõ trường hợp thu hồi đất, cần đặc biệt quan tâm bảo đảm cuộc sống và sinh kế của người dân sau thu hồi đất. Đây phải là nguyên tắc xuyên suốt trong thiết kế chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Dự thảo hiện quy định ưu tiên bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng; trường hợp không có đất thì bồi thường bằng tiền. Đồng thời, có thể bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở nếu địa phương có quỹ đất, quỹ nhà và người bị thu hồi đất có nhu cầu.
ĐBQH Nguyễn Đại Thắng - Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên. Ảnh: Media Quốc hội
Đại biểu đề nghị cụ thể hóa yêu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở, điều kiện sống và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Theo đó, cần quy định rõ thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên đất cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở tái định cư; bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện khi không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất.
Bên cạnh đó, cần có tiêu chí cụ thể đánh giá điều kiện tái định cư về vị trí, tiện ích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu và điều kiện duy trì sinh kế. Với người trực tiếp sản xuất nông nghiệp, chính sách bồi thường, hỗ trợ cần gắn với khả năng tiếp tục sản xuất hoặc chuyển đổi sinh kế bền vững.
Cần bảo đảm quyền lợi người dân, tránh phát sinh tranh chấp
Cùng quan tâm vấn đề thu hồi đất, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đề nghị làm rõ ranh giới giữa quyền thu hồi đất của Nhà nước và cơ chế thỏa thuận dân sự về quyền sử dụng đất.
ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng. Ảnh: Media Quốc hội
Theo bà Nga, một dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội hoặc Thủ tướng quyết định là dự án quan trọng, nhưng không nên chỉ từ chủ thể quyết định dự án mà mặc nhiên suy ra việc thu hồi đất đã đáp ứng yêu cầu cần thiết vì lợi ích quốc gia, công cộng. Dự án vẫn phải đáp ứng các tiêu chí về mục tiêu, tính chất và mức độ cần thiết của việc thu hồi đất.
Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc cơ chế nhà đầu tư thỏa thuận được trên 75% diện tích và trên 75% số người sử dụng đất thì Nhà nước thu hồi phần còn lại. Khi chuyển từ thỏa thuận dân sự sang quyền lực công, cần tính đến quy mô dự án, số người chưa đồng thuận, loại đất bị thu hồi, đặc biệt là đất ở, cũng như mức độ ảnh hưởng đến nơi ở và sinh kế.
Về giá đất, bà Nga cho rằng cần tách bạch chức năng điều tiết kinh tế với chức năng bảo đảm quyền lợi người dân khi Nhà nước thu hồi đất. Trong bối cảnh dự thảo bỏ giá đất cụ thể và cơ chế tư vấn xác định giá đất, yêu cầu công khai dữ liệu, kiểm soát, phản biện và trách nhiệm giải trình trong xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh cần được tăng cường, tránh phát sinh tranh chấp và bảo đảm quyền tài sản của người dân.
