Sáng 21/10, thảo luận tại Tổ góp ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng nhấn mạnh, thuốc lá là loại hàng hóa mà không chỉ người mua, người sử dụng mà cả gia đình và xã hội đều phải "trả giá".
Theo đại biểu, số tiền này không chỉ là số tiền mua thuốc lá mà còn là hậu quả bệnh tật, chi phí điều trị, chi phí y tế và những thiệt hại kinh tế mà gia đình, xã hội phải gánh chịu.
Ông Vũ Văn Tiến dẫn chứng, thuốc lá liên quan đến hơn 100.000 trường hợp tử vong tại Việt Nam, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do phơi nhiễm với khói thuốc thụ động.
Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến đề xuất thường xuyên đổi mới hình ảnh và nội dung cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa. Ảnh: Minh Ngọc
Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba trong ASEAN. Đáng chú ý, chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá ước tính lên tới 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.
Do đó, ông Tiến cho rằng, việc sửa đổi luật lần này không chỉ là bổ sung một số quy định, mà cần tạo ra những công cụ đủ mạnh để giảm tiêu dùng thuốc lá và giảm những chi phí mà gia đình, xã hội đang phải chi trả.
Cần cảnh báo rõ thuốc lá hại cái gì, hại ai và hại như thế nào
Đầu tiên, đại biểu Tiến đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá lên 85%, tiến tới áp dụng bao bì trơn, đồng thời thường xuyên đổi mới hình ảnh và nội dung cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.
Dẫn ví dụ từ một số nước, ông Tiến cho biết thay vì những thông điệp chung chung, cảnh báo trên bao thuốc lá tại Pháp được thiết kế cụ thể, trực diện, chỉ rõ những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe như nguy cơ bị mù, giảm khả năng sinh sản, ung thư miệng và họng, đột quỵ, bệnh tim mạch, ung thư phổi, cũng như tác hại của khói thuốc đối với trẻ em và những người xung quanh.
Các cảnh báo còn sử dụng hình ảnh trực quan về hậu quả bệnh tật, đồng thời cung cấp thông tin về dịch vụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. "Không chỉ nói với người sử dụng rằng thuốc lá có hại, cần nói rõ hại cái gì, hại ai và hại như thế nào", đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh.
Ngoài ra, ĐBQH TP Hải Phòng còn đề xuất kiểm soát thuốc lá thông qua chính sách thuế. Theo ông, đây không đơn thuần là câu chuyện tăng thu ngân sách hay quản lý hoạt động kinh doanh, mà trước hết là bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Ông Tiến phân tích hiện nay, tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá chỉ khoảng 36%, trong khi thu nhập tăng, thuốc lá ngày càng dễ tiếp cận. "So với Pháp, giá thuốc lá ở nước ta còn thấp hơn rất nhiều, có thể chênh lệch đến 10 lần", vị đại biểu so sánh. Do đó, ông đề nghị điều chỉnh chính sách thuế, giá theo hướng giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng. Ảnh: Quốc hội
Không để trưng bày thuốc lá trở thành quảng cáo trá hình
Ngoài ra, ông Tiến đề xuất cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ."Cần cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng trưng bày sản phẩm để quảng cáo trá hình" ông Tiến nhấn mạnh
Bày tỏ tán thành với ý kiến của đại biểu Vũ Văn Tiến, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng cho biết cần hạn chế sự hiện diện của thuốc lá tại các điểm bán nhằm giảm tác động quảng bá, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên.
Nữ đại biểu cũng bày tỏ sự đồng tình với quy định cấm bán thuốc lá trên nền tảng thương mại điện tử và bằng các phương thức điện tử khác, đồng thời đánh giá tích cực việc dự thảo đề cập đến hoạt động tiếp thị liên kết.
Tuy nhiên, cần làm rõ trách nhiệm của các nền tảng trong việc phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin chào bán, quảng cáo và tiếp thị thuốc lá vi phạm pháp luật. "Nếu một tài khoản bị xử lý nhưng ngay sau đó có thể mở tài khoản khác để tiếp tục hoạt động thì hiệu quả của lệnh cấm sẽ bị hạn chế rất nhiều", bà Nga nhấn mạnh.
Đặc biệt quan tâm đến việc bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị quy định rõ trách nhiệm của người bán thuốc lá và các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh trên môi trường số.
Theo đại biểu, dự thảo quy định cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá có quyền từ chối bán nếu khách hàng không chứng minh được đủ tuổi mua thuốc lá. Tuy nhiên, quy định này chưa đủ chặt chẽ để bảo đảm thực hiện hiệu quả việc cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi. "Tôi đề nghị chuyển từ cách tiếp cận trao quyền sang quy định nghĩa vụ", đại biểu nhấn mạnh.
Lý giải đề xuất này, đại biểu cho rằng, nếu chỉ quy định người bán "có quyền" thì việc yêu cầu chứng minh tuổi vẫn có thể phụ thuộc vào sự lựa chọn của người bán. Vì vậy, cần quy định theo hướng cơ sở bán thuốc lá phải yêu cầu người mua chứng minh tuổi khi có căn cứ nghi ngờ người đó chưa đủ 18 tuổi và không được bán nếu người mua không chứng minh được đã đủ tuổi theo quy định.