Kỳ 2: Tiếng Việt đi về đâu?
“…Việc triển khai dạy học bằng tiếng Anh ngay sẽ có nguy cơ làm học sinh khó tiếp thu kiến thức và khả năng sử dụng tiếng Việt sẽ càng bị hạ thấp. Và chẳng lẽ trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT và kỳ thi tuyển vào ĐH hằng năm lại phải có đề riêng bằng tiếng Anh cho những học sinh trường chuyên?”…
Ngay từ năm học đầu tiên kể từ cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh – người đã bôn ba năm châu bốn biển, tinh thông nhiều ngoại ngữ đã đồng ý với kiến nghị của ông Vũ Đình Hòe, Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa là sẽ chỉ dùng tiếng Việt khi dạy và học trong tất cả các trường, kể cả trường phổ thông hay đại học hay trong các kỳ thi.
Và lịch sử đã chứng minh đó là quyết định đúng đắn. Không chỉ thể hiện vị thế tự chủ độc lập của Việt Nam, mà thực tiễn cũng cho thấy rằng tiếng Việt cũng là một ngôn ngữ có khả năng diễn đạt được mọi tri thức, tư tưởng của nhân loại. Và với việc dạy và học hoàn toàn bằng tiếng Việt, chúng ta đã đào tạo được nhiều thế hệ các nhà khoa học tầm cỡ.
Chỉ tiếc rằng ở ta chưa có một chiến lược ổn định, bài bản về việc dạy và học ngoại ngữ. Thậm chí lựa chọn ngoại ngữ gì để dạy - học trong các trường cũng theo phong trào. Dạy học nặng tính hàn lâm, thiếu tính ứng dụng nên trình độ ngoại ngữ của học sinh Việt Nam bị thua kém. Việc học văn và tiếng Việt bị coi nhẹ. Kết quả là văn ta cũng không thông mà văn tây cũng không thạo.
Giải pháp nào?
Tăng khả năng ngoại ngữ
Thực chất vấn đề là phải tạo điều kiện để giúp học sinh học, nắm vững ngoại ngữ để có thể nghiên cứu tài liệu chuyên môn cũng như có dịp cọ xát quốc tế. Để làm được điều này cần tạo cho học sinh ý thức trang bị thêm một ngôn ngữ quốc tế cho mình.
Nhiệm vụ này có thể được giao cho tổ bộ môn ngoại ngữ của trường đảm nhiệm.
Bộ Giáo dục & Đào tạo cần cho biên soạn bộ sách ngoại ngữ riêng, tạm gọi là “Tiếng Anh chuyên ngành” cho các bộ môn Toán, Lý, Hóa… Trong đó có các đề thi, đáp án để giáo viên ngoại ngữ làm cơ sở luyện cho các lớp chuyên.
 Học sinh trong giờ học ngoại ngữ. |
Thực tế cho thấy, các học sinh ở cấp 2 học khá một số môn nào đó thuộc tự nhiên và xã hội, có năng lực học thì hay hướng tới việc đăng ký thi vào trường THPT chuyên để trước tiên là được hưởng môi trường giáo dục tốt, chuẩn bị cho việc thi đại học hoặc du học nước ngoài, sau đó mới là thử tài với bộ môn yêu thích của mình. Song đến khi dự thi đại học, các em đứng trước rất nhiều lựa chọn ngành nghề đáp ứng yêu cầu xã hội thì rất ít học sinh học tiếp môn học chuyên của mình ở bậc phổ thông.
Vì vậy, khi có hai giáo trình tiếng Anh là tiếng Anh phổ thông và tiếng Anh chuyên ngành thì việc theo học tiếng Anh chuyên ngành dựa trên cơ sở đăng ký tự nguyện của học sinh với mục tiêu học để nâng cao, không dùng để đánh giá học lực, tránh gây áp lực cho học sinh. Ví dụ như học sinh học chuyên Lý, nếu bắt em phải học tiếng Anh chuyên ngành Vật lý với rất nhiều từ mới và khó, việc học tiếng Anh như vậy sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập của em, nhưng khi vào đại học, em lại học Tài chính hay Thương mại thì tiếng Anh chuyên ngành Vật lý mà em học ở phổ thông thật ít tác dụng.
Mở lớp song ngữ
Bên cạnh lớp chuyên thường, học sinh nếu có nguyện vọng học các môn khoa học cơ bản bằng ngoại ngữ thì sẽ đăng ký học lớp song ngữ. Trong các lớp này ngoài giáo trình phổ thông, học sinh còn học giáo trình 2 bằng ngoại ngữ đăng ký và như vậy số tiết học các môn cơ bản sẽ gấp đôi so với các học sinh khác.
Tất nhiên là để duy trì các lớp song ngữ này, kinh phí Nhà nước hỗ trợ một phần, còn lại do học sinh đăng ký học nộp. Có thể khuyến khích miễn học phí cho các em đạt thành tích cao trong học tập và chuẩn bị đi thi đấu quốc tế.
Đầu tư dài hơi cho công tác đào tạo giáo viên chuyên
Về lâu dài, các trường chuyên và các địa phương cần có chế độ thu hút học sinh giỏi có tâm huyết vào sư phạm bằng cơ chế ký hợp đồng với các học sinh phổ thông có năng lực vào sư phạm và nếu đạt kết quả học tập tốt sẽ được tuyển thẳng vào dạy tại trường chuyên. Các giáo viên trẻ được tuyển chọn vào trường chuyên phải nắm chắc ngoại ngữ, có thể dạy chuyên môn của mình bằng tiếng Anh để thích ứng với xu thế hội nhập quốc tế.
Việc đề ra một tiêu chí ngay từ đầu như vậy và với thỏa ước đãi ngộ rõ ràng thì các trường chuyên mới có thể từng bước chuẩn bị và xây dựng được đội ngũ giáo viên vừa có chuyên môn nghiệp vụ vững vừa có trình độ ngoại ngữ tốt.