Trong bệnh viện, điều hòa, thông gió, chiếu sáng và các thiết bị kỹ thuật phải hoạt động với cường độ cao, nhiều hệ thống vận hành liên tục cả ngày lẫn đêm. Vì vậy, đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn mở ra cơ hội kiểm soát chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và dành thêm nguồn lực cho hoạt động khám, chữa bệnh.
Hiệu quả năng lượng bắt đầu từ thiết kế và công nghệ
Bệnh viện là loại công trình có yêu cầu vận hành đặc thù. Các khu vực như phòng mổ, hồi sức tích cực, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm và điều trị nội trú cần được bảo đảm điều kiện nhiệt độ, thông khí, chiếu sáng và nguồn điện phù hợp. Không thể tiết kiệm bằng cách tùy tiện giảm thời gian vận hành hoặc cắt bỏ những điều kiện thiết yếu phục vụ người bệnh.
Bài toán đặt ra là làm thế nào để các hệ thống tiêu thụ ít năng lượng hơn nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa thiết kế công trình, lựa chọn thiết bị hiệu suất cao, hệ thống điều khiển thông minh và quy trình vận hành khoa học.
Tối ưu vận hành và tận dụng năng lượng mặt trời tại bệnh viện hướng tới sử dụng hiệu quả nguồn lực để nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh. Ảnh ĐS.
Một ví dụ được Trung tâm Thông tin năng lượng và phát triển xanh giới thiệu trong tháng 2/2026 là tòa nhà nội trú C2 và C3 của Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Công trình có tổng diện tích xây dựng hơn 84.000 m², sử dụng hệ thống điều hòa trung tâm, kết hợp giải pháp kỹ thuật và quản lý năng lượng nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành của một cơ sở y tế hiện đại.
Theo thông tin được công bố, việc kết hợp thiết bị hiệu suất cao với hệ thống giám sát và điều khiển tập trung giúp mức tiêu thụ năng lượng của tòa nhà tiết kiệm khoảng 20 - 30% so với mô hình không có các công nghệ giám sát và điều khiển này.
Kết quả trên cho thấy hiệu quả tiết kiệm năng lượng không chỉ phụ thuộc vào việc thay thế một thiết bị riêng lẻ. Khi các hệ thống được theo dõi, điều chỉnh theo nhu cầu thực tế và vận hành đồng bộ, cơ sở y tế có thêm khả năng hạn chế tình trạng tiêu hao năng lượng không cần thiết.
Giảm chi phí hôm nay, tạo dư địa đầu tư lâu dài
Đối với bệnh viện, chi phí năng lượng là một phần trong tổng chi phí vận hành. Những hệ thống phải hoạt động liên tục như điều hòa trung tâm, thông gió, chiếu sáng, máy bơm và thiết bị phụ trợ có thể tạo ra nhu cầu tiêu thụ điện đáng kể. Khi quy mô khám, chữa bệnh tăng lên, áp lực quản lý các nguồn lực này càng lớn.
Việc đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng, cải thiện hệ thống điều khiển và bảo trì định kỳ có thể giúp hạn chế lãng phí trong quá trình vận hành. Tuy nhiên, để đánh giá hiệu quả đầu tư, bệnh viện cần xem xét cả chi phí ban đầu, chi phí bảo trì, tuổi thọ thiết bị và mức tiết kiệm thực tế sau khi đưa vào sử dụng.
Chẳng hạn, một hệ thống điều hòa hiệu suất cao có thể đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu lớn hơn thiết bị thông thường. Nếu chỉ so sánh giá mua, phương án này chưa chắc tạo cảm giác tiết kiệm. Nhưng khi tính toán trên toàn bộ vòng đời thiết bị, bao gồm điện năng tiêu thụ, bảo dưỡng và thời gian hoạt động, kết quả có thể khác biệt.
Do đó, chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận như một quyết định đầu tư dài hạn thay vì chỉ là khoản chi bổ sung cho mục tiêu bảo vệ môi trường. Các bệnh viện có thể bắt đầu bằng việc kiểm kê những hệ thống tiêu thụ năng lượng lớn, xác định thời điểm và khu vực sử dụng điện cao, từ đó lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện tài chính và nhu cầu chuyên môn.
Một bước quan trọng khác là xây dựng bộ chỉ số theo dõi hiệu quả. Bên cạnh tổng lượng điện tiêu thụ, cơ sở y tế có thể theo dõi mức sử dụng điện theo diện tích, giường bệnh hoặc hoạt động chuyên môn, đồng thời đối chiếu với quy mô phục vụ và điều kiện vận hành. Việc lựa chọn chỉ số cần phù hợp với từng loại hình bệnh viện, tránh so sánh máy móc giữa các cơ sở có chức năng khác nhau.
Đo lường cũng giúp bệnh viện xác định khoản đầu tư nào đem lại hiệu quả cao, khu vực nào còn lãng phí và giải pháp nào cần điều chỉnh. Khi có dữ liệu đáng tin cậy, các kế hoạch đầu tư tiếp theo sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.
Doanh nghiệp cùng tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh
Để nhân rộng các mô hình sử dụng năng lượng hiệu quả, nỗ lực của bệnh viện cần đi cùng sự tham gia của doanh nghiệp cung cấp công nghệ, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật.
Doanh nghiệp thiết bị y tế có thể đóng góp thông qua việc phát triển sản phẩm có hiệu suất cao, thiết kế phù hợp với điều kiện sử dụng tại bệnh viện, cung cấp hướng dẫn vận hành và bảo trì để duy trì hiệu quả trong suốt vòng đời thiết bị. Các doanh nghiệp công nghệ có thể hỗ trợ hệ thống giám sát tiêu thụ điện, cảnh báo bất thường và phân tích dữ liệu, giúp cơ sở y tế phát hiện sớm những điểm gây lãng phí.
Với những bệnh viện chưa có đủ nguồn lực đầu tư đồng bộ, có thể cân nhắc triển khai theo từng giai đoạn, ưu tiên hạng mục có mức tiêu thụ lớn và khả năng tiết kiệm rõ ràng. Việc hợp tác cần đi kèm tiêu chí kỹ thuật minh bạch, đánh giá hiệu quả sau đầu tư và cơ chế bảo trì phù hợp, tránh tình trạng đầu tư thiết bị nhưng thiếu nhân lực hoặc kinh phí để vận hành hiệu quả.
Ở góc độ chính sách, báo cáo của European Observatory on Health Systems and Policies công bố tháng 7/2025 nhấn mạnh rằng giảm tác động môi trường của hệ thống y tế có thể đem lại nhiều lợi ích đồng thời, từ môi trường đến chất lượng dịch vụ và khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe. Báo cáo cũng cho biết lĩnh vực y tế chiếm khoảng 5% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu.
Điều này cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành y tế. Người bệnh, người nhà và cộng đồng cũng có thể góp phần bằng những hành động phù hợp như sử dụng điện, nước có ý thức, hạn chế đồ dùng một lần khi không cần thiết và tuân thủ hướng dẫn phân loại chất thải tại bệnh viện.
Y tế xanh chỉ thực sự bền vững khi hiệu quả môi trường đi cùng hiệu quả kinh tế và chất lượng chăm sóc. Từ lựa chọn thiết bị, quản lý năng lượng đến thay đổi thói quen sử dụng tài nguyên, mỗi giải pháp đều cần được đánh giá bằng kết quả thực tế. Khi bệnh viện, doanh nghiệp và cộng đồng cùng tham gia, tiết kiệm nguồn lực có thể trở thành nền tảng để nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng khả năng thích ứng của hệ thống y tế trong dài hạn.