Cần phân định rõ sai sót khách quan với hành vi vi phạm
Phát biểu tại nghị trường về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) sáng 6/11, ĐBQH Phạm Thu Xanh - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng ghi nhận những bước tiến tích cực của dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), đặc biệt là định hướng tăng quyền chủ động, cắt giảm các tầng nấc trung gian, gắn quyền hạn với trách nhiệm và hiệu quả sử dụng nguồn lực công.
Phiên thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi). Ảnh: Media Quốc hội
Tuy nhiên, để các quy định thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu hoàn thiện 4 nhóm vấn đề.
Thứ nhất, cần phân định rõ sai sót khách quan với hành vi vi phạm, tạo cơ sở bảo vệ những người thực hiện đúng quy định. Theo đại biểu, trong hoạt động đấu thầu, có những quyết định được đưa ra đúng thẩm quyền, có căn cứ chuyên môn và phù hợp với điều kiện thực tế tại thời điểm đó, nhưng sau này thị trường biến động hoặc phát sinh yếu tố khách quan khiến kết quả không như mong muốn.
Nếu không phân biệt rõ sai sót khách quan, sai sót nghiệp vụ không cố ý với hành vi cố ý làm trái, thông đồng, vụ lợi, rất dễ hình thành tâm lý sợ trách nhiệm, không dám quyết định.
ĐBQH Phạm Thu Xanh - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng. Ảnh: PV
Đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 4 nguyên tắc bảo vệ tổ chức, cá nhân thực hiện đúng thẩm quyền, có căn cứ hợp lý và vì lợi ích chung. Đồng thời, tại Điều 46 và Điều 53, việc xem xét trách nhiệm cần căn cứ vào động cơ, mục đích, mức độ lỗi, điều kiện thực tiễn tại thời điểm quyết định, khả năng dự báo, biện pháp kiểm soát rủi ro và việc thực hiện trách nhiệm giải trình, khắc phục hậu quả; không nên chỉ căn cứ vào thiệt hại để quy kết trách nhiệm.
Thứ hai, cần thiết kế cơ chế kiểm soát quyền tự chủ theo mức độ rủi ro và đặc thù của từng loại hình mua sắm. Đại biểu phân tích, việc mua vật tư tiêu hao thông thường khác hoàn toàn với mua thuốc hiếm, thuốc cấp cứu, thiết bị chẩn đoán công nghệ cao hay vật tư xét nghiệm chuyên biệt. Mỗi nhóm có mức độ cấp thiết, khả năng thay thế, số lượng nhà cung cấp và ảnh hưởng đến an toàn người bệnh khác nhau.
Vì vậy, tại Điều 20, Điều 34 và Điều 35, cần cụ thể hóa cơ chế mua sắm phù hợp với từng nhóm hàng hóa, dịch vụ y tế; phân tầng kiểm soát theo giá trị, mức độ rủi ro, tính cấp thiết, khả năng thay thế và tác động đến chuyên môn. Những gói thầu rủi ro cao cần được kiểm soát chặt chẽ, trong khi nhu cầu thông thường, rủi ro thấp cần đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian để cơ sở y tế kịp thời phục vụ người bệnh.
Cạnh tranh thực chất, phân định rõ trách nhiệm
Thứ ba, đại biểu đề nghị bảo đảm cạnh tranh thực chất và kiểm soát giá trong trường hợp thị trường chỉ có một hoặc hai nhà cung cấp đáp ứng yêu cầu chuyên môn.
Theo đại biểu Phạm Thu Xanh, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong mua sắm thiết bị y tế. Không thể lựa chọn thiết bị chỉ bằng cách so sánh giá, bởi cấu hình, công nghệ, độ chính xác, khả năng tương thích và chi phí vận hành đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điều trị.
Đại biểu đề nghị tại Điều 20 quy định rõ cơ chế đàm phán giá có kiểm soát đối với trường hợp chỉ có một hoặc hai chủng loại đáp ứng yêu cầu chuyên môn, trên cơ sở đánh giá chuyên môn độc lập và đối chiếu dữ liệu giá trong nước, quốc tế trong điều kiện tương đồng.
Cùng với đó, cần đánh giá tổng chi phí sở hữu trong suốt vòng đời thiết bị, bao gồm vật tư tiêu hao, bảo trì, sửa chữa, đào tạo và vận hành; kiểm soát việc xây dựng cấu hình kỹ thuật để tránh định hướng vào một nhà cung cấp. Tại Điều 35, tiêu chí lựa chọn cần phản ánh cả giá mua ban đầu, chất lượng và hiệu quả sử dụng thực tế.
Thứ tư, cần phân định trách nhiệm cá nhân tương xứng với quyền hạn và công việc được giao. Đại biểu cho rằng, một quy trình đấu thầu có nhiều khâu, nhiều người tham gia nên trách nhiệm phải được xác định cụ thể. Người đề xuất nhu cầu chịu trách nhiệm về tính cần thiết và yêu cầu chuyên môn; người lập hồ sơ chịu trách nhiệm về nội dung được giao; tổ chuyên gia chịu trách nhiệm về đánh giá; người thẩm định chịu trách nhiệm về kết quả thẩm định và người phê duyệt chịu trách nhiệm trong phạm vi thẩm quyền.
Đại biểu đề nghị hoàn thiện Điều 46 và Điều 48 theo hướng phân định cụ thể trách nhiệm của từng chủ thể; ghi nhận đầy đủ ý kiến chuyên môn, ý kiến bảo lưu và trách nhiệm của từng cá nhân. Đặc biệt, cần bảo đảm người đã có ý kiến phản đối, bảo lưu bằng văn bản và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo được xem xét trách nhiệm tương xứng với vai trò thực tế.
Đại biểu Phạm Thu Xanh nhấn mạnh, 4 nội dung trên cần được thiết kế đồng bộ. Qua đó, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để Luật Đấu thầu sau khi được thông qua thực sự thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, kiểm soát quyền lực và tạo dựng niềm tin.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Media Quốc hội
Phát biểu giải trình, làm rõ các ý kiến ĐBQH nêu liên quan đến đấu thầu trong lĩnh vực y tế, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho hay, dự thảo Luật lần này cũng có quy định nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong mua sắm thiết bị y tế, đáp ứng kịp thời yêu cầu khám bệnh, chữa bệnh.
Trước những ý kiến quan tâm của các đại biểu Quốc hội, Ban soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế để rà soát quy định này, bảo đảm tính khả thi nhưng vẫn chặt chẽ, trong đó có nội dung liên quan đến việc bảo mật thông tin về giá của nhà cung cấp. Vấn đề này sẽ tiếp tục được phối hợp nghiên cứu, làm rõ trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật.
