1. Quan niệm của y học cổ truyền về đau mỏi vai gáy
Theo Y học cổ truyền, đau mỏi vai gáy có tên lạc chẩm thống. Cơ chế bệnh sinh chủ yếu là khí huyết không lưu thông, kinh lạc bị tắc trở, gân cơ mất nuôi dưỡng; hoặc do phong, hàn, thấp xâm nhập vào kinh lạc vùng cổ vai; hoặc do can thận hư suy khiến gân cốt yếu mềm; hoặc do huyết ứ sau chấn thương, sai tư thế kéo dài.
Vì vậy, điều trị đau mỏi vai gáy không chỉ nhằm giảm đau tại chỗ mà còn phải thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết, bổ hư và trừ tà, tùy theo thể bệnh cụ thể.
Trong YHCT, châm cứu và xoa bóp đều là phương pháp điều trị không dùng thuốc quan trọng. Châm cứu dùng kim tác động vào huyệt vị, có tác dụng thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết, chỉ thống, giải phóng co thắt và điều hòa công năng tạng phủ.
Bên cạnh đó, xoa bóp bấm huyệt lại tác động trực tiếp lên cơ, gân, da và huyệt vị bằng lực tay, giúp thư giãn cơ, tăng tuần hoàn tại chỗ, làm mềm gân cơ. Nhìn chung, châm cứu tác động vào kinh lạc và thần kinh; xoa bóp thiên về điều trị nông, tác động vào cơ nhục và gân khớp. Tuy nhiên, trên thực tế hai phương pháp thường được phối hợp để nâng cao hiệu quả.
Đau mỏi vai gáy do nhiều nguyên nhân khác nhau. Ảnh AI.
2. Đau mỏi vai gáy khi nào nên xoa bóp bấm huyệt, khi nào nên châm cứu?
Đối với các trường hợp đau mỏi vai gáy mới khởi phát, mức độ nhẹ, chủ yếu do căng cơ, mỏi cơ hoặc sai tư thế thoáng qua thường sử dụng phương pháp xoa bóp bấm huyệt. Với các trường hợp này, người bệnh chỉ đau mỏi vùng cổ vai, chưa lan xa, không có tê bì tay, cơ căng cứng nhưng chưa có yếu cơ, xoa bóp bấm huyệt là lựa chọn khởi đầu hợp lý.
Xoa bóp giúp làm mềm cơ, tăng biên độ vận động, giảm cảm giác nặng mỏi và cải thiện tuần hoàn tại chỗ. Với thể phong hàn thấp nhẹ, đau tăng khi gặp lạnh hoặc thay đổi thời tiết, xoa bóp kết hợp chườm ấm, bấm huyệt có thể mang lại hiệu quả tốt. Đối với người cao tuổi, người sợ kim hoặc người mới bắt đầu điều trị, xoa bóp cũng là phương pháp êm dịu, dễ chấp nhận hơn.
Tuy nhiên, khi đau mỏi vai gáy trở thành bệnh mạn tính hoặc có dấu hiệu lan tỏa thì châm cứu thường được chỉ định. Đây là các trường hợp đau mỏi vai gáy lan xuống cánh tay, kèm tê bì, dị cảm, yếu nhẹ hoặc hạn chế vận động rõ rệt, nghi ngờ liên quan đến thoái hóa cột sống cổ, chèn ép rễ thần kinh.
Những người đau mỏi vai gáy tái phát nhiều lần, đau âm ỉ kéo dài, cổ gáy co cứng, xoay cổ khó, đau vai gáy thuộc thể huyết ứ hoặc can thận hư, cũng phù hợp với châm cứu, đặc biệt là điện châm.
Trong đợt cấp do co cứng cơ hoặc sau vận động sai tư thế, châm cứu có thể giúp giảm đau và giãn cơ, giảm co thắt cơ. Ngoài ra, các thể phong hàn thấp kèm đau nhức, nặng mỏi, sợ lạnh cũng có thể dùng châm cứu để khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông kinh lạc.
3. Trường hợp nào không nên thực hiện cả châm cứu và xoa bóp bấm huyệt?
Cần lưu ý rằng châm cứu và xoa bóp bấm huyệt đều có chống chỉ định và thận trọng nhất định, bao gồm:
- Không nên xoa bóp mạnh khi có nghi ngờ ép tủy cổ, thoát vị đĩa đệm nặng, u tủy, viêm tủy hoặc tổn thương thần kinh rõ rệt, vì các thủ thuật mạnh có thể làm bệnh nặng thêm.
- Khi châm cứu cần thận trọng ở người đang đói, quá mệt, lo âu hoặc có bệnh lý nền nặng để tránh vựng châm.
- Người bệnh không nên tự châm cứu tại nhà hoặc tự xoa bóp quá mạnh khi chưa biết nguyên nhân đau.
Trong nhiều trường hợp, phối hợp xoa bóp để thư giãn cơ và châm cứu để thông kinh hoạt lạc sẽ mang lại hiệu quả toàn diện hơn. Tuy vậy, mỗi người có thể bệnh khác nhau, nên việc thăm khám tại cơ sở Y học cổ truyền để xác định thể bệnh và mức độ tổn thương là bước quan trọng trước khi lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
