Một số trường hợp đau lưng, đau gối, cứng khớp có thể liên quan đến tuổi tác, vận động quá mức, chấn thương nhẹ hoặc tư thế lao động, sinh hoạt chưa phù hợp và có thể cải thiện khi nghỉ ngơi. Tuy nhiên, đau kéo dài hoặc tái diễn, đặc biệt khi kèm sưng, nóng, đỏ, hạn chế tầm vận động của khớp, các biểu hiện toàn thân hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hàng ngày có thể là biết hiện của bệnh lý cần được thăm khám và đánh giá đúng.
ThS. BSNT. Nguyễn Đức Phong, Viện Cơ Xương Khớp Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, các triệu chứng đau và cứng khớp là các triệu chứng có thể gặp trong nhiều bệnh lý cơ xương khớp khác nhau, việc chẩn đoán và điều trị bệnh hợp lý có vai trò rất quan trọng, hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển hoặc để lại hậu quả lâu dài. Việc nhận diện những dấu hiệu bất thường có ý nghĩa quan trọng để người bệnh chủ động tìm kiếm sự chăm sóc y tế phù hợp thay vì kéo dài tình trạng tự điều trị.
1. Đau khớp kéo dài, tái diễn, không thuyên giảm
Một cơn đau xuất hiện sau vận động quá mức hoặc sai tư thế có thể cải thiện khi nghỉ ngơi, giảm cường độ hoạt động. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn nhiều lần, có xu hướng tăng dần hoặc không cải thiện sau các biện pháp thông thường, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân. Không có một mốc thời gian duy nhất áp dụng cho tất cả các trường hợp đau cơ xương khớp. Thời điểm cần đi khám phụ thuộc vào vị trí đau, mức độ đau, nguyên nhân nghi ngờ, các triệu chứng đi kèm và tình trạng sức khỏe của mỗi người. Một số trường hợp cần được đánh giá sớm ngay cả khi triệu chứng mới xuất hiện.
Theo ThS. BSNT. Nguyễn Đức Phong, điều đáng lưu ý không chỉ là mức độ đau mà còn là tác động của cơn đau đến cuộc sống. Khi người bệnh phải thay đổi thói quen sinh hoạt chỉ để tránh đau, đó là lúc cần chủ động tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục chịu đựng. Chẳng hạn, một người bắt đầu phải lựa chọn đi thang máy thay vì leo cầu thang, giảm khả năng đi bộ đường dài, từ bỏ các hoạt động yêu thích, mất ngủ vì đau hoặc phải sắp xếp lịch sinh hoạt xoay quanh thời điểm sử dụng thuốc giảm đau. Những thay đổi này cho thấy cơn đau đã tác động đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
Không nên chủ quan với tình trạng đau khớp kèm theo biểu hiện sưng, nóng, đỏ. Ảnh AI.
2. Không nên chủ quan với biểu hiện sưng, đỏ, nóng tại khớp
Sưng khớp có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác nhau. Nếu khớp sưng kèm nóng, đỏ, đau và hạn chế vận động, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện cấp tính, người bệnh cần được thăm khám sớm. Các biểu hiện trên có thể gặp trong nhiều bệnh khớp viêm khác nhau như viêm khớp dạng thấp, bệnh gút và các bệnh viêm khớp khác; cũng có thể liên quan đến chấn thương (tổn thương xương, khớp hoặc phần mềm quanh khớp).
Đặc biệt, khi khớp sưng, nóng, đỏ, đau dữ dội kèm sốt hoặc biểu hiện nhiễm trùng (môi khô, lưỡi bẩn, hơi thở hôi, mệt mỏi) người bệnh cần được đánh giá sớm để loại trừ viêm khớp nhiễm khuẩn.. Do đó, tự điều trị khi chưa xác định được nguyên nhân có làm thay thay đổi biểu hiện của bệnh, trì hoãn chẩn đoán, nguy cơ bệnh tiến triển nặng hơn và trong một số trường hợp làm tăng tác dụng không mong muốn của thuốc..
3. Cứng khớp và giảm khả năng vận động
Cứng khớp, đặc biệt khi xuất hiện sau thời gian nghỉ ngơi hoặc khiến người bệnh khó vận động linh hoạt, cũng là dấu hiệu cần lưu ý. Không nên mặc định mọi biểu hiện cứng khớp đều là hệ quả tất yếu của tuổi tác vì tình trạng này có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nhau.
Ngoài bệnh lý thường gặp ở người già như thoái hoá khớp thì triệu chứng này có thể gặp trong nhiều bệnh lý khớp viêm khác như viêm khớp dạng thấp, viêm khớp cột sống, gout, chấn thương... Khi triệu chứng kéo dài, người bệnh có thể gặp khó khăn khi đi lại, hạn chế tầm vận động của khớp, nếu kèm đau hoặc người bệnh cần thay đổi tư thế để hoạt động, sinh hoạt thì cần đi khám, đánh giá để xác định nguyên nhân.
4. Khớp lạo xạo, mất vững hoặc giảm khả năng chịu lực
Tiếng kêu hoặc cảm giác lạo xạo ở khớp có thể xuất hiện ở cả người có và không có bệnh lý cơ xương khớp. Vì vậy, chỉ có tiếng kêu ở khớp mà không đau, không sưng và không hạn chế chức năng không nhất thiết là biểu hiện của một tổn thương nghiêm trọng. Tuy nhiên, theo ThS. BSNT. Nguyễn Đức Phong, nếu tiếng lạo xạo đi kèm đau, sưng, hạn chế vận động hoặc cảm giác khớp mất vững, kẹt khớp, đặc biệt sau chấn thương, người bệnh nên được đánh giá.
Các biểu hiện này có thể liên quan đến tổn thương sụn, dây chằng hoặc những thay đổi khác tại khớp. Trường hợp sau chấn thương người bệnh đau nhiều, khớp biến dạng hoặc không thể đứng, đi lại hay chịu lực trên chi bị tổn thương cần được thăm khám sớm để loại trừ gãy xương hoặc các tổn thương cần xử trí kịp thời.
5. Đau lưng: cần chú ý những dấu hiệu cảnh báo
Đau lưng kéo dài vài tuần, đau lan xuống chân hoặc vùng mông hoặc , kèm tê bì, rối loạn cảm giác hay yếu cơ là những biểu hiện cần được quan tâm. Người bệnh cũng nên đi khám khi đau khiến việc đứng, cúi người hoặc nâng vật nặng trở nên khó khăn, đặc biệt nếu cơn đau xuất hiện sau ngã, tai nạn hoặc một chấn thương đột ngột.
Một số biểu hiện cần được đánh giá sớm, bao gồm yếu liệt chi; rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện mới xuất hiện; tê hoặc mất cảm giác vùng quanh hậu môn – sinh dục; đau lưng sau chấn thương mạnh; hoặc đau lưng kèm sốt và tình trạng toàn thân bất thường. Ngoài ra, đau lưng xuất hiện ở người có tiền sử ung thư, nhiễm trùng, suy giảm miễn dịch hoặc nguy cơ loãng xương và gãy xương cũng cần được bác sĩ đánh giá cẩn thận.
6. Đừng chờ đến khi khớp biến dạng mới đi khám
Một số bệnh lý cơ xương khớp nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp có thể tiến triển, gây tổn thương cấu trúc khớp, hạn chế chức năng và trong một số trường hợp để lại những hậu quả biến dạng khớp khó hồi phục. Biến dạng khớp có thể gặp ở nhiều bệnh lý khớp viêm và không viêm khác nhau vì vậy người bệnh không nên chờ đến khi xuất hiện biến dạng mới đi khám.
ThS. BSNT. Nguyễn Đức Phong khuyến cáo, người có biểu hiện đau lưng, đau gối hoặc cứng khớp kéo dài không nên chỉ dựa vào cảm nhận để tự xác định nguyên nhân. Đặc biệt, khi cơn đau bắt đầu chi phối sinh hoạt, làm giảm khả năng vận động, kèm sưng, nóng đỏ, mất vững hoặc giảm khả năng chịu lực, việc thăm khám là cần thiết. Nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường giúp người bệnh không phải chờ đến khi tình trạng ảnh hưởng nghiêm trọng đến vận động và chất lượng cuộc sống mới tìm kiếm sự chăm sóc chuyên khoa.
