Khi đầu gối đau mỏi, đi lại khó khăn hoặc thường xuyên cứng khớp vào buổi sáng, nhiều người tìm mua thực phẩm chức năng chứa canxi, glucosamine, chondroitin hay collagen với mong muốn cải thiện vận động. Tuy nhiên, đau khớp có thể xuất phát từ thoái hóa khớp, viêm khớp, chấn thương hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy, lựa chọn chất bổ sung cần dựa trên nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe thực tế.
Theo hướng dẫn của Viện Y tế và Chăm sóc sức khỏe quốc gia Anh (NICE), kiểm soát cân nặng nếu thừa cân, tập luyện phù hợp và duy trì hoạt động thể chất là những biện pháp quan trọng trong quản lý thoái hóa khớp để giảm đau khớp, không nên chỉ trông chờ vào thực phẩm chức năng.
1. Canxi và vitamin D3 giúp duy trì sức khỏe xương
Canxi là khoáng chất thiết yếu tham gia cấu tạo xương và răng. Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi, đồng thời góp phần duy trì chức năng cơ. Thiếu vitamin D kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương, gây yếu cơ và làm tăng nguy cơ té ngã. Tuy nhiên, hai dưỡng chất này chủ yếu hỗ trợ sức khỏe xương và cơ, không trực tiếp tái tạo sụn hoặc điều trị đau do thoái hóa khớp. Đau khớp cũng không phải dấu hiệu đặc hiệu của thiếu canxi.
Theo Viện Y tế quốc gia Hoa Kỳ (NIH), nhu cầu canxi tham khảo của người trưởng thành 19 - 50 tuổi là 1.000 mg/ngày; phụ nữ 51 - 70 tuổi cần 1.200 mg/ngày, nam giới cùng độ tuổi cần 1.000 mg/ngày. Người từ 71 tuổi trở lên cần 1.200 mg/ngày. Đây là tổng lượng canxi từ thức ăn và thực phẩm bổ sung, không phải liều viên uống bắt buộc.
Sữa, sữa chua, phô mai, cá nhỏ ăn cả xương, một số loại rau và đậu phụ có bổ sung canxi là những nguồn thực phẩm có thể lựa chọn tùy khẩu phần ăn. Vitamin D có trong cá béo, lòng đỏ trứng và thực phẩm tăng cường vi chất; việc bổ sung bằng chế phẩm cần căn cứ vào nhu cầu, nguy cơ thiếu hụt và tư vấn chuyên môn.
Người có bệnh thận, tiền sử sỏi thận hoặc rối loạn canxi máu cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng viên canxi, vitamin D liều cao; không nên tự tăng liều chỉ vì đau khớp.
Canxi và vitamin D3 giúp duy trì sức khỏe xương. Ảnh AI.
2. Glucosamine và chondroitin chưa có kết quả thống nhất
Glucosamine và chondroitin là những chất có liên quan đến cấu trúc sụn, thường được sử dụng trong các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe khớp. Tuy nhiên, việc chúng hiện diện trong mô sụn không có nghĩa là uống bổ sung sẽ đưa trực tiếp các thành phần này đến khớp để sửa chữa vùng sụn bị tổn thương.
Các nghiên cứu về khả năng giảm đau và cải thiện chức năng khớp của glucosamine, chondroitin cho kết quả không đồng nhất. Một số nghiên cứu ghi nhận lợi ích nhất định, trong khi những nghiên cứu khác không cho thấy cải thiện có ý nghĩa lâm sàng. Hướng dẫn của NICE khuyến cáo không sử dụng glucosamine để quản lý thoái hóa khớp do chưa có bằng chứng đủ mạnh về lợi ích.
Người đang dùng warfarin hoặc thuốc chống đông khác cần trao đổi với bác sĩ, dược sĩ trước khi sử dụng các sản phẩm này vì nguy cơ tương tác thuốc. Người dị ứng với động vật có vỏ cũng cần kiểm tra nguồn nguyên liệu và thành phần sản phẩm.
Người bệnh không nên tự ngừng thuốc điều trị hoặc giảm liều thuốc được kê đơn để chuyển sang dùng glucosamine, chondroitin.
3. Collagen type II không biến tính có giúp giảm đau khớp không?
Collagen type II là thành phần quan trọng của sụn khớp. Collagen type II không biến tính khác với collagen thủy phân thông thường về đặc tính và cách chế biến, do đó không nên coi hai loại là tương đương. Một số nghiên cứu đã khảo sát collagen type II không biến tính trong việc cải thiện đau, cứng khớp và khả năng vận động ở người thoái hóa khớp gối. Kết quả ban đầu có những tín hiệu tích cực, nhưng số lượng và chất lượng bằng chứng còn hạn chế, chưa đủ để khẳng định sản phẩm có khả năng tái tạo sụn hoặc thay thế các phương pháp điều trị tiêu chuẩn.
Người tiêu dùng nên xem kỹ thành phần, hàm lượng, nguồn nguyên liệu và thông tin về chất lượng sản phẩm; cần thận trọng với quảng cáo khẳng định phục hồi sụn, hết đau hoàn toàn hoặc chữa khỏi thoái hóa khớp.
4. Omega-3 có thể hỗ trợ dinh dưỡng nhưng không thay thế thuốc
Omega-3 gồm các acid béo như EPA, DHA có nhiều trong cá béo và ALA có trong hạt lanh, hạt chia, quả óc chó. Cơ thể chuyển hóa ALA thành EPA và DHA với hiệu suất hạn chế, vì vậy các nguồn omega-3 không hoàn toàn tương đương nhau.
Omega-3 tham gia vào nhiều quá trình sinh lý, trong đó có điều hòa phản ứng viêm. Một số nghiên cứu cho thấy dầu cá có thể giúp cải thiện một số triệu chứng ở người viêm khớp dạng thấp, nhưng lợi ích không đồng nhất và không đủ để thay thế thuốc chống thấp khớp điều chỉnh bệnh.
Với thoái hóa khớp, bằng chứng về hiệu quả giảm đau của omega-3 còn hạn chế. Người khỏe mạnh có thể ưu tiên ăn cá trong chế độ ăn cân đối thay vì tự dùng dầu cá liều cao. Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc có bệnh lý nền cần hỏi ý kiến chuyên môn trước khi bổ sung liều cao.
5. Chăm sóc khớp đúng cách quan trọng hơn việc dùng chất bổ sung
Sức khỏe khớp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có dinh dưỡng đầy đủ, khối lượng cơ, cân nặng và mức độ vận động. Người trưởng thành nên ăn đa dạng thực phẩm, bảo đảm đủ protein, rau xanh, trái cây và các nguồn chất béo có lợi.
Tập luyện phù hợp giúp tăng cường cơ đùi, cơ mông, cải thiện sức mạnh và khả năng vận động. Người đau khớp nên lựa chọn bài tập theo khả năng, tăng cường độ từ từ và điều chỉnh khi triệu chứng tăng lên. Đi bộ trên địa hình phù hợp, đạp xe hoặc tập vận động dưới nước có thể là những lựa chọn tùy tình trạng sức khỏe.
Người thừa cân, béo phì nên kiểm soát cân nặng để giảm tải cho khớp gối. Nếu bị thoái hóa khớp, người bệnh cần phối hợp các biện pháp điều trị theo hướng dẫn của nhân viên y tế thay vì chỉ sử dụng thực phẩm bổ sung.
Đặc biệt, nếu khớp đột ngột sưng, nóng, đỏ, đau dữ dội, nhất là khi kèm sốt, cần đi khám ngay để loại trừ nhiễm khuẩn khớp hoặc các bệnh lý cấp tính khác. Đau kéo dài, sưng tái phát, hạn chế vận động hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ cũng cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.
Canxi và vitamin D chủ yếu giúp duy trì sức khỏe xương, cơ; glucosamine, chondroitin và collagen type II chưa có bằng chứng đủ mạnh để khẳng định khả năng phục hồi sụn; omega-3 cũng không thay thế thuốc điều trị bệnh khớp. Lựa chọn chất bổ sung cần dựa trên nhu cầu thực tế, tình trạng sức khỏe và tư vấn chuyên môn. Chẩn đoán đúng nguyên nhân, dinh dưỡng cân đối và vận động phù hợp vẫn là nền tảng quan trọng để bảo vệ sức khỏe khớp lâu dài.
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của nhân viên y tế.
Mời bạn xem thêm video:
Mẹo chữa đau khớp gối bằng gừng | SKĐS #shorts
