Theo y học cổ truyền (YHCT), đau khớp, tê bì và hạn chế vận động tại khớp có thể thuộc phạm vi chứng Tý. Tuy nhiên, để chăm sóc khớp hiệu quả, người bệnh cần hiểu đúng đặc điểm của từng bệnh lý, kết hợp các biện pháp sinh hoạt phù hợp với thăm khám và điều trị khi cần thiết.
1. Vì sao đau khớp tăng khi trời lạnh?
Đau khớp là triệu chứng có thể gặp trong nhiều bệnh lý, như thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, gout hoặc tổn thương do chấn thương. Mỗi bệnh có nguyên nhân, cơ chế và phương pháp điều trị khác nhau.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thoái hóa khớp là bệnh mạn tính, thường biểu hiện bằng đau, cứng khớp, sưng và giảm khả năng vận động. Bệnh phổ biến ở khớp gối, khớp háng, cột sống và các khớp nhỏ ở bàn tay. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi đi lại, đứng lên, ngồi xuống hoặc thực hiện các hoạt động thường ngày.
Thời tiết lạnh và thay đổi độ ẩm có thể liên quan đến sự thay đổi mức độ đau ở một số người mắc bệnh khớp. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa từng người và chưa có cơ sở để khẳng định rằng trời lạnh trực tiếp gây ra mọi trường hợp viêm khớp hoặc khiến bệnh chắc chắn tiến triển nặng hơn.
Ít vận động trong những ngày lạnh cũng có thể làm tăng cảm giác cứng khớp, giảm sức mạnh cơ và hạn chế khả năng vận động. Ngược lại, vận động quá sức, mang vác nặng hoặc lặp lại động tác gây áp lực lên khớp có thể làm triệu chứng nặng thêm.
Duy trì vận động giúp giảm đau khớp. Ảnh AI.
2. Chăm sóc đau khớp theo quan niệm y học cổ truyền
Trong YHCT, chứng Tý được dùng để mô tả một nhóm biểu hiện đau nhức, tê bì, nặng mỏi và hạn chế vận động ở cơ, gân, xương, khớp. Theo lý luận cổ truyền, các yếu tố phong, hàn, thấp có thể góp phần gây ra những biểu hiện này. Việc phân thể bệnh dựa trên triệu chứng và tình trạng cụ thể của từng người.
Một số thể bệnh thường được đề cập gồm phong hàn thấp tý, thấp nhiệt tý và các thể liên quan đến khí huyết hư hoặc can thận hư. Theo quan niệm YHCT, can chủ cân, thận chủ cốt; tỳ có vai trò trong vận hóa và sinh hóa khí huyết. Đây là hệ thống lý luận của YHCT, không đồng nghĩa người đau khớp đều mắc bệnh gan, thận hoặc tỳ theo cách hiểu của y học hiện đại.
Từ đó, YHCT áp dụng biện chứng luận trị, lựa chọn phương pháp chăm sóc và điều trị dựa trên thể bệnh, biểu hiện lâm sàng và thể trạng. Các biện pháp có thể bao gồm dùng thuốc YHCT, châm cứu, cứu ngải hoặc những kỹ thuật không dùng thuốc phù hợp.
Tuy nhiên, hiệu quả và độ an toàn cần được đánh giá theo từng phương pháp, từng bệnh lý. Không nên tự xác định thể bệnh rồi mua thuốc sắc, phối hợp nhiều loại dược liệu hoặc áp dụng thủ thuật tại nhà. Người bệnh cần được thầy thuốc có chuyên môn thăm khám và hướng dẫn.
3. Những cách giúp phòng ngừa và giảm khó chịu ở khớp
Giữ ấm cơ thể và các khớp: Vào mùa thu, mùa đông, người có tiền sử đau khớp nên mặc đủ ấm, chú ý vùng đầu gối, cổ tay, bàn tay và cổ chân khi thời tiết lạnh. Giữ ấm giúp tạo cảm giác dễ chịu, nhưng không thay thế các biện pháp điều trị bệnh lý khớp.
Có thể chườm ấm nhẹ nhàng trong thời gian ngắn để giảm cảm giác cứng khớp ở một số trường hợp. Cần kiểm tra nhiệt độ trước khi chườm, tránh đặt nguồn nhiệt quá nóng trực tiếp lên da. Không chườm nóng lên khớp đang sưng nóng, đỏ hoặc đau cấp tính khi chưa xác định nguyên nhân.
Xông thảo dược, cứu ngải và xoa bóp có thể được cân nhắc như biện pháp hỗ trợ trong một số trường hợp, dưới hướng dẫn của người có chuyên môn. Các phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người; cần thận trọng với nguy cơ bỏng, kích ứng và tổn thương da.
Duy trì vận động vừa sức: Người đau khớp nên tránh ngồi hoặc nằm quá lâu ở một tư thế, Có thể bắt đầu bằng những động tác nhẹ nhàng, đi bộ trên địa hình bằng phẳng, đạp xe nhẹ hoặc tập dưới nước tùy khả năng vận động.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), hoạt động thể lực phù hợp có thể giúp giảm đau, cải thiện chức năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống ở người mắc viêm khớp. Người trưởng thành nên hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, kết hợp các bài tập tăng cường cơ bắp theo khả năng.
Người ít vận động lâu ngày nên tăng thời lượng tập từ từ. Nếu đau tăng rõ rệt, khớp sưng nhiều hoặc vận động khó khăn hơn, cần giảm cường độ và trao đổi với nhân viên y tế.
Kiểm soát cân nặng và bảo vệ khớp:
Thừa cân, béo phì làm tăng tải trọng lên các khớp chịu lực, đặc biệt là khớp gối và khớp háng. Nếu đang thừa cân, giảm cân phù hợp có thể giúp giảm đau và cải thiện khả năng vận động.
Bên cạnh đó, nên hạn chế mang vác quá sức, tránh các động tác lặp lại gây đau và lựa chọn giày dép phù hợp. Chế độ ăn đa dạng, cân đối, cung cấp đủ chất đạm, vitamin và khoáng chất góp phần duy trì sức khỏe cơ xương khớp.
4. Khi nào người đau khớp cần đi khám?
Người dân không nên chủ quan khi đau khớp kéo dài, tái diễn nhiều lần, cứng khớp buổi sáng hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt. Những biểu hiện này cần được đánh giá để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Đặc biệt, nếu khớp đột ngột sưng nóng, đỏ, đau dữ dội, kèm sốt hoặc rét run, người bệnh cần được khám khẩn cấp để loại trừ viêm khớp nhiễm khuẩn và các tình trạng cấp tính khác.
Theo hướng dẫn của Viện Quốc gia về Sức khỏe và Chất lượng Điều trị Anh (NICE), tập luyện trị liệu phù hợp và kiểm soát cân nặng khi cần là những biện pháp nền tảng trong quản lý thoái hóa khớp. Với các bệnh viêm khớp khác, điều trị cần được lựa chọn theo chẩn đoán cụ thể.
Chăm sóc khớp khi thời tiết chuyển lạnh cần kết hợp giữ ấm, vận động phù hợp, duy trì cân nặng hợp lý và điều trị đúng bệnh. Các phương pháp YHCT có thể được cân nhắc trong kế hoạch chăm sóc cá thể hóa, nhưng không thay thế việc chẩn đoán và điều trị y tế cần thiết.
Bài viết mang tính chất tham khảo.
Mời bạn xem thêm video:
Xoa bóp bấm huyệt có hiệu quả đối với bệnh khô khớp không? | SKĐS
