Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do nhóm virus đường ruột (enterovirus) gây ra, gặp nhiều nhất ở trẻ dưới 5 tuổi. Phần lớn trẻ mắc bệnh ở mức độ nhẹ và tự khỏi sau khoảng 7–10 ngày. Tuy nhiên, một số trường hợp, đặc biệt khi nhiễm chủng EV71, bệnh có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp nguy hiểm đến tính mạng. Vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu bệnh và dấu hiệu chuyển nặng có ý nghĩa rất quan trọng với cha mẹ.
1. Bệnh tay chân miệng khởi phát thế nào?
Sau khi nhiễm virus khoảng 3 - 7 ngày, trẻ bắt đầu có biểu hiện bệnh. Trong 1 - 2 ngày đầu, các triệu chứng thường không đặc hiệu, dễ nhầm với cảm sốt thông thường, trẻ có thể:
- Sốt nhẹ hoặc sốt vừa, khoảng 38 - 39 độ C.
- Mệt mỏi, quấy khóc, biếng ăn.
- Chảy nhiều nước dãi hơn bình thường.
- Đau họng, sổ mũi.
- Một số trẻ đau bụng, tiêu chảy...
Trẻ có thể lây bệnh cho người khác từ khoảng 2 ngày trước khi nổi ban và lây mạnh nhất trong tuần đầu của bệnh. Đáng lưu ý, virus còn được đào thải qua phân trong khoảng 4 tuần, có khi kéo dài hơn. Vì vậy, việc rửa tay và vệ sinh cần duy trì cả sau khi trẻ đã khỏi.
Sốt, đau miệng, nổi phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân là dấu hiệu sớm của tay chân miệng.
2. Dấu hiệu đặc trưng ở miệng, tay và chân
Loét miệng: Niêm mạc miệng và họng của trẻ đỏ lên, sau đó xuất hiện các chấm đỏ rồi phỏng nước nhỏ ở lưỡi, lợi và mặt trong má. Các phỏng nước này vỡ nhanh, để lại những vết loét nông giống nhiệt miệng, thường nhỏ hơn 5 mm. Vết loét khiến trẻ đau, chảy nước dãi, ngại ăn uống, thậm chí bỏ bú.
Phỏng nước ở tay, chân: Gần như cùng lúc hoặc ngay sau tổn thương ở miệng, trên da trẻ nổi các nốt đỏ, sau đó thành phỏng nước, thường ở các vị trí lòng bàn tay, lòng bàn chân; quanh các ngón tay; mông, đầu gối.
Đặc điểm giúp phân biệt với các bệnh khác là các nốt này thường không ngứa, không đau. Ở một số trẻ, ban có thể lan rộng ra cẳng tay, cẳng chân, bụng hoặc lưng.
Có trẻ mắc bệnh nhưng biểu hiện rất kín đáo, chỉ có vài vết loét trong miệng hoặc vài nốt ở tay chân. Khi trong lớp hoặc khu dân cư có trẻ mắc tay chân miệng, cha mẹ nên kiểm tra kỹ miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân của con mỗi khi trẻ sốt hoặc biếng ăn.
3. Biến chứng thường gặp
Do vết loét miệng gây đau, nhiều trẻ không chịu ăn uống. Trẻ càng nhỏ thì nguy cơ mất nước càng cao. Cha mẹ cần chú ý các dấu hiệu sau: Trẻ lừ đừ, ngủ nhiều bất thường; đi tiểu ít hơn hẳn; khóc không có nước mắt, môi khô; da xanh tái, mắt trũng.
Để hạn chế mất nước, nên cho trẻ uống nhiều lần, mỗi lần một ít, ăn thức ăn lỏng, mềm, để nguội như cháo, súp, sữa; tránh thức ăn cứng, cay, chua, mặn vì làm vết loét đau hơn. Nếu trẻ bỏ ăn uống hoàn toàn hoặc có dấu hiệu mất nước, cần đưa trẻ đi khám ngay.
Một số trẻ có thể bị bội nhiễm vi khuẩn tại các nốt phỏng nước, khiến vùng da quanh nốt sưng đỏ, chảy dịch. Vài tuần sau khi khỏi bệnh, móng tay, móng chân của trẻ có thể bong ra. Hiện tượng này không nguy hiểm, móng sẽ mọc lại bình thường.
Dấu hiệu bệnh chuyển nặng, cần nhập viện:
Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi trẻ có một trong các dấu hiệu sau:
- Giật mình chới với, nhất là khi ngủ hoặc lúc mới chợp mắt.
- Sốt cao, khó hạ, hoặc sốt kéo dài.
- Nôn nhiều.
- Quấy khóc liên tục, khó dỗ.
- Li bì, ngủ gà, khó đánh thức.
- Run tay chân, đi loạng choạng, ngồi không vững; yếu tay chân.
- Thở nhanh, thở bất thường.
- Da nổi vân tím, vã mồ hôi, tay chân lạnh....
4. Những điều cha mẹ không nên làm
Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu điều trị bệnh tay chân miệng. Việc điều trị chủ yếu là hạ sốt, giảm đau, bù đủ nước và theo dõi sát dấu hiệu nặng. Kháng sinh không có tác dụng với virus, nên không tự ý dùng kháng sinh cho trẻ.
Cha mẹ không nên tự ý bôi các thuốc gây tê hay dùng nước súc miệng sát khuẩn cho trẻ nhỏ. Nếu muốn dùng, cần hỏi ý kiến bác sĩ, vì trẻ nhỏ có nguy cơ sặc; không chọc vỡ các nốt phỏng nước, không đắp lá hay bôi các chất không rõ nguồn gốc lên da. Những cách làm này dễ gây bội nhiễm, để lại sẹo.
Trẻ mắc bệnh cần được nghỉ học ở nhà, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác. Đồ chơi, vật dụng cá nhân của trẻ cần được vệ sinh, khử khuẩn thường xuyên.
Không nên chủ quan khi trẻ chỉ sốt nhẹ và có vài nốt phỏng nước. Trong khoảng 7 ngày đầu của bệnh, cần theo dõi trẻ sát cả ngày lẫn đêm, đặc biệt là dấu hiệu giật mình khi ngủ. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp hạn chế tối đa biến chứng nặng và nguy cơ tử vong.
