Tập thể dục vốn được khuyến khích để phòng ngừa nhiều bệnh. Tuy nhiên, không ít người lại bị đau đầu trong hoặc sau khi chạy bộ, đá bóng, bơi lội, chơi tennis hay nâng tạ. Phần lớn các cơn đau này lành tính, nhưng một số trường hợp lại là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nguy hiểm. Biết cách phân biệt giúp người tập yên tâm luyện tập và không bỏ lỡ những tình huống cần cấp cứu.
1. Đau đầu khi gắng sức là gì?
Đau đầu khi gắng sức là tình trạng đau đầu xảy ra trong hoặc sau khi vận động mạnh, kéo dài, như chạy bộ, chèo thuyền, chơi tennis, bơi lội hoặc nâng tạ.
Tình trạng này được chia thành hai loại:
- Đau đầu khi gắng sức nguyên phát thường lành tính, không do bệnh lý khác gây ra.
- Đau đầu khi gắng sức thứ phát xuất phát từ một vấn đề nghiêm trọng có thể cần cấp cứu.
Đau đầu lành tính có biểu hiện thế nào?
Đau đầu khi gắng sức nguyên phát thường có cảm giác đau theo nhịp mạch đập, xuất hiện trong hoặc sau khi tập nặng, và thường đau ở cả hai bên đầu; cơn đau có thể kéo dài từ khoảng 5 phút đến 48 giờ. Nguyên nhân của đau đầu lành tính hiện chưa được biết rõ. Một giả thuyết cho rằng vận động mạnh làm giãn các mạch máu bên trong hộp sọ. Nguy cơ cao hơn khi tập trong thời tiết nóng, tập ở vùng núi cao, hoặc ở người có tiền sử bản thân hay gia đình bị đau nửa đầu (migraine).
Bên cạnh đó, nhiều yếu tố thường gặp trong sinh hoạt cũng có thể khiến người tập bị đau đầu, như:
- Uống không đủ nước
- Tập khi bụng đói làm hạ đường huyết
- Thiếu ngủ
- Đột ngột bỏ cà phê ở người quen uống.
- Tập ngoài trời nắng nóng dễ dẫn đến say nắng, say nóng.
- Khi nâng tạ, thói quen nín thở, rặn mạnh làm tăng áp lực trong lồng ngực và ổ bụng, có thể gây đau đầu.
- Tư thế sai khiến cơ cổ, cơ vai căng cứng cũng là một nguyên nhân thường gặp.

Đau đầu khi tập luyện có thể lành tính hoặc là dấu hiệu bệnh lý cần được thăm khám. Ảnh minh họa PX.
2. Khi nào đau đầu là dấu hiệu nguy hiểm?
Đau đầu khi gắng sức thứ phát có thể có các triệu chứng giống loại lành tính, nhưng kèm theo những biểu hiện như nôn, mất ý thức, nhìn đôi, cứng cổ. Cơn đau thường kéo dài ít nhất một ngày, có thể nhiều ngày hoặc lâu hơn.
Nguyên nhân của đau đầu thứ phát có thể là chảy máu dưới nhện, tức chảy máu ở khoang giữa não và lớp màng bao bọc não, thường do vỡ phình mạch máu não. Đau đầu thứ phát còn có thể do bất thường mạch máu não, khối u não lành tính hoặc ác tính, tắc nghẽn lưu thông dịch não tủy, viêm xoang, hay bất thường về cấu trúc của đầu, cổ, cột sống. Ở một số người, đau đầu khi gắng sức còn có thể liên quan đến bệnh mạch vành.
Người tập cần đặc biệt cảnh giác với cơn đau đầu dữ dội, xuất hiện đột ngột như "sét đánh", đạt mức đau tối đa chỉ trong vòng vài giây đến một phút. Đây có thể là dấu hiệu của chảy máu não. Khi có cơn đau như vậy, hoặc đau đầu kèm nôn, lơ mơ, ngất, co giật, nhìn đôi, cứng cổ, yếu liệt tay chân, méo miệng, nói khó, người bệnh cần dừng tập ngay và được đưa đến cơ sở y tế gần nhất, không chờ xem cơn đau có tự hết hay không.
Khi nào nên đi khám?
Bạn cần trao đổi với bác sĩ về bất kỳ cơn đau đầu nào xảy ra trong hoặc sau khi tập luyện và cần liên hệ ngay nếu cơn đau khởi phát đột ngột hoặc đây là lần đầu tiên bị đau như vậy. Đặc biệt, người trên 40 tuổi, người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, người hút thuốc lá, hoặc người có cơn đau đầu kèm đau tức ngực, khó thở khi gắng sức cần được khám sớm.
Không nên tự ý dùng thuốc giảm đau liên tục để tiếp tục tập, vì có thể che lấp dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng.
3. Phòng ngừa đau đầu khi tập luyện
Khởi động kỹ trước khi tập, tăng cường độ vận động từ từ và tránh tập quá sức có thể giúp hạn chế đau đầu khi gắng sức. Người dễ gặp tình trạng này nên tránh tập luyện trong môi trường quá nóng, ẩm hoặc ở độ cao lớn nếu những điều kiện này từng gây khởi phát triệu chứng. Nếu đau đầu xuất hiện khi thực hiện một môn thể thao hoặc động tác nhất định, nên tạm giảm cường độ hoặc tránh hoạt động đó để theo dõi.
Bên cạnh đó, cần uống đủ nước trước, trong và sau khi tập, ngủ đủ giấc và duy trì chế độ ăn phù hợp. Với buổi tập kéo dài hoặc cường độ cao, có thể ăn nhẹ trước khi tập khoảng 1–2 giờ nếu cần. Nên lựa chọn thời điểm mát mẻ, tránh vận động dưới nắng gắt. Khi nâng tạ, cần chọn mức tạ phù hợp, giữ đúng tư thế, thở đều và tránh nín thở khi dùng sức.
