Tại tọa đàm "Phát triển kinh tế bạc – Kiến tạo trụ cột an sinh bền vững" vừa tổ chức tại TPHCM, TS.BS.CKII Huỳnh Minh Chính – Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM đã chia sẻ những góc nhìn về phát triển kinh tế bạc từ thực tiễn chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.
Theo ông, già hóa dân số không đơn thuần là thách thức đối với hệ thống y tế và an sinh xã hội. Nếu có sự chuẩn bị phù hợp, đây còn là cơ hội đổi mới mô hình chăm sóc sức khỏe, phát triển các ngành dịch vụ, tạo việc làm và phát huy vai trò của người cao tuổi trong đời sống cộng đồng.
Từ ứng phó với già hóa đến chủ động chăm sóc sức khỏe
Theo số liệu được TS.BS.CKII Huỳnh Minh Chính chia sẻ, đến cuối năm 2025, TPHCM có khoảng 1,57 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm gần 11% dân số. Thành phố bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2017 và dự báo trở thành đô thị có dân số già vào khoảng năm 2038.
Trong khi đó, tổng tỷ suất sinh năm 2024 chỉ khoảng 1,39 con/phụ nữ. Những thay đổi về cơ cấu dân số đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe, nhất là khi mô hình chăm sóc truyền thống dựa chủ yếu vào gia đình ngày càng chịu nhiều áp lực.
TS.BS.CKII Huỳnh Minh Chính – Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM chia sẻ định hướng phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi gắn với kinh tế bạc. Ảnh: Mimosa.
Theo Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, nếu chỉ nhìn nhận già hóa dân số như một gánh nặng về chi phí chăm sóc và áp lực phụ thuộc thì chưa đánh giá đầy đủ vấn đề. Điều quan trọng là chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động thích ứng, xem sức khỏe người cao tuổi vừa là mục tiêu an sinh, vừa là nền tảng phát triển kinh tế bạc.
Thực tế, người cao tuổi thường đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe cùng lúc, từ bệnh mạn tính, suy giảm vận động đến nguy cơ suy dinh dưỡng, sa sút trí tuệ, trầm cảm hoặc mất khả năng tự chăm sóc. Vì vậy, nhu cầu của họ không dừng lại ở khám, chữa bệnh mà còn bao gồm quản lý sức khỏe liên tục, phục hồi chức năng, chăm sóc tại nhà, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc dài hạn.
Nếu chỉ tập trung điều trị khi bệnh đã tiến triển, người cao tuổi có nguy cơ nhập viện nhiều lần, kéo dài thời gian điều trị và gia tăng chi phí. Ngược lại, việc quản lý sức khỏe thường xuyên, phát hiện sớm và chăm sóc tại cộng đồng có thể giúp hạn chế nhiều biến chứng.
Đáng chú ý, thông qua chương trình khám sức khỏe định kỳ, TPHCM đã phát hiện 64.568 trường hợp tăng huyết áp chưa từng được chẩn đoán và 35.887 trường hợp người cao tuổi nghi ngờ mắc đái tháo đường.
Theo ông Chính, những con số này cho thấy giá trị của việc chủ động tiếp cận cộng đồng, sàng lọc nguy cơ và phát hiện bệnh sớm.
Tiềm năng lớn nhưng còn nhiều điểm nghẽn
Phân tích điều kiện phát triển kinh tế bạc, TS.BS.CKII Huỳnh Minh Chính cho rằng TPHCM có những lợi thế đáng kể về quy mô dân số, nhu cầu dịch vụ, hệ thống cơ sở khám chữa bệnh và đội ngũ chuyên gia y tế.
Mạng lưới y tế công lập, tư nhân cùng các cơ sở đào tạo là nền tảng thuận lợi để phát triển chuyên ngành lão khoa, phục hồi chức năng và những mô hình chăm sóc sức khỏe liên tục. Bên cạnh đó, chuyển đổi số, xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử và triển khai khám sức khỏe định kỳ đang tạo điều kiện chuyển từ quản lý từng lần khám sang theo dõi sức khỏe lâu dài.
Người cao tuổi ở phường Long Bình (TPHCM) tham gia chương trình khám sức khỏe toàn dân. Ảnh: Đỗ Hiền.
Tuy nhiên, tiềm năng lớn chưa đồng nghĩa với việc các điều kiện phát triển đã hoàn thiện. Theo lãnh đạo Sở Y tế TPHCM, mạng lưới dịch vụ hiện vẫn chủ yếu tập trung tại bệnh viện và một số cơ sở chăm sóc nội trú. Trong khi đó, chăm sóc tại nhà, chăm sóc ban ngày, phục hồi chức năng tại cộng đồng và chăm sóc dài hạn chuyên nghiệp chưa phát triển tương xứng.
Nguồn nhân lực chuyên ngành cũng còn thiếu, từ bác sĩ lão khoa, điều dưỡng, kỹ thuật viên phục hồi chức năng đến chuyên viên dinh dưỡng, nhân viên công tác xã hội và người chăm sóc được đào tạo bài bản.
Một trở ngại khác là khả năng chi trả. Chi phí chăm sóc dài hạn có thể vượt quá điều kiện kinh tế của nhiều gia đình, trong khi cơ chế hỗ trợ tài chính và thanh toán cho các dịch vụ ngoài bệnh viện cần tiếp tục hoàn thiện. Sự phối hợp giữa khám chữa bệnh, phục hồi chức năng, trợ giúp xã hội và chăm sóc tại nhà cũng chưa thật sự đồng bộ. Việc chuyển tiếp người bệnh từ bệnh viện về gia đình, cộng đồng cần được tổ chức bài bản hơn.
Đặc biệt, khả năng tiếp cận dịch vụ còn chênh lệch. Một bộ phận người cao tuổi e ngại sử dụng dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp, trong khi dịch vụ chất lượng cao thường có chi phí lớn, khó tiếp cận với người thu nhập thấp.
Từ thực tế này, ông Chính nhấn mạnh, phát triển kinh tế bạc không thể chỉ dừng ở mở rộng thị trường. Điều cần thiết là hình thành hệ sinh thái chăm sóc có chất lượng, kết nối hiệu quả, dễ tiếp cận và có cơ chế tài chính bền vững.
Phát triển kinh tế bạc phải gắn với công bằng và an sinh
Để biến tiềm năng thành hiện thực, ngành Y tế TPHCM xác định sáu định hướng trọng tâm: Chuyển từ chăm sóc khi có bệnh sang quản lý sức khỏe liên tục; phát triển mạng lưới chăm sóc đa tầng; huy động nguồn lực xã hội và hợp tác công – tư có kiểm soát; đẩy mạnh chuyển đổi số; phát triển nhân lực, chuẩn hóa chất lượng; hoàn thiện cơ chế tài chính và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ.
Trong đó, mạng lưới chăm sóc đa tầng được xem là hướng đi quan trọng, kết nối bệnh viện, y tế cơ sở, gia đình, các cơ sở chăm sóc dài hạn, doanh nghiệp và tổ chức xã hội.
Người cao tuổi tham gia mô hình chăm sóc sức khỏe kiểu mới tại Bệnh viện Phục hồi chức năng & Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM. Ảnh: Mimosa
Từ góc độ quản lý, ông Chính kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế bạc, rà soát quy định về chăm sóc dài hạn, chăm sóc tại nhà, phục hồi chức năng và nghiên cứu cơ chế khuyến khích đầu tư phù hợp với mục tiêu an sinh.
Riêng TPHCM, ông đề xuất xây dựng kế hoạch phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi gắn với chiến lược kinh tế bạc, xác định rõ mục tiêu, lộ trình và nguồn lực. Trước mắt, Thành phố cần ưu tiên củng cố y tế cơ sở, mở rộng chăm sóc tại nhà và ban ngày, nâng cao năng lực lão khoa, đào tạo nhân lực và thu hút đầu tư vào những lĩnh vực còn thiếu.
Đáng chú ý, ông đề xuất lựa chọn một số mô hình thí điểm có khả năng nhân rộng, đồng thời xây dựng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả dựa trên mức độ bao phủ, chất lượng chăm sóc, khả năng tiếp cận của nhóm yếu thế và sự hài lòng của người cao tuổi.
Với doanh nghiệp, yêu cầu không chỉ là nắm bắt cơ hội thị trường mà còn phải phát triển sản phẩm an toàn, dịch vụ minh bạch, chi phí phù hợp, lấy chất lượng và đạo đức nghề nghiệp làm nền tảng.
Khép lại tham luận, TS.BS.CKII Huỳnh Minh Chính gửi gắm một thông điệp đáng suy ngẫm: Thành công của kinh tế bạc không chỉ được đo bằng quy mô thị trường hay giá trị đầu tư, mà trước hết phải được đo bằng số người cao tuổi được chăm sóc tốt hơn, sống khỏe mạnh hơn và có nhiều cơ hội sống vui, sống có ích hơn.
Đó cũng là cách để TPHCM từng bước chuyển thách thức già hóa dân số thành động lực phát triển, đồng thời xây dựng nền tảng an sinh bền vững cho tương lai.
