Cùng với việc khắc phục hậu quả bão lũ gây ra cho các địa phương miền Trung thì những ngày qua, một vấn đề lại gây nóng dư luận xã hội là sự mất an toàn của các hồ đập. Không phải ngẫu nhiên mà từ lâu, người dân cũng như nhiều nhà khoa học đã gọi các hồ thủy lợi, thủy điện là những quả bom nước treo lơ lửng trên đầu người dân. Mưa lũ những ngày qua, một lần nữa, các hồ này đã liên tục xả nước gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Vào thời điểm này, hơn lúc nào hết, dư luận xã hội đang đòi hỏi cần sớm làm rõ về mặt trái của việc xây dựng ồ ạt hồ thủy lợi, thủy điện. Và cũng cần làm rõ, liệu có hay không vấn đề về quy trình xả lũ?.
Trong đợt bão lũ vừa qua, hàng chục nghìn hộ dân tại địa bàn thị xã Hoàng Mai, Nghệ An chìm sâu dưới biển nước đục ngầu, dân chúng phải bỏ của chạy lấy người. 800 tỷ đồng là con số ước tính thiệt hại ban đầu nhưng nỗi lo sợ, ám ảnh của người dân thì không ai có thể ước tính. Từ ngày 30/9 đến ngày 1/10, cả 5 cửa xả của hồ Vực Mấu tại Nghệ An đã được mở để xả lũ khiến dân không kịp trở tay.
Thủy điện xả lũ khiến người dân không kịp trở tay. |
Đây được xem là nguyên nhân gây nên cảnh lụt lội, tang thương trên chứ không phải là do hậu quả của cơn bão số 10. Cũng gần như cùng thời điểm trên, tại Quảng Nam, vì mưa lớn, nước hồ chứa lên cao có thể vỡ đập, thủy điện Đăk Mi 4 buộc phải xả lũ qua 5 cửa tràn với lưu lượng 2.000m
3/giây. Thủy điện xả lũ khiến nhiều địa phương ở các huyện Phước Sơn, Đại Lộc của tỉnh Quảng Nam bị ngập nặng. Trong biển nước, người dân hoảng hốt bồng bế nhau chạy loạn trên núi, lên vùng đất cao để tránh lũ quét. Tài sản của nhiều người dân phút chốc tan tành trong dòng nước lũ.
Trong Hội nghị an toàn hồ chứa vừa được tổ chức mới đây, theo Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải, công tác quản lý các hồ đập hiện còn rất tản mát, còn có nhiều lúng túng. Chính phủ sẽ tăng cường công tác quản lý đối với vấn đề này và sẽ phân cấp quản lý sâu, cụ thể hơn nữa. Việc xem xét thành lập một Ủy ban an toàn đập giúp việc cho Chính phủ cũng được xem là một giải pháp có thể tính đến để khắc phục các sự cố về đập xảy ra trong thời gian qua. |
Còn tại Đăk Lăk, thủy điện Sêrêpôk 4A trong chiều 29/9, khi lượng nước trong hồ lên cao, kênh dẫn dòng của thủy điện này đã bị vỡ một đoạn dài. Hàng triệu mét khối nước đã cuốn trôi nhiều của cải, hoa màu khiến người dân phút chốc thành tay trắng. Những câu chuyện trên chỉ là số ít trong rất nhiều minh chứng cho thấy hồ thủy lợi, thủy điện đang thực sự là nỗi ám ảnh với người dân. Điều đáng nói là những công trình này được xem là công trình sẽ đem lại nhiều lợi ích cho cộng đồng nhưng cho đến giờ lại đang trở thành mối nghi ngại thường trực vì mối lo nguy hiểm của nó đối với người dân.
Theo ông Trần Viết Ngãi - Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, kẽ hở ở đây do quy định của địa phương không chặt, bởi các thủy điện vừa và nhỏ của tư nhân nằm trong các địa phương, chứ không phải nằm trong các hệ thống sông quốc gia, vì thế, các địa phương, Sở NN&PTNT các tỉnh phải yêu cầu các nhà đầu tư đang vận hành các hồ chứa lập quy trình vận hành và giám sát để tránh chuyện ngập hạ du.
Còn GS.TS. Lê Kim Truyền - Phó Chủ tịch Hội Đập lớn Việt Nam cho rằng, cần có công tác dự báo tốt để có thể chủ động để xả lũ, nhưng hầu hết các thủy điên nhỏ cũng chưa có quy trình dự báo, chưa có phần mềm dự báo, càng chưa biết cách dự báo, cho nên để cho lũ gần đến mức nước tối đa rồi mới xả và với địa hình dốc khi chỉ thông báo trước cho người dân từ 1 - 2 giờ đồng hồ thì dân không thể xoay xở kịp.
Nhiều chuyên gia cho rằng, đây là những hậu quả rất tai hại của việc xây dựng các hồ tích nước, hồ thủy điện tràn lan, đặc biệt là các công trình thủy điện vừa và nhỏ. Những công trình này mọc lên như nấm ở các địa phương gây rối loạn, phức tạp cho các quy trình xả lũ. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hiện nay có hàng trăm con đập và hồ ở trong tình trạng mất an toàn. Và một nguyên nhân nữa dẫn đến xuất hiện "những quả bom nước" ở nhiều địa phương là do chỉ coi trọng lợi ích về kinh tế của các chủ đầu tư vì các chủ đầu tư bao giờ cũng tận dụng mưa để tích nước, để sau mùa khô có nước phát điện nhưng khi lũ đến không thể giữ nước do sợ vỡ đập nên phải cuống lên xả lũ sẽ rất nguy hiểm.
Người dân đã quá vất vả vì phải đối mặt với nỗi lo bão lũ hàng năm. Giờ đây, lại đang phải đối mặt thêm với nỗi lo lắng khi các hồ thủy lợi, thủy điện bất ngờ xả lũ... Bao giờ nỗi lo này chấm dứt là câu hỏi không dễ trả lời? Nhưng có một điều có thể khẳng định: sẽ không bao giờ trả lời được câu hỏi này nếu những cách làm tùy tiện, để lợi ích kinh tế của một vài người, 1 vài nhóm người đứng trên lợi ích của nhân dân vẫn tồn tại.
