Mưa lớn ở Sơn La gây thiệt hại khoảng 3,65 tỷ đồng, 8 nhà bị sạt lở
Mưa lớn kéo dài từ ngày 5 đến 6/7 đã gây nhiều thiệt hại về nhà ở, sản xuất nông nghiệp, giao thông và thủy lợi tại tỉnh Sơn La. Ước tính ban đầu, tổng giá trị thiệt hại khoảng 3,65 tỷ đồng.
Theo báo cáo nhanh của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La, từ 7 giờ ngày 5/7 đến 7 giờ ngày 6/7, trên địa bàn tỉnh xuất hiện mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to. Một số điểm ghi nhận lượng mưa cao như Nậm Păm 99,4 mm, Hua Trai 86,6 mm, Nậm Păm 77 mm, Thủy điện Nậm Chiến 60,4 mm, Co Mạ 60,6 mm.
Mưa lớn không gây thiệt hại về người nhưng đã làm 8 ngôi nhà bị sạt lở, trong đó xã Mường La có 7 nhà và xã Ngọc Chiến có 1 nhà.
Sơn La xảy ra lũ quét do mưa lớn.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, khoảng 70,78 ha lúa bị cuốn trôi, bồi lấp, gồm khoảng 35 ha tại xã Mường La, 35 ha tại xã Ngọc Chiến và 0,78 ha tại xã Chiềng Lao. Ngoài ra, mưa lũ làm chết và cuốn trôi 17 tấn cá các loại cùng 1 con trâu tại xã Ngọc Chiến.
Thiên tai cũng gây hư hỏng nhiều công trình hạ tầng. Hai đập đầu mối bị cuốn trôi, 6 tuyến kênh bị cuốn trôi hoặc bồi lấp, 2 đoạn ống nhựa thủy lợi dài tổng cộng 200 m bị cuốn trôi.
Về giao thông, tại xã Ngọc Chiến xảy ra sạt lở đất đá tại 3 vị trí trên tỉnh lộ 109 với khối lượng khoảng 300 m³, 5 vị trí trên tuyến đường liên bản Nậm Nghiệp với khoảng 260 m³ đất đá; một cống trên tỉnh lộ 109 bị tắc và một cầu tràn cùng khoảng 50 m đường dẫn bị cuốn trôi. Tại xã Chiềng Lao, một tảng đá khoảng 3 m³ rơi xuống mặt đường 279D, ảnh hưởng đến giao thông.
Đối với hệ thống điện, đến 12 giờ ngày 6/7, Điện lực Mường La đã hoàn thành khắc phục sự cố do ảnh hưởng của bão số 1, khôi phục cấp điện cho toàn bộ 14 trạm biến áp và 821 khách hàng bị ảnh hưởng.
Theo thống kê ban đầu, thiệt hại tại xã Ngọc Chiến khoảng 3,5 tỷ đồng, xã Chiềng Lao khoảng 150 triệu đồng; riêng xã Mường La đang tiếp tục rà soát, thống kê để cập nhật trong báo cáo tiếp theo.
Ngay sau thiên tai, các địa phương đã tổ chức trực ban, theo dõi diễn biến thời tiết, huy động lực lượng khắc phục các điểm sạt lở, bảo đảm giao thông, hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất và triển khai các biện pháp ứng phó theo phương châm "4 tại chỗ". Ngành điện tiếp tục kiểm tra, bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định.
Đập Sabo - lá chắn giúp giảm sức tàn phá của lũ quét
Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, theo ghi nhận ngày 5/7, khu vực Nậm Păm, xã Mường La, tỉnh Sơn La có mưa rất to, lượng mưa đo được từ 19h ngày 4/6-19h ngày 5/7 là 290mm.
Trong trận lũ ngày 5/7, công trình Đập Sabo (đập phòng chống lũ quét) thí điểm đã phát huy hiệu quả thu giữ trầm tích, làm giảm động lực dòng chảy, góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân khu vực hạ lưu và nhận được những phản hồi tích cực từ chính quyền, người dân địa phương.
Lũ quét và dòng bùn đá là một trong những loại hình thiên tai nguy hiểm nhất tại khu vực miền núi, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Để giảm thiểu rủi ro, nhiều quốc gia đã xây dựng hệ thống đập Sabo - giải pháp công trình có khả năng giữ lại bùn, đá, cây gỗ và làm giảm sức tàn phá của dòng lũ trước khi chúng đổ xuống khu vực hạ lưu.
Đập Sabo là giải pháp công trình được áp dụng rất hiệu quả tại Nhật Bản từ năm 1878 và hiện đã được nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng. Công trình thường được xây dựng ở thượng lưu các con sông có độ dốc lớn và dòng chảy mạnh nhằm giữ lại bùn đá, gỗ trôi, qua đó hạn chế thiệt hại cho khu vực hạ lưu.
Đập Sabo được chia thành hai loại gồm đập kín và đập hở. Đập kín có tường chắn hoàn toàn, giúp giữ lại trầm tích. Khi lượng bùn đất tích tụ ngày càng nhiều, lòng sông trở nên rộng hơn, độ dốc giảm, từ đó làm chậm tốc độ dòng chảy của nước và giảm sức mạnh của lũ quét.
Trong khi đó, đập hở được thiết kế với các khoảng trống trên thân đập. Các vật liệu nhỏ như bùn, cát vẫn có thể đi qua trong điều kiện bình thường, nhưng khi xảy ra lũ quét, đập sẽ giữ lại những tảng đá lớn và cây gỗ trôi, góp phần ngăn ngừa thiệt hại cho vùng hạ lưu.
Tác dụng quan trọng nhất của đập Sabo là ngăn giữ bùn, đá và cây cối trong dòng lũ quét ngay từ khu vực thượng nguồn. Việc này giúp làm chậm lưu tốc dòng chảy, giảm lượng bùn đá đổ xuống hạ du và qua đó giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.
Không chỉ vậy, việc tích giữ bùn đất còn giúp giảm độ dốc của lòng sông, làm chậm lưu lượng nước, nâng cao đáy sông, từ đó giảm xói lở đáy sông và hạn chế nguy cơ sạt lở sườn đồi cũng như bờ sông. Đây là cơ chế giúp ổn định địa hình tại các khu vực thường xuyên chịu tác động của lũ quét.
Đập Sabo hoạt động theo nguyên tắc tích giữ bùn đất cho đến khi không gian phía sau đập được lấp đầy. Khi xuất hiện các trận lũ lớn, một phần bùn đất sẽ được cuốn trôi dần, nhưng đáy sông đã trở nên thoai thoải hơn nên dòng nước chảy chậm lại, tạo điều kiện để bùn đất tiếp tục lắng đọng và giảm lượng dòng bùn đá chảy xuống hạ lưu. Sau đó, không gian phía sau đập lại được hình thành để tiếp tục giữ bùn đất cho những trận lũ lớn tiếp theo.
Tại Việt Nam, đập Sabo đầu tiên được khánh thành ngày 16/4/2025 tại bản Pịa, dọc sông Nậm Păm, tỉnh Sơn La - khu vực từng xảy ra trận lũ quét nghiêm trọng năm 2017. Công trình được xây dựng theo tiêu chuẩn Nhật Bản trong khuôn khổ dự án hợp tác kỹ thuật JICA "Nâng cao năng lực giảm thiểu rủi ro lũ quét và sạt lở đất ở khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam".
Đập được khởi công từ tháng 9/2024 và hoàn thành sau gần 7 tháng với tổng kinh phí 55 triệu Yên (gần 10 tỷ đồng). Đây là loại đập bê tông khe hở, dài 61 m, rộng 3 m ở đỉnh đập và cao 9 m.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất Chính phủ Nhật Bản tiếp tục hỗ trợ Việt Nam xây dựng đồng bộ hệ thống đập Sabo trên lưu vực suối Nậm Păm. Hệ thống này được kỳ vọng trở thành mô hình mẫu để đánh giá hiệu quả, làm cơ sở huy động nguồn lực đầu tư và nhân rộng tại các khu vực khác có nguy cơ lũ quét, sạt lở tương tự.
