Đào tạo xét nghiệm y học cần bắt nhịp với công nghệ hiện đại

Mới đây, tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, hội thảo khoa học về kỹ thuật xét nghiệm y học đã đặt ra nhiều vấn đề đáng chú ý trong đổi mới đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ vào thực hành lâm sàng.

Hội thảo do Trường Đại học Y Dược Cần Thơ phối hợp với Câu lạc bộ Các cơ sở đào tạo Kỹ thuật Xét nghiệm Y học thuộc Hiệp hội Đại học, Cao đẳng Việt Nam và Chi hội Quân Dân Y TPHCM tổ chức. Với chủ đề "Kỹ thuật Xét nghiệm Y học: Kết nối đào tạo, nghiên cứu, quản lý chất lượng và thực hành lâm sàng", hội thảo quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên và đại diện cơ sở y tế trong nước, quốc tế.

Từ phòng xét nghiệm đến công nghệ y sinh hiện đại

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là báo cáo "Đào tạo tích hợp Xét nghiệm Kỹ thuật Y học - Kỹ thuật Y sinh, hướng tới Y sinh học, Chăm sóc sức khỏe và Thực hành lâm sàng" của PGS.TS.BS Vũ Quang Huy, nguyên Giám đốc Trung tâm Kiểm chuẩn chất lượng xét nghiệm (Đại học Y dược TPHCM), Chủ tịch Câu lạc bộ Các cơ sở đào tạo Kỹ thuật Xét nghiệm Y học và Chủ tịch Chi hội Quân Dân Y TPHCM.

Theo định hướng được PGS. Quang Huy trình bày, đào tạo kỹ thuật xét nghiệm y học cần tiếp tục lấy năng lực chuyên môn làm nền tảng, đồng thời từng bước tích hợp kiến thức kỹ thuật y sinh để phát triển năng lực công nghệ, nghiên cứu và ứng dụng.

Nếu chuyên môn xét nghiệm tập trung vào hóa sinh, huyết học, vi sinh, miễn dịch và sinh học phân tử thì kỹ thuật y sinh có thể bổ sung kiến thức về thiết bị, cảm biến, tự động hóa và xử lý dữ liệu. Sự kết hợp này giúp người học không chỉ nắm vững quy trình xét nghiệm mà còn hiểu sâu hơn nguyên lý hoạt động của thiết bị, nhận diện nguồn sai số và đánh giá độ tin cậy của kết quả.

Chẳng hạn, khi thực hành trên máy xét nghiệm hóa sinh, sinh viên không chỉ học cách vận hành, kiểm soát chất lượng mà còn có thể tìm hiểu bộ phận đo, tín hiệu và những yếu tố kỹ thuật ảnh hưởng đến kết quả. Tương tự, với máy xét nghiệm huyết học, kiến thức kỹ thuật y sinh giúp người học hiểu mối liên hệ giữa tín hiệu đo và những tình huống thiết bị phát cảnh báo.

Đây là những năng lực có ý nghĩa thiết thực, bởi kết quả xét nghiệm là nguồn thông tin quan trọng để bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe, hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi và điều trị bệnh. Một kết quả thiếu độ tin cậy có thể ảnh hưởng đến quyết định lâm sàng. Vì vậy, nâng cao chất lượng xét nghiệm không chỉ là yêu cầu của phòng xét nghiệm, mà còn gắn trực tiếp với an toàn người bệnh.

Đáng chú ý, từ chuyến tham quan, tìm hiểu tại Đại học Stanford (Hoa Kỳ) vào tháng 9/2026, PGS. Vũ Quang Huy đã giới thiệu một số kinh nghiệm tổ chức đào tạo liên ngành giữa kỹ thuật và y khoa. Tại Stanford, lĩnh vực Bioengineering được tổ chức với sự kết nối giữa Trường Kỹ thuật và Trường Y. Người học có cơ hội tiếp cận những vấn đề thực tế trong chăm sóc sức khỏe, tham gia nghiên cứu và phát triển giải pháp với sự hướng dẫn của các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực.

Báo cáo cũng đề cập mô hình Harvard–MIT Health Sciences and Technology, nơi y học được kết hợp với khoa học định lượng, kỹ thuật và nghiên cứu chuyên sâu. Từ những kinh nghiệm quốc tế, PGS. Quang Huy đề xuất các cơ sở đào tạo tại Việt Nam nghiên cứu tổ chức học phần liên ngành, dự án thực hành và hoạt động nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tế của bệnh viện.

Theo đó, có thể bắt đầu bằng những nội dung phù hợp với nguồn lực sẵn có, như phân tích nguyên lý thiết bị xét nghiệm, xử lý dữ liệu hoặc nghiên cứu các tình huống sai số thường gặp. Ở mức độ phát triển cao hơn, sinh viên có thể tham gia dự án liên ngành, phối hợp với giảng viên y khoa, kỹ thuật và các cơ sở thực hành để giải quyết những vấn đề cụ thể.

Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý đây là những định hướng đề xuất, không phải mô hình đào tạo đã được phê duyệt hay có thể áp dụng đồng loạt. Mỗi cơ sở cần đánh giá điều kiện giảng viên, trang thiết bị, chương trình hiện hành và năng lực thực hành trước khi triển khai. Tinh thần xuyên suốt là đổi mới từng bước, lấy chất lượng đào tạo và nhu cầu chăm sóc người bệnh làm điểm xuất phát.

Kết nối đào tạo, quản lý chất lượng và thực hành lâm sàng

Bên cạnh định hướng tích hợp công nghệ, hội thảo còn dành nhiều thời gian trao đổi về quản lý chất lượng và phát triển năng lực nghề nghiệp của nhân lực xét nghiệm.

Trong chuyên đề "Quản lý chất lượng và tiêu chuẩn hóa: Chuẩn bị năng lực cốt lõi cho cử nhân Kỹ thuật Xét nghiệm Y học", TS. Văn Hy Triết (Trung tâm Kiểm chuẩn chất lượng xét nghiệm - Đại học Y dược TPHCM) nhấn mạnh vai trò của quản lý chất lượng, kiểm chuẩn và tiêu chuẩn hóa trong quá trình đào tạo. Đây là những nội dung quan trọng giúp người học hình thành ý thức tuân thủ quy trình, nhận biết sai sót và bảo đảm độ tin cậy của kết quả xét nghiệm khi bước vào môi trường làm việc thực tế.

Ở góc độ đào tạo, TS. Nguyễn Thị Hồng (Đại học Y Dược Cần Thơ) trình bày chuyên đề "Đào tạo sinh viên kỹ thuật xét nghiệm y học: Từ kiến thức đến năng lực thực hành nghề nghiệp". Báo cáo đặt trọng tâm vào việc chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực thực hành, giúp sinh viên có khả năng vận dụng những điều đã học vào công việc chuyên môn.

Một vấn đề khác được TS.BS Lê Quốc Tuấn (Đại học Y Dược Cần Thơ) đề cập là tình huống các dấu ấn sinh học không đồng thuận. Trong thực hành lâm sàng, không phải lúc nào các chỉ số xét nghiệm cũng phản ánh một cách thống nhất tình trạng bệnh lý. Những khác biệt này đặt ra yêu cầu thận trọng khi diễn giải kết quả, đồng thời mở ra các hướng nghiên cứu nhằm làm rõ nguyên nhân và giá trị của từng dấu ấn sinh học.

Từ Đại học Surrey (Vương quốc Anh), TS. Diệp Thế Tài tham gia báo cáo trực tuyến về phát triển nền tảng đào tạo quản lý chất lượng phòng xét nghiệm dựa trên tình huống. Cách tiếp cận này gợi mở khả năng ứng dụng công nghệ trong đào tạo, giúp người học tiếp cận những tình huống chuyên môn, rèn luyện kỹ năng nhận diện và xử lý vấn đề.

Tại phiên thảo luận do TS.BS Nguyễn Hồng Phong (Đại học Y Dược Cần Thơ) điều hành, đại biểu trong nước và quốc tế tham gia hội thảo đã trao đổi kinh nghiệm, giải đáp những vấn đề chuyên môn và đề xuất nhiều hướng hợp tác. Trong bối cảnh công nghệ y học phát triển nhanh, yêu cầu đặt ra đối với nhân lực xét nghiệm không chỉ là thực hiện thành thạo kỹ thuật mà còn phải hiểu công nghệ, kiểm soát chất lượng và phối hợp hiệu quả với bác sĩ lâm sàng.

Vì vậy, ý nghĩa của hội thảo không dừng ở việc cập nhật kiến thức chuyên ngành. Đây còn là dịp kết nối nhà trường với bệnh viện, kết nối nghiên cứu với thực hành và thúc đẩy sự phối hợp giữa các lĩnh vực khoa học. Đặc biệt, đích đến của những đổi mới, được đề cập tại hội thảo, vẫn là những kết quả xét nghiệm đáng tin cậy hơn, hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định chuyên môn chính xác và phục vụ người bệnh ngày càng tốt hơn.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan: Đại học Y Dược Cần Thơ phải trở thành trường trọng điểm quốc gia, dẫn dắt đào tạo nhân lực y tế vùng ĐBSCL

SKĐS - Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan yêu cầu Trường Đại học Y Dược Cần Thơ khẩn trương hoàn thiện đề án trở thành trường đại học trọng điểm quốc gia, đẩy mạnh đào tạo nhân lực y tế chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu phát triển ngành y tế trong giai đoạn mới.