Trong dòng chảy đó, hành trình nhiều năm của ông Nguyễn Trọng Hùng (được cộng đồng biết đến với tên gọi "Lão Nhà Quê") - Chủ tịch Công ty TNHH Y Dược Vi Diệu Nam không chỉ là nỗ lực gìn giữ các bài thuốc quý, mà còn hướng tới chuẩn hóa, lan tỏa và phát huy giá trị Nam dược trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Qua đó, góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể và hiện thực hóa chủ trương phát triển y học cổ truyền theo tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Ông Nguyễn Trọng Hùng (Lão Nhà Quê) giới thiệu một số dược liệu bản địa được sử dụng trong quá trình nghiên cứu và phát triển các sản phẩm Nam dược.
Từ tri thức bản địa đến bước ngoặt khoa học thực chứng
Việt Nam sở hữu kho tàng dược liệu phong phú gắn liền với sinh kế của nhiều cộng đồng. Tuy nhiên, làm sao để nguồn tài nguyên này không bị bó hẹp trên lý thuyết mà trở thành công cụ bảo vệ sức khỏe thực tế cho người dân là một bài toán lớn. Nhận thức được điều đó, Lão Nhà Quê đã lặn lội khắp các vùng miền để sưu tầm các bài thuốc dân gian và tìm gặp những người lưu giữ tri thức bản địa.
Kết quả đánh giá trên mô hình thực nghiệm của Trung tâm Dược lý lâm sàng - Trường Đại học Y Hà Nội đối với Chanh Gừng Đường Phèn - Lão Nhà Quê.
Hành trình ấy đã đưa những nguyên liệu mộc mạc, gần gũi nhưng giàu dược tính như lá tre gai, lá bàng… vào quy trình nghiên cứu sản xuất chuẩn hóa. Với ông, mỗi bài thuốc được chắt lọc từ thức quà của cây cỏ thân thuộc quanh nhà không chỉ đơn thuần là phương pháp điều trị, mà còn là một di sản văn hóa kết tinh từ trí tuệ của cha ông qua hàng nghìn năm lịch sử. Đặc biệt, bước ngoặt nâng tầm cho hành trình của 'Lão Nhà Quê' chính là việc chủ động phối hợp với Trung tâm Dược lý Lâm sàng – Trường Đại học Y Hà Nội để kiểm chứng khoa học. Qua việc phân tích hoạt chất và đánh giá độc tính cấp, bán trường diễn trên mô hình thực nghiệm, góp phần tạo thêm cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu, chuẩn hóa và ứng dụng các bài thuốc dân gian vào đời sống.
Phá bỏ rào cản "gia truyền", "bình dân hóa" Nam dược
Khi đã có chỗ dựa từ khoa học thực chứng, chọn một hướng đi cởi mở và chia sẻ, không giữ kín các bài thuốc như một "bí mật nghề nghiệp" theo tư duy cũ, ông chọn cách công khai hướng dẫn chi tiết trên các nền tảng số để người dân – đặc biệt là ở khu vực nông thôn – có thể tự hiểu và tận dụng nguồn dược liệu sẵn có quanh mình.
Ông gọi đó là quá trình "bình dân hóa" Nam dược với triết lý: "Giữ lại một bài thuốc không giúp ích gì, nếu nó không đến được với người cần." Cách làm này góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ cơ sở. Giải pháp này hoàn toàn phù hợp với chiến lược vĩ mô của ngành y tế trong việc kiểm soát sớm các chứng bệnh mãn tính bằng nguồn dược liệu tại chỗ.
Đề cập đến vai trò của y học cổ truyền trong hệ thống y tế, Thầy thuốc Nhân dân, PGS.TS. Nguyễn Thế Thịnh (nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền - Bộ Y tế) từng nhấn mạnh rằng việc phát triển và ứng dụng hợp lý các bài thuốc Nam ngay từ tuyến y tế cơ sở có ý nghĩa quan trọng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, đồng thời góp phần phát huy những giá trị đặc sắc của nền y học cổ truyền Việt Nam.
Khi mạng lưới y tế quốc gia được giảm tải từ gốc, nguồn lực sẽ được tối ưu hóa cho các ca bệnh chuyên sâu. Đó cũng chính là tâm nguyện lớn nhất của Lão Nhà Quê:
"Mỗi nhành cây, ngọn cỏ trên mảnh đất quê hương đều chứa đựng nguồn năng lượng chữa lành kỳ diệu. Chúng tôi không thuần túy làm kinh doanh, mà đang đi trên con đường gìn giữ báu vật của cha ông. Đánh thức 'vàng xanh' là phải trân trọng, nâng niu và đưa y học dân gian trở lại đúng vị thế, để mỗi người dân có thêm kiến thức, chủ động bảo vệ sức khỏe cho chính mình trước khi phải cậy nhờ đến những can thiệp y tế chuyên sâu."
Khát vọng hiện thực hóa chiến lược quốc gia trong kỷ nguyên mới
Sự kiên trì, lặng thầm và bền bỉ của "Lão Nhà Quê" đóng vai trò như một nhịp cầu nối liền hai đầu thế kỷ: vừa bảo tồn giá trị cội nguồn, vừa "gạn đục khơi trong" dưới góc nhìn khoa học thực nghiệm để đáp ứng kỳ vọng mang tính kỷ nguyên của đất nước.
Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đặc biệt quan tâm phát triển y dược học cổ truyền, cùng với sự chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế ngày 20/05/2026, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào một tương lai không xa. Nền y dược học cổ truyền và y học dân gian sẽ ngày càng khẳng định được vị thế, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân và phát triển đất nước.
Lão Nhà Quê trao đổi với các chuyên gia quốc tế tại một triển lãm chuyên ngành dược.
Chừng nào cây tre, luống rau còn xanh tốt trên đất Việt, thì chừng đó kho tàng y học dân tộc vẫn còn những điều kỳ diệu chờ được đánh thức. Sự đồng điệu giữa định hướng chiến lược vĩ mô và những bước chân không mỏi của những người tâm huyết chính là bệ phóng để chuỗi giá trị "vàng xanh" của đất nước được hồi sinh vững chắc, trường tồn cùng dân tộc. Khát vọng đó sẽ không chỉ dừng lại ở việc phục vụ dòng chảy nội địa, mà mở ra một chương mới đầy tiềm năng cho nền kinh tế dược liệu nước nhà trên thị trường quốc tế.
Y Dược Vi Diệu Nam