Nhiều người đang điều trị tăng huyết áp, rối loạn lipid máu thường uống thêm trà thảo dược hoặc nước sắc với suy nghĩ "tụ nhiên, an toàn". Thực tế, các hoạt chất trong dược liệu cũng có thể tác động lên huyết áp, điện giải, đông máu hoặc các enzym chuyển hóa thuốc.
Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe bổ sung và tích hợp (NCCIH) thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), một số thảo dược có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của thuốc, trong khi với nhiều loại khác, dữ liệu về tương tác vẫn còn hạn chế. Vì vậy, người đang điều trị bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tăng mỡ máu… không nên tự sử dụng trà hoặc sản phẩm thảo dược đậm đặc kéo dài mà chưa kiểm tra tương tác.
1. Trà thảo dược cam thảo có thể làm tăng huyết áp
Cam thảo (Glycyrrhiza glabra) là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền và cũng được sử dụng để tạo vị ngọt cho một số loại trà, nước thảo dược. Thành phần đáng chú ý là glycyrrhizin, còn gọi là axit glycyrrhizic. Chất này có thể gây tác dụng giống mineralocorticoid, làm cơ thể giữ natri và nước, đồng thời tăng thải kali… có thể gây tăng huyết áp, hạ kali máu, phù và rối loạn nhịp tim.
NCCIH đặc biệt khuyến cáo người bị tăng huyết áp, bệnh tim hoặc bệnh thận cần thận trọng khi sử dụng cam thảo. Nguy cơ có thể tăng khi dùng lượng lớn hoặc kéo dài. Điều này đáng lưu ý với người đang uống thuốc huyết áp, nhất là những người sử dụng thuốc lợi tiểu. Nếu cam thảo làm tăng giữ natri, nước và mất kali, việc kiểm soát huyết áp và cân bằng điện giải có thể bị ảnh hưởng.
Vì vậy, không nên tự uống trà hoặc nước sắc cam thảo hằng ngày với mục đích giải khát hay bồi bổ khi đang điều trị tăng huyết áp.
Người bị tăng huyết áp, bệnh tim hoặc bệnh thận cần thận trọng khi sử dụng trà thảo dược cam thảo. Ảnh AI.
2. Trà cây ban âu có thể làm giảm tác dụng của nhiều thuốc
Cây ban âu (St. John's wort, Hypericum perforatum) là một trong những thảo dược có nguy cơ tương tác thuốc đáng chú ý nhất. Hoạt chất trong cây ban âu có khả năng cảm ứng một số enzym thuộc hệ cytochrome P450 và protein vận chuyển P-glycoprotein. Khi hoạt động của các hệ thống này tăng lên, một số thuốc có thể bị chuyển hóa hoặc vận chuyển nhanh hơn, làm giảm nồng độ thuốc trong máu và giảm hiệu quả điều trị. NCCIH xếp St. John's wort vào nhóm thảo dược có nguy cơ tương tác thuốc cao.
Đáng chú ý, NCCIH ghi nhận cây ban âu có thể làm giảm tác dụng của một số thuốc tim mạch và một số statin trị mỡ máu, trong đó có simvastatin. Do đó, người đang dùng thuốc điều trị mỡ máu không nên tự uống loại trà thảo dược hoặc nước sắc cây ban âu, ngay cả khi sử dụng với mục đích khác như hỗ trợ giấc ngủ hoặc giảm căng thẳng.
Một điểm quan trọng là không phải cứ uống thuốc và trà cách nhau vài giờ là loại bỏ được tương tác. Tác động cảm ứng enzym của cây ban âu có thể kéo dài, vì vậy cần đánh giá dựa trên cả loại thuốc và chế phẩm thảo dược đang sử dụng.
3. Trà nhân sâm: Không nên tự dùng liều cao khi đang uống thuốc
Nhân sâm châu Á (Panax ginseng) thường được dùng dưới dạng trà, nước hãm hoặc các sản phẩm bồi bổ sức khỏe. NCCIH cho biết nhân sâm có thể tương tác với một số thuốc, nhưng dữ liệu hiện nay chưa đủ để xác định chắc chắn mức độ tương tác với từng loại thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc mỡ máu. Vì vậy, không nên khẳng định nhân sâm sẽ làm mất tác dụng của một thuốc hạ huyết áp cụ thể trong mọi trường hợp.
Một vấn đề khác là nhân sâm có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu, đồng thời có khả năng làm giảm đường huyết. Người đang sử dụng nhiều thuốc điều trị bệnh mạn tính vì vậy nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thường xuyên. Đặc biệt, cần phân biệt một tách trà loãng với sản phẩm chiết xuất nhân sâm cô đặc. Lượng hoạt chất và nguy cơ tương tác không nhất thiết giống nhau.
4. Trà hoặc nước sắc đan sâm đặc biệt lưu ý nếu dùng thuốc chống đông
Đan sâm (Salvia miltiorrhiza) là dược liệu được sử dụng phổ biến trong các bài thuốc hướng đến bệnh lý tim mạch và tuần hoàn. Điểm cần lưu ý nhất về tương tác của đan sâm không nằm ở thuốc hạ huyết áp hay statin mà ở thuốc chống đông, đặc biệt là warfarin.
Một tổng quan trên PubMed ghi nhận đan sâm có thể ảnh hưởng đến quá trình cầm máu và có tương tác cả về dược lực học lẫn dược động học với warfarin. Các báo cáo trường hợp đã ghi nhận tình trạng chống đông quá mức và chảy máu ở người sử dụng đồng thời hai sản phẩm. Các nghiên cứu khác cũng cho thấy những thành phần của đan sâm có thể ảnh hưởng đến một số enzym CYP450, từ đó tạo khả năng tương tác với thuốc.
Điều này đặc biệt quan trọng ở người bệnh tim mạch. Một người đang uống thuốc huyết áp, statin đồng thời sử dụng thêm warfarin hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu có thể có nguy cơ tương tác từ nhiều hướng. Vì vậy, không nên tự uống nước sắc đan sâm hằng ngày nếu đang sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc ảnh hưởng đến đông máu.
5. Trà thảo dược sơn tra
Sơn tra (hawthorn) thường xuất hiện trong các sản phẩm thảo dược được quảng bá cho sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả của sơn tra đối với nhiều bệnh tim mạch hiện vẫn chưa thống nhất. NCCIH cho biết chưa có đủ bằng chứng để xác định rõ tác dụng của sơn tra đối với bệnh tim, đau thắt ngực hoặc rối loạn nhịp tim. Một số nghiên cứu cũng đặt vấn đề về khả năng sơn tra tương tác với các thuốc mà người bệnh đang sử dụng.
Sơn tra có thể gây một số tác dụng không mong muốn như chóng mặt, buồn nôn, nôn, tiêu chảy và đau cơ. Do đó, người đang điều trị bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp không nên tự sử dụng kéo dài các chế phẩm sơn tra mà không trao đổi với nhân viên y tế.
Uống thuốc bằng nước lọc vẫn là lựa chọn an toàn nhất
Người đang điều trị tăng huyết áp và mỡ máu không nhất thiết phải kiêng tất cả các loại trà thảo dược. Vấn đề là cần biết loại dược liệu nào có nguy cơ tương tác và thuốc đang sử dụng là hoạt chất gì.
Trong 5 loại trên, cam thảo và cây ban âu là hai loại cần đặc biệt lưu ý: Cam thảo có thể làm tăng huyết áp và gây rối loạn kali; cây ban âu có nguy cơ cao làm thay đổi nồng độ của nhiều thuốc. Đan sâm đặc biệt đáng quan tâm ở người sử dụng thuốc chống đông. Với nhân sâm và sơn tra, bằng chứng về tương tác còn hạn chế hơn nên cần tránh khẳng định quá mức.
Nguyên tắc đơn giản nhất là uống thuốc bằng nước lọc, không tự dùng trà hoặc nước sắc thảo dược thay nước uống thuốc. Nếu muốn sử dụng một loại trà thảo dược thường xuyên, người bệnh nên cung cấp cho bác sĩ hoặc dược sĩ đầy đủ tên thuốc, liều dùng và tên sản phẩm thảo dược để kiểm tra tương tác.
Quan trọng hơn, không tự ý ngừng thuốc huyết áp hoặc thuốc hạ cholesterol để chuyển sang dùng trà thảo dược. Thuốc kê đơn vẫn là nền tảng điều trị; thảo dược nếu được sử dụng cần được xem xét như một yếu tố bổ sung và phải đặt trong bối cảnh toàn bộ phác đồ điều trị của người bệnh.
