1. Vận động phù hợp giúp duy trì thể lực trong quá trình điều trị ung thư
Mệt mỏi, suy giảm sức mạnh cơ bắp và giảm khả năng vận động là những vấn đề nhiều người bệnh ung thư gặp phải trong quá trình điều trị. Vì vậy, bên cạnh dinh dưỡng và nghỉ ngơi, hoạt động thể chất phù hợp có vai trò quan trọng trong việc duy trì thể lực và khả năng sinh hoạt hằng ngày.
Theo hướng dẫn của Hiệp hội Ung thư lâm sàng Hoa Kỳ (ASCO), tập luyện aerobic và các bài tập sức mạnh có thể giúp người trưởng thành đang điều trị ung thư giảm mệt mỏi, duy trì sức mạnh cơ và cải thiện thể lực. Tuy nhiên, hình thức và cường độ vận động cần được điều chỉnh theo tình trạng bệnh, phương pháp điều trị và khả năng của từng người.
Người bệnh không nhất thiết phải ngừng vận động chỉ vì đang hóa trị, xạ trị hoặc sử dụng thuốc điều trị ung thư. Nếu sức khỏe ổn định, các hoạt động như đi bộ chậm, vận động khớp, kéo giãn nhẹ nhàng hoặc tập theo hướng dẫn của chuyên gia phục hồi chức năng có thể giúp duy trì khả năng vận động.
Tuy nhiên, chương trình tập luyện không áp dụng giống nhau cho tất cả người bệnh. Người có thể trạng tốt có thể duy trì hoạt động thường ngày và tập luyện ở mức phù hợp; người suy nhược hoặc gặp nhiều tác dụng phụ cần giảm cường độ, chia nhỏ thời gian tập hoặc lựa chọn bài tập nhẹ hơn.
Trước khi bắt đầu chương trình tập mới, tăng cường độ hoặc tập trở lại sau thời gian dài nghỉ ngơi, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ điều trị. Những trường hợp có bệnh tim phổi, thiếu máu, suy kiệt, tổn thương xương, ung thư di căn xương hoặc rối loạn thăng bằng cần được đánh giá kỹ để lựa chọn hình thức vận động an toàn.
Vận động phù hợp giúp người bệnh ung thư duy trì thể lực khi điều trị. Ảnh: AI.
2. Những dấu hiệu cảnh báo cần tạm dừng tập luyện
Trong khi tập, nếu xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh cần dừng vận động, ngồi hoặc nằm nghỉ ở nơi an toàn và đánh giá tình trạng sức khỏe. Không nên cố tập tiếp với suy nghĩ rằng mệt mỏi là điều tất yếu trong quá trình điều trị ung thư.
Một số dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Đau ngực, khó thở bất thường, choáng hoặc ngất: Người bệnh cần dừng tập ngay. Nếu triệu chứng nghiêm trọng, xuất hiện đột ngột hoặc không giảm khi nghỉ, cần được cấp cứu; không nên tự cho rằng đây chỉ là biểu hiện do thể lực yếu.
- Sốt hoặc nghi ngờ nhiễm trùng: Người đang điều trị ung thư có thể bị suy giảm miễn dịch. Khi sốt, rét run hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, cần tạm dừng tập và báo cho bác sĩ để được hướng dẫn. Người đang hóa trị cần báo sớm cho nhóm điều trị khi xuất hiện sốt, không nên chờ triệu chứng tự hết.
- Mệt mỏi hoặc yếu sức tăng bất thường: Nếu người bệnh đột ngột suy nhược, khó thực hiện các hoạt động thường ngày hoặc mệt nhiều hơn sau vận động, cần ngừng tập và trao đổi với bác sĩ. Tình trạng này có thể liên quan đến thiếu máu, mất nước, dinh dưỡng không đầy đủ hoặc tác dụng phụ của điều trị.
- Đau mới xuất hiện hoặc đau tăng khi vận động: Không nên cố thực hiện động tác gây đau, đặc biệt, người có tổn thương xương hoặc ung thư di căn xương cần được đánh giá khi xuất hiện đau xương mới, vì có thể có nguy cơ tổn thương hoặc gãy xương.
- Chóng mặt, mất thăng bằng hoặc tê bì ảnh hưởng đến khả năng đi lại: Những biểu hiện này làm tăng nguy cơ té ngã, nhất là ở người bị bệnh lý thần kinh ngoại biên do điều trị; cần dừng tập, tránh tự đi lại nếu không vững và thông báo cho bác sĩ.
Bên cạnh triệu chứng, một số thay đổi về chỉ số máu cũng có thể khiến người bệnh cần hạn chế vận động. Chẳng hạn, giảm tiểu cầu làm tăng nguy cơ chảy máu; thiếu máu đáng kể có thể khiến khả năng gắng sức giảm. Trong các trường hợp này, bác sĩ sẽ căn cứ kết quả xét nghiệm, phác đồ điều trị và tình trạng thực tế để quyết định mức vận động phù hợp.
Người vừa phẫu thuật cần tuân thủ hướng dẫn về vận động, nâng vật nặng và bảo vệ vết mổ. Người có nguy cơ nhiễm trùng cao nên hỏi bác sĩ về việc tập tại nhà hoặc hạn chế đến nơi đông người, sử dụng thiết bị tập chung.
3. Khi nào có thể tập luyện trở lại?
Sau khi tạm dừng vận động vì triệu chứng bất thường, người bệnh không nên tự trở lại tập luyện ngay khi cảm thấy đỡ hơn. Trước hết, cần xác định nguyên nhân, xử trí vấn đề sức khỏe và hỏi ý kiến bác sĩ khi triệu chứng có thể liên quan đến bệnh ung thư hoặc tác dụng phụ của điều trị.
Khi tình trạng đã ổn định và được hướng dẫn vận động trở lại, người bệnh nên bắt đầu với mức nhẹ hơn so với trước đó như có thể đi lại trong nhà, vận động các khớp hoặc thực hiện bài tập phục hồi chức năng đã được hướng dẫn; chia thời gian tập thành nhiều đợt ngắn trong ngày giúp người bệnh tránh gắng sức kéo dài.
Nếu cơ thể đáp ứng tốt, không xuất hiện triệu chứng bất thường và không có chống chỉ định từ bác sĩ, người bệnh có thể tăng dần thời lượng hoặc cường độ. Không nên vội trở lại mức tập trước khi mắc bệnh, nhất là sau phẫu thuật, một đợt nhập viện hoặc giai đoạn điều trị gây mệt mỏi kéo dài.
Việc lựa chọn bài tập cũng cần căn cứ vào những hạn chế còn tồn tại. Người bị tê bì chân, yếu cơ hoặc mất thăng bằng nên tập ở nơi bằng phẳng, có điểm tựa hoặc người hỗ trợ. Người có tổn thương xương cần tránh động tác tạo lực lớn lên vùng bị ảnh hưởng và chỉ thực hiện bài tập đã được đánh giá là an toàn.
Trong quá trình tập trở lại, người bệnh cần theo dõi phản ứng của cơ thể. Nếu triệu chứng cũ tái xuất hiện, xuất hiện đau mới hoặc mệt mỏi kéo dài hơn thường lệ, cần giảm cường độ và trao đổi với bác sĩ điều trị thay vì cố hoàn thành mục tiêu đã đặt ra.
Xem thêm video đang được quan tâm:
Chủ quan nang thận lành tính, người phụ nữ tá hoả phát hiện ung thư thận.
