Ngồi nhiều giờ trước máy tính, thường xuyên cúi đầu sử dụng điện thoại thông minh và ít vận động là những thói quen phổ biến ở người trẻ, dân văn phòng. Tình trạng này có thể làm tăng áp lực lên cột sống, gây đau mỏi cổ vai gáy, đau lưng và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Thay đổi tư thế, tăng cường vận động để bảo vệ cột sống
GS.TS.BS Kiều Đình Hùng, Phó Chủ tịch Hội Phẫu thuật thần kinh Việt Nam, giảng viên cao cấp Bộ môn Ngoại, Trường Đại học Y Hà Nội, cho biết thời gian gần đây, ông thăm khám và điều trị cho nhiều người làm việc văn phòng gặp các vấn đề về cột sống.
Người bệnh thường có biểu hiện đau mỏi cổ, vai gáy sau nhiều giờ ngồi máy tính, đau lưng khi ngồi lâu hoặc khó chịu khi cúi, xoay cổ. Một số trường hợp xuất hiện tình trạng đau lan từ cổ xuống vai, cánh tay, kèm tê bì các ngón tay do tổn thương hoặc chèn ép rễ thần kinh.
Theo GS.TS Kiều Đình Hùng, ngồi lâu, ít vận động và duy trì tư thế không phù hợp là những yếu tố cần lưu ý trong phòng ngừa bệnh lý cột sống. Người làm việc văn phòng không nên giữ nguyên một tư thế quá lâu. Khoảng 30 phút, nên đứng dậy đi lại, vận động nhẹ hoặc thực hiện các động tác xoay cổ, xoay người, vận động tay chân.
GS.TS.BS Kiều Đình Hùng, Phó Chủ tịch Hội Phẫu thuật thần kinh Việt Nam, giảng viên cao cấp Bộ môn Ngoại, Trường Đại học Y Hà Nội tư vấn, thăm khám cho người bệnh. Ảnh: Huyền Lê
Những vị trí phải chịu tải trong thời gian dài có thể bị tổn thương sớm hơn. Vì vậy, thay đổi tư thế thường xuyên, giữ cổ và lưng tương đối thẳng khi làm việc là những biện pháp cần thiết để giảm áp lực lên cột sống.
Bên cạnh đó, ghế ngồi cần phù hợp với thể trạng, có khả năng hỗ trợ lưng ở tư thế tự nhiên. Ghế quá cứng hoặc quá mềm đều có thể gây bất tiện nếu không phù hợp với người sử dụng.
Tuy nhiên, dù ghế ngồi có thiết kế tốt đến đâu, việc ngồi liên tục trong thời gian dài vẫn cần được hạn chế. Kết hợp vận động và thay đổi tư thế trong quá trình làm việc là điều quan trọng để bảo vệ sức khỏe cột sống.
Không phải cứ thoát vị đĩa đệm hay bệnh cột sống là phải phẫu thuật
Khi xuất hiện các triệu chứng đau cổ, đau lưng, nhiều người lo lắng mình mắc bệnh lý cột sống nghiêm trọng, đặc biệt khi kết quả chụp chiếu phát hiện thoát vị đĩa đệm. Tuy nhiên, theo GS.TS Kiều Đình Hùng, không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật.
Việc lựa chọn phương pháp điều trị phải căn cứ vào triệu chứng, mức độ tổn thương, tình trạng chèn ép thần kinh, khả năng vận động và diễn biến bệnh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định điều trị nội khoa, phục hồi chức năng hoặc phẫu thuật khi có chỉ định phù hợp.
Từ kinh nghiệm lâm sàng, GS.TS Kiều Đình Hùng nhận định, lựa chọn đúng phương pháp điều trị có thể giúp giảm khoảng 20–30% số ca phẫu thuật cột sống từng được cân nhắc chỉ định.
Ông cho biết có những bệnh nhân được phát hiện bệnh từ 7–8 năm trước, hình ảnh chụp khiến bác sĩ cân nhắc phẫu thuật, nhưng nhờ được điều trị phù hợp, đến nay tình trạng vẫn ổn định và chưa phải can thiệp.
Điều quan trọng là phát hiện, đánh giá và điều trị đúng thời điểm, nhất là khi tổn thương chưa quá nặng và chưa xuất hiện biến chứng thần kinh nghiêm trọng. Không nên chỉ dựa vào hình ảnh chụp để quyết định phẫu thuật, bởi mức độ thoát vị trên phim không phải căn cứ duy nhất phản ánh tình trạng bệnh.
Bác sĩ cần kết hợp kết quả chẩn đoán hình ảnh với biểu hiện lâm sàng, mức độ đau, tình trạng chèn ép thần kinh và khả năng vận động của người bệnh để đưa ra hướng xử trí phù hợp.
Theo GS.TS Kiều Đình Hùng, thách thức trong điều trị bệnh lý cột sống không chỉ nằm ở kỹ thuật phẫu thuật, mà còn ở việc xác định đúng người bệnh cần mổ, người có thể điều trị bằng phương pháp khác và thời điểm cần can thiệp để tránh tổn thương tiến triển.
Với người có biểu hiện đau cổ, đau lưng kéo dài, đau lan xuống tay hoặc chân, tê bì cần đi khám để xác định nguyên nhân. Đặc biệt, nếu xuất hiện yếu tay chân tiến triển hoặc rối loạn tiểu tiện, đại tiện, người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp vì đây có thể là dấu hiệu chèn ép thần kinh nghiêm trọng.
Thoát vị đĩa đệm là một trong những nguyên nhân thường gặp gây đau cột sống. Ảnh: BVĐKHV
Bên cạnh điều trị nội khoa, phục hồi chức năng và phẫu thuật khi cần thiết, các phương pháp y học tái tạo đang mở ra hướng tiếp cận mới đối với một số bệnh lý cơ xương khớp.
GS.TS Kiều Đình Hùng cho biết huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) và tế bào gốc đang được nghiên cứu, ứng dụng trong một số bệnh lý thuộc lĩnh vực này.
PRP là chế phẩm được tách từ máu của chính người bệnh, chứa nồng độ tiểu cầu cao cùng các yếu tố tham gia vào quá trình điều hòa phản ứng viêm và sửa chữa mô. Trong điều trị một số bệnh lý khớp, đặc biệt là thoái hóa khớp gối, PRP có thể giúp giảm đau, cải thiện chức năng ở những bệnh nhân phù hợp.
Theo chuyên gia, nếu được sử dụng đúng chỉ định, các phương pháp sinh học có thể giúp một số người bệnh cải thiện triệu chứng, qua đó trì hoãn hoặc tránh những can thiệp chưa thực sự cần thiết. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào từng bệnh lý, tình trạng cụ thể và phương pháp được lựa chọn.
Đối với bệnh lý cột sống, cần phân biệt giữa khả năng giảm đau, cải thiện chức năng với việc tái tạo hoàn toàn đĩa đệm đã thoái hóa. Đối với bệnh lý cột sống, chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị đúng phương pháp vẫn là những yếu tố quan trọng. Duy trì tư thế làm việc phù hợp, thường xuyên vận động, không chủ quan trước các triệu chứng kéo dài và thăm khám khi cần thiết sẽ giúp mỗi người bảo vệ cột sống, hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển và tránh những can thiệp không cần thiết.
GS.TS Kiều Đình Hùng nhấn mạnh người bệnh cần tìm hiểu kỹ thông tin, lựa chọn cơ sở y tế đủ điều kiện và tuân thủ phác đồ do bác sĩ chỉ định. Không nên vì kỳ vọng vào các phương pháp mới mà bỏ qua những phương pháp điều trị đã có bằng chứng hiệu quả, hoặc trì hoãn phẫu thuật khi bệnh đã có chỉ định can thiệp.
