Xã Diên Bình, huyện Đăk Tô có 2 con sông lớn là Đăk Pxy và Pô Kô chảy qua. Vì vậy, hằng năm, lưu lượng nước của 2 con sông này vô cùng lớn và hung hãn. Mỗi khi mùa mưa lũ đến, người dân ở các thôn 1, 2, 3 của xã sinh sống ven lòng hồ thủy điện Plei Krông thuộc địa phận xã luôn bị nước dâng trên cao trình 570m, gây lụt lội, làm hàng trăm hécta cây cối và nhà ở của người dân bị ngập úng, gây ô nhiễm môi trường.
“Giặc” nước
Được sự giới thiệu của ông Nguyễn Đình Đức - Chủ tịch UBND xã Diên Bình, chúng tôi đã đến thôn 2 của xã này nằm ven dòng sông Đăk Pxy, phía thượng nguồn của lòng hồ thủy điện Plei Krông. Chị Lê Thị Sinh (51 tuổi), dáng người nhỏ nhắn đứng tần ngần bên giếng nước nhà mình, than thở: Từ ngày công trình thủy điện Plei Krông tích nước đến nay, năm nào nước hồ cũng tràn vào vườn nhà làm ngập úng hoa màu, thất thu nhiều lắm. Đặc biệt, cơn bão số 9 năm 2009, nước tràn vào nhà dân trên cả mét, làm đồ đạc, lúa, ngô...trong nhà bị ướt hết. Tiếc nhất là trên 40 thùng ong của chị đang nuôi ngoài vườn đã bị nước lũ cuốn trôi, mất đứt cả mấy chục triệu đồng. Đã gần chục năm nay, bà con dân làng sống trong cảnh "bị treo", ở cũng không xong mà đi thì không ai đền bù thiệt hại. Bây giờ nguồn nước ô nhiễm lắm, cứ mỗi lần nước hồ dâng lên là y như rằng giếng nước đóng váng, nổi phèn bốc mùi chua...
 |
Anh Trần Xuân Nghĩa, hàng xóm với chị Sinh cũng cho biết: Bà con trước đây ở dọc con sông Đăk Pxy này, nhưng đào giếng phải từ 7-8m mới có nước dùng. Nhưng nay, nước lòng hồ thủy điện Plei Krông càng dâng cao thì nước giếng càng nhiều, càng đục, càng phèn. Mùa này, mỗi khi có mưa lớn kéo dài từ 2-3 ngày là bà con phải chuyển đồ đạc, lúa gạo đi gửi những người hàng xóm ở phía trên cao hơn. Theo quy định của Công ty Thủy điện Ialy thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam, thì công trình thủy điện Plei Krông có cao trình 570m, nên hộ nào ở dưới cao trình thì được di dời, còn hộ nào ở trên cao trình thì không. Trong khi đó, Quốc lộ 14 đoạn đi qua địa phận thôn 2 đã được nâng cao như một mặt đê, làm chia cắt thôn 2 là "lưu vực", còn cầu Diên Bình là "đập tràn", nên mỗi khi mưa lớn, nước nguồn đổ về nhanh, cộng với việc "hoàn thành công tác phá rừng" của lâm tặc, nên đã làm tắc nghẽn dòng chảy, gây dâng nước cục bộ. Từ đó, hằng năm nước lòng hồ vẫn thường chảy vào vườn nhà, làm hư hại hoa màu, thậm chí có năm mưa to, gió lớn nước lại chảy vào nhà bình quân trên dưới 1m, gây thiệt hại rất lớn, nhưng có ai đền bù đâu. Còn nhớ năm 2001, cán bộ Tập đoàn Điện lực Việt Nam có về khảo sát, kiểm kê tài sản của bà con để có kế hoạch di dời, nhưng đến nay đã gần 10 năm vẫn chưa được giải quyết. Vì vậy, đề nghị Nhà nước có chính sách di dời người dân sống ven lòng hồ thủy điện Plei Krông của xã lên ở chỗ cao hơn để khỏi bị nước lòng hồ tràn vào nhà mỗi khi mùa mưa đến, đồng thời đảm bảo cuộc sống được an toàn hơn.
Cán bộ “bó tay”
Làm việc với lãnh đạo UBND xã Diên Bình, ông Nguyễn Đình Đức - Chủ tịch UBND xã cho biết: Việc hằng năm nước lòng hồ thủy điện Plei Krông chảy vào vườn nhà dân gây ngập úng và có khoảng 60 hộ dân ở các thôn 1, 2, 3 của xã đang dùng nước giếng bị ô nhiễm do nước lòng hồ dâng lên là có thật. Riêng cơn bão số 9 năm 2009, đã có 56 hộ dân sống ven lòng hồ này đã bị nước dâng cao tràn vào nhà bình quân trên 1m, thậm chí có nơi dâng cao trên 2m, gây nguy hiểm đến tính mạng, thiệt hại tài sản của người dân và nhiều cơ sở vật chất, hạ tầng trên địa bàn xã. Trước tình hình đó, UBND xã đã đề nghị UBND huyện Đăk Tô và Công ty Thủy điện Ialy quản lý công trình thủy điện Plei Krông có kế hoạch di dời những hộ dân sống ven lòng hồ này đến nơi ở mới để tránh ngập lụt, nhưng đến nay vẫn chưa thấy hồi âm. Mới đây, UBND xã có kế hoạch xin UBND huyện trích quỹ đất của xã cấp cho những hộ dân bị ảnh hưởng lòng hồ thủy điện Plei Krông, nhưng khi bàn bạc với người dân thì không ai nhất trí, bởi vì hiện nay người dân còn nghèo, không đủ kinh phí để di dời nhà ở đi nơi khác được. Thế là cán bộ xã cũng phải "bó tay".
 Chị Lê Thị Sinh trú tại thôn 2, xã Diên Bình, huyện Đăk Tô bên giếng nước bị ô nhiễm. |
Tuy nhiên, để hạn chế thiệt hại trong mùa mưa bão năm nay, ông Nguyễn Đình Đức cho biết thêm: UBND xã đã có phương án rà soát các khu vực dân cư, các hộ dân đang sinh sống tại các điểm xung yếu như: gần sông, suối, lòng hồ thủy điện Plei Krông và những nơi có nguy cơ bị sạt lở đất, đá... để vận động nhân dân chủ động di chuyển đến nơi ở khác. Đồng thời chuẩn bị lực lượng ứng phó kịp thời để bảo vệ, sơ tán người và tài sản của nhân dân mỗi khi có bão lũ xảy ra.
Để đảm bảo an toàn và ổn định cuộc sống cho người dân nơi đây, đề nghị ngành điện lực, chính quyền địa phương và các ngành liên quan sớm vào cuộc để giải quyết.
Bài và ảnh: Thành Tú