Thực hiện dân chủ ở cơ sở không chỉ bảo đảm quyền được biết, được tham gia ý kiến của người lao động mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc minh bạch, công bằng. Tại Hà Nội, phát huy tiếng nói của người lao động đang trở thành yêu cầu quan trọng trong xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định.
Với người lao động, những vấn đề như tiền lương, tiền thưởng, thời giờ làm việc, thời gian nghỉ ngơi, bữa ăn ca hay điều kiện an toàn lao động luôn gắn trực tiếp với đời sống và quyền lợi hằng ngày. Vì vậy, việc được cung cấp thông tin, tham gia đóng góp ý kiến và phản ánh nguyện vọng không chỉ là nhu cầu chính đáng mà còn là quyền được pháp luật bảo đảm.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ
Thực tế cho thấy, khi người lao động có điều kiện trao đổi thẳng thắn với người sử dụng lao động, nhiều vướng mắc có thể được phát hiện và giải quyết ngay từ cơ sở. Một kiến nghị về chất lượng bữa ăn ca, cách tính tiền làm thêm giờ hay điều kiện làm việc nếu được tiếp nhận, phản hồi kịp thời sẽ góp phần hạn chế những bức xúc tích tụ, đồng thời giúp doanh nghiệp điều chỉnh chính sách phù hợp hơn với thực tiễn.
Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 xác định người lao động có quyền được thông tin, thể hiện ý chí, nguyện vọng, chính kiến thông qua việc thảo luận, tham gia ý kiến, quyết định và kiểm tra, giám sát các vấn đề ở cơ sở theo quy định. Đối với doanh nghiệp và tổ chức sử dụng lao động, việc thực hiện dân chủ tại nơi làm việc được gắn với các quy định của pháp luật lao động.
Đáng chú ý, Nghị định số 145/2020/NĐ-CP quy định người sử dụng lao động phải công khai với người lao động những nội dung liên quan đến tình hình sản xuất, kinh doanh; nội quy lao động, thang lương, bảng lương, định mức lao động và các quy định nội bộ liên quan đến quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của người lao động. Đây là cơ sở để người lao động nắm bắt thông tin, chủ động tham gia và giám sát việc thực hiện những chính sách có liên quan trực tiếp đến mình.
Tuy nhiên, quyền được tham gia chỉ thực sự có ý nghĩa khi ý kiến của người lao động được tiếp nhận và phản hồi nghiêm túc. Nếu việc lấy ý kiến chỉ dừng ở hình thức, kiến nghị không được giải thích hoặc giải quyết, dân chủ khó đi vào thực chất.
Để thực hiện dân chủ hiệu quả, vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở có ý nghĩa quan trọng. Công đoàn không chỉ tập hợp tâm tư, nguyện vọng của đoàn viên, người lao động mà còn là cầu nối để chuyển tải những kiến nghị đến người sử dụng lao động; đồng thời theo dõi, giám sát việc thực hiện các nội dung đã được thống nhất.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế tiếp nhận ý kiến đa dạng, thuận tiện, bảo đảm người lao động có thể phản ánh những vấn đề phát sinh mà không e ngại hoặc lo bị gây bất lợi. Việc công khai thông tin, tổ chức hội nghị người lao động, đối thoại tại nơi làm việc và thông báo kết quả giải quyết kiến nghị cần được duy trì thường xuyên, phù hợp với quy định pháp luật và đặc điểm sản xuất, kinh doanh.
Đặc biệt, người đứng đầu doanh nghiệp phải thể hiện trách nhiệm bằng hành động cụ thể: lắng nghe, giải trình và xử lý những vấn đề thuộc thẩm quyền; những nội dung chưa thể giải quyết ngay cần được thông tin rõ về nguyên nhân và lộ trình thực hiện. Sự minh bạch trong quá trình này giúp củng cố niềm tin, hạn chế khoảng cách giữa người lao động và người sử dụng lao động.
Đối với Hà Nội, yêu cầu này càng có ý nghĩa trong bối cảnh Thành phố triển khai Đề án phát triển quan hệ lao động giai đoạn 2026-2030 theo Quyết định số 2046/QĐ-UBND ngày 20/4/2026. Đề án đặt mục tiêu nâng cao chất lượng đối thoại, thương lượng tập thể, giảm thiểu tranh chấp lao động; đồng thời đổi mới hoạt động công đoàn theo hướng sát cơ sở, chăm lo tốt hơn đời sống vật chất, tinh thần của đoàn viên, người lao động.
