Đái tháo nhạt và đái tháo đường đều có biểu hiện tiểu nhiều, uống nhiều nước nên rất dễ bị nhầm lẫn. Tuy nhiên, đây là hai bệnh lý hoàn toàn khác nhau về cơ chế bệnh sinh cũng như phương pháp điều trị.
Nam thanh niên luôn khát nước dù uống liên tục
Bệnh nhân 29 tuổi được đưa vào điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM trong tình trạng khát nước liên tục, đi tiểu nhiều lần trong ngày và thường xuyên thức giấc ban đêm để đi tiểu.
Kết quả xét nghiệm ghi nhận nồng độ natri trong máu tăng cao tới 150 mmol/L, vượt ngưỡng bình thường khoảng 135-145 mmol/L. Người bệnh xuất hiện tình trạng tụt huyết áp, mất nước và rối loạn điện giải. Các bác sĩ đã chỉ định bù dịch tích cực, theo dõi chặt chẽ cân bằng nước xuất nhập trong 24 giờ nhằm ổn định huyết áp và cải thiện tình trạng mất nước.
Điều đáng chú ý là đường huyết của bệnh nhân hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, các xét nghiệm chuyên sâu cho thấy tỷ trọng nước tiểu và áp lực thẩm thấu nước tiểu đều giảm rõ rệt. Kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) phát hiện tổn thương vùng hạ đồi – tuyến yên.
Từ các dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng, bác sĩ chẩn đoán người bệnh mắc đái tháo nhạt trung ương do tổn thương vùng hạ đồi – tuyến yên sau phẫu thuật u sọ hầu cách đây một năm.
Sau hai tuần điều trị bằng thuốc kết hợp điều chỉnh chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng, tình trạng khát nước giảm đáng kể, số lần đi tiểu ít hơn và sức khỏe dần ổn định.
Đái tháo nhạt không liên quan đến đường huyết mà xảy ra khi cơ thể thiếu hormone chống bài niệu (ADH) hoặc thận không đáp ứng với hormone này.
Đái tháo nhạt khác gì đái tháo đường?
Nhiều người nhầm tưởng đái tháo nhạt là một dạng của bệnh đái tháo đường do cùng có biểu hiện uống nhiều, tiểu nhiều.
Tuy nhiên, đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa đường trong cơ thể, làm tăng nồng độ glucose trong máu. Trong khi đó, đái tháo nhạt không liên quan đến đường huyết mà xảy ra khi cơ thể thiếu hormone chống bài niệu (ADH) hoặc thận không đáp ứng với hormone này.
Hormone ADH có nhiệm vụ giúp cơ thể giữ nước bằng cách giảm lượng nước tiểu đào thải qua thận. Khi hormone này thiếu hụt hoặc mất tác dụng, cơ thể sẽ liên tục thải nước tiểu loãng với số lượng lớn, dẫn đến khát nước kéo dài và nguy cơ mất nước nghiêm trọng.
Một đặc điểm dễ nhận biết là nước tiểu của người mắc đái tháo nhạt thường rất loãng, trong và nhạt màu, trong khi nước tiểu của người mắc đái tháo đường có thể đậm màu hơn do chứa nhiều đường.
Các dạng đái tháo nhạt thường gặp
- Đái tháo nhạt trung ương
Đây là dạng bệnh phổ biến hơn, xảy ra khi vùng dưới đồi hoặc tuyến yên bị tổn thương, làm giảm sản xuất hoặc bài tiết hormone ADH.
Nguyên nhân có thể bao gồm: chấn thương sọ não; phẫu thuật não; u sọ hầu, u tuyến tùng hoặc các khối u vùng não; viêm não, viêm màng não; lao thần kinh; giang mai thần kinh; các bệnh lý mạch máu não; một số trường hợp không rõ nguyên nhân hoặc liên quan yếu tố di truyền.
- Đái tháo nhạt do thận
Đây là dạng hiếm gặp hơn. Trong trường hợp này, cơ thể vẫn sản xuất ADH bình thường nhưng thận không đáp ứng với hormone này. Nguyên nhân thường gặp gồm: bệnh thận mạn tính; tác dụng phụ của một số loại thuốc, đặc biệt là lithium; một số bất thường di truyền hiếm gặp.
Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Triệu chứng điển hình nhất của đái tháo nhạt là tình trạng tiểu nhiều và khát nước kéo dài.
Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như:
- Đi tiểu từ 3-20 lít mỗi ngày, thậm chí lên tới 30-40 lít trong trường hợp nặng.
- Tiểu nhiều lần trong ngày, khoảng 30 phút đến một giờ phải đi tiểu một lần.
- Thường xuyên thức giấc ban đêm để đi tiểu.
- Luôn cảm thấy khát dù đã uống rất nhiều nước, đặc biệt thích uống nước lạnh.
- Khô miệng, khô da.
- Đau đầu, chóng mặt.
- Mệt mỏi, giảm khả năng tập trung.
- Chuột rút.
- Lơ mơ hoặc ngất xỉu khi mất nước nghiêm trọng.
- Ở trẻ em, bệnh có thể biểu hiện bằng tình trạng quấy khóc kéo dài, tiểu dầm, chậm tăng trưởng, biếng ăn, sụt cân hoặc chậm phát triển thể chất.
Làm thế nào để phòng ngừa đái tháo nhạt?
Không phải mọi trường hợp đái tháo nhạt đều có thể phòng ngừa, đặc biệt là các trường hợp liên quan đến yếu tố di truyền hoặc tổn thương thần kinh trung ương. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên:
- Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý nội tiết và thần kinh.
- Tuân thủ điều trị đối với các bệnh lý tuyến yên, vùng hạ đồi hoặc bệnh thận mạn tính.
- Theo dõi sát sau các phẫu thuật vùng não.
- Uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể.
- Không tự ý sử dụng thuốc kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
- Chủ động đi khám nếu xuất hiện tình trạng khát nước kéo dài, tiểu nhiều bất thường hoặc thường xuyên thức giấc ban đêm để đi tiểu.
Mặc dù là bệnh hiếm gặp nhưng đái tháo nhạt có thể gây mất nước nặng, rối loạn điện giải và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp người bệnh được chẩn đoán và điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
