Đái tháo đường: Vì sao cần kiểm tra bàn chân mỗi ngày?

SKĐS - Người bệnh đái tháo đường có thể bị tổn thương bàn chân mà không cảm thấy đau. Kiểm tra mỗi ngày giúp phát hiện sớm phòng ngừa loét chân và biến chứng nguy hiểm.

Bàn chân là một trong những vị trí dễ bị tổn thương ở người mắc bệnh đái tháo đường. Đáng lo ngại, những tổn thương ban đầu có thể không gây đau do người bệnh bị suy giảm cảm giác. Một vết phồng rộp, trầy xước hoặc vết chai nhỏ nếu không được phát hiện và chăm sóc đúng cách có thể tiến triển thành vết loét, nhiễm trùng, thậm chí phải cắt cụt chi.

Vì vậy, bên cạnh kiểm soát đường huyết, người bệnh cần hình thành thói quen kiểm tra và chăm sóc bàn chân mỗi ngày để phát hiện sớm những bất thường, hạn chế nguy cơ biến chứng.

1. Vì sao người bệnh đái tháo đường dễ bị loét bàn chân?

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể gây tổn thương các dây thần kinh và mạch máu, đặc biệt ở bàn chân và cẳng chân. Đây là hai yếu tố quan trọng làm tăng nguy cơ loét bàn chân ở người bệnh đái tháo đường.

Tổn thương thần kinh làm suy giảm cảm giác đau: Bình thường, cảm giác đau giúp cơ thể nhận biết và phản ứng với các tác nhân gây tổn thương. Khi dây thần kinh bị tổn thương, người bệnh có thể bị tê bì, châm chích, nóng rát hoặc giảm, mất cảm giác đau, nóng và lạnh ở bàn chân. Do giảm cảm giác bảo vệ, người bệnh có thể không nhận ra các tổn thương như phồng rộp do giày chật, vết xước hoặc dị vật trong giày. Việc tiếp tục đi lại khiến vùng tổn thương chịu áp lực và ma sát kéo dài, làm vết thương nặng hơn.

Đái tháo đường: Vì sao cần kiểm tra bàn chân mỗi ngày? - Ảnh 1.

Đường huyết cao kéo dài có thể gây tổn thương dây thần kinh và mạch máu, đặc biệt ở bàn chân và cẳng chân.(Ảnh AI)

Giảm lưu lượng máu khiến vết thương lâu lành: Đái tháo đường cũng làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, khiến mạch máu bị hẹp và lượng máu lưu thông đến chân giảm. Khi máu đến nuôi dưỡng bàn chân không đầy đủ, vết thương khó lành hơn, đồng thời khả năng chống đỡ với nhiễm trùng cũng bị ảnh hưởng.

Khi kết hợp cả tổn thương thần kinh và giảm lưu lượng máu, những vết thương tưởng chừng đơn giản có thể trở nên nghiêm trọng. Nhiễm trùng nếu không được điều trị kịp thời có thể lan rộng, ảnh hưởng đến mô sâu và xương. Trường hợp nặng có nguy cơ phải cắt cụt ngón chân hoặc một phần chi để kiểm soát nhiễm trùng. Đây là lý do người bệnh không nên chờ đến khi bàn chân đau mới kiểm tra hoặc đi khám.

2. Cách kiểm tra bàn chân mỗi ngày để phát hiện sớm tổn thương

Kiểm tra bàn chân là thói quen đơn giản nhưng rất cần thiết. Người bệnh nên thực hiện mỗi ngày, tốt nhất vào buổi tối khi tháo giày, tất; cần quan sát cả hai bàn chân, bao gồm mu bàn chân, lòng bàn chân, gót chân, từng ngón và các kẽ ngón.

Các dấu hiệu cần chú ý gồm:

  • Vết trầy xước, vết cắt, phồng rộp hoặc vết loét trên da.
  • Da đỏ, sưng, nóng hoặc thay đổi màu sắc bất thường.
  • Vết chai dày, nứt nẻ, khô ráp hoặc chảy dịch.
  • Móng chân đổi màu, dày lên, mọc quặp hoặc có dấu hiệu viêm quanh móng.
  • Các kẽ ngón chân ẩm, bong tróc, ngứa hoặc có dấu hiệu nhiễm nấm.

Người bệnh cũng nên chú ý những vùng da có màu sắc hoặc nhiệt độ khác thường so với bàn chân còn lại. Nếu khó cúi người, mắt kém hoặc không thể quan sát lòng bàn chân, có thể sử dụng gương đặt dưới chân hoặc nhờ người thân hỗ trợ; không nên bỏ qua việc kiểm tra chỉ vì không nhìn thấy hoặc không cảm thấy đau.

Khi nào cần đi khám?

Nếu phát hiện vết thương hở, phồng rộp, vết loét, vùng da sưng đỏ, nóng hoặc có dịch bất thường, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế để được kiểm tra sớm, không tự điều trị tại nhà. Đặc biệt, nếu bàn chân sưng nóng, đỏ lan rộng, chảy mủ, có mùi hôi, đổi màu đen hoặc người bệnh kèm sốt, cần được khám khẩn cấp. Không chờ đến khi xuất hiện đau đớn mới đi khám.

3. Những nguyên tắc chăm sóc bàn chân người bệnh đái tháo đường cần biết

Bên cạnh kiểm tra hằng ngày, chăm sóc bàn chân đúng cách giúp hạn chế trầy xước, nứt da và nguy cơ nhiễm trùng.

Giữ bàn chân sạch và khô: Rửa chân mỗi ngày bằng nước ấm vừa phải và xà phòng dịu nhẹ. Người bệnh bị giảm cảm giác nhiệt độ nên dùng khuỷu tay hoặc nhiệt kế kiểm tra nước trước khi rửa để tránh bỏng. Không ngâm chân lâu trong nước. Sau khi rửa, dùng khăn mềm lau khô, đặc biệt chú ý các kẽ ngón chân; có thể sử dụng kem dưỡng ẩm ở vùng da khô để hạn chế nứt nẻ, nhưng không bôi vào kẽ ngón vì độ ẩm tích tụ có thể tạo điều kiện cho nấm phát triển.

Cắt móng chân đúng cách: Nên cắt móng chân theo đường ngang, không cắt quá sát hoặc khoét sâu vào hai góc móng để tránh tổn thương da và móng mọc quặp. Nếu móng quá dày, móng mọc quặp hoặc người bệnh nhìn kém, khó tự chăm sóc, nên nhờ nhân viên y tế hoặc người nhà hỗ trợ; không tự ý cắt bỏ vết chai, chọc vỡ nốt phồng rộp hoặc sử dụng thuốc, hóa chất làm bong chai chân. Những thao tác này có thể gây tổn thương da và dẫn đến nhiễm trùng.

Lựa chọn giày dép phù hợp: Người bệnh không nên đi chân trần, kể cả khi ở trong nhà, để tránh giẫm phải vật nhọn hoặc bị bỏng khi tiếp xúc với nền nóng; nên chọn giày vừa chân, mũi rộng, chất liệu mềm, không có gờ hoặc đường may gây cọ xát. Tất nên sạch, mềm, vừa vặn, không quá chật. Trước khi mang giày, cần kiểm tra bên trong để loại bỏ sỏi nhỏ, dị vật hoặc những vật có thể gây tổn thương.

Nếu bàn chân đã có biến dạng, chai chân nhiều hoặc từng bị loét, người bệnh nên hỏi bác sĩ về loại giày dép và dụng cụ hỗ trợ phù hợp.

Lưu ý: Tự kiểm tra bàn chân tại nhà không thay thế việc thăm khám chuyên khoa. Người bệnh đái tháo đường nên được nhân viên y tế kiểm tra bàn chân toàn diện ít nhất mỗi năm một lần, bao gồm đánh giá cảm giác, tuần hoàn máu, tình trạng da, móng và hình dạng bàn chân. Những người đã từng bị loét bàn chân, cắt cụt chi, giảm cảm giác hoặc có bệnh lý mạch máu cần được theo dõi thường xuyên hơn theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bên cạnh đó, kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu, duy trì chế độ ăn hợp lý, vận động phù hợp và không hút thuốc cũng góp phần bảo vệ mạch máu, hạn chế tổn thương thần kinh và giảm nguy cơ biến chứng.

Kiểm tra bàn chân mỗi ngày chỉ mất vài phút nhưng có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm những tổn thương mà người bệnh có thể không cảm nhận được. Chủ động chăm sóc và thăm khám định kỳ là cách thiết thực giúp người mắc đái tháo đường phòng ngừa loét bàn chân, bảo vệ khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bài viết mang tính chất tham khảo.

Đái tháo đường: Vì sao cần kiểm tra bàn chân mỗi ngày? - Ảnh 2.Thay đổi lối sống từ sớm để ngăn nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2

SKĐS - Người có tiền đái tháo đường có thể giảm nguy cơ tiến triển thành bệnh nhờ ăn uống hợp lý và vận động đều đặn.

Mời bạn xem thêm video:

Người bệnh đái tháo đường cần lưu ý để kiểm soát bệnh vào mùa đông | SKĐS

Theo ADA, CDC, NIDDK
Ý kiến của bạn