Đái tháo đường type 2 làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, phòng ngừa thế nào?

Gan nhiễm mỡ đang ngày càng phổ biến ở người mắc đái tháo đường type 2. Nhiều người cho rằng đái tháo đường chỉ liên quan đến lượng đường trong máu, nhưng trên thực tế, bệnh có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan quan trọng, trong đó có gan.

Theo TS. Rishikesh Malokar, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, gan mật và nội soi tiêu hóa tại Bệnh viện Zynova Shalby (Ấn Độ), tình trạng gan nhiễm mỡ ở người đái tháo đường đang gia tăng nhanh do chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, ít vận động, béo phì và đường huyết kiểm soát kém kéo dài.

1. Đái tháo đường và gan nhiễm mỡ liên quan với nhau như thế nào?

Gan nhiễm mỡ là tình trạng chất béo tích tụ quá mức trong tế bào gan. Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng. Tuy nhiên nếu kéo dài, người bệnh có nguy cơ bị viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan, suy gan và thậm chí ung thư gan.

Ở người đái tháo đường type 2, cơ thể rơi vào tình trạng kháng insulin, tức insulin không còn hoạt động hiệu quả để đưa đường từ máu vào tế bào. Khi lượng đường trong máu tăng kéo dài, phần năng lượng dư thừa sẽ chuyển hóa thành chất béo và tích tụ tại gan.

Ngoài ra, các yếu tố thường đi kèm với đái tháo đường như béo bụng, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp và ít vận động cũng thúc đẩy quá trình tích tụ mỡ trong gan. Đây là lý do nhiều người mắc đái tháo đường đồng thời bị gan nhiễm mỡ mà không phát hiện sớm.

Theo Hiệp hội Gan mật Hoa Kỳ, gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa hiện là một trong những bệnh gan mạn tính phổ biến nhất trên thế giới, đặc biệt gia tăng ở người thừa cân và đái tháo đường type 2.

2. Dấu hiệu cảnh báo gan nhiễm mỡ ở người đái tháo đường

Một trong những vấn đề đáng lưu ý là gan nhiễm mỡ giai đoạn đầu thường không có biểu hiện rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ hoặc siêu âm ổ bụng. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần chú ý một số dấu hiệu có thể gặp như:

• Mệt mỏi kéo dài.
• Cảm giác nặng hoặc đau tức vùng hạ sườn phải.
• Chán ăn. Cơ thể suy nhược.
• Sụt cân bất thường.
• Vàng da, vàng mắt ở giai đoạn nặng hơn.

Các triệu chứng này không đặc hiệu cho gan nhiễm mỡ, nhưng nếu xuất hiện ở người có đái tháo đường, thừa cân hoặc rối loạn mỡ máu, cần đi khám sớm để đánh giá chức năng gan.

3. Người đái tháo đường cần làm gì để giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ?

Kiểm soát tốt đường huyết: Đây là yếu tố quan trọng nhất giúp hạn chế tổn thương gan ở người đái tháo đường. Người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định, theo dõi đường huyết thường xuyên và tái khám định kỳ. Kiểm soát đường huyết tốt không chỉ giúp giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ mà còn hạn chế biến chứng tim mạch, thận và thần kinh.

Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), thay đổi lối sống kết hợp điều trị đúng giúp cải thiện đáng kể nguy cơ biến chứng chuyển hóa ở người bệnh đái tháo đường type 2.

Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì: Mỡ bụng là yếu tố liên quan chặt chẽ với gan nhiễm mỡ; chỉ cần giảm khoảng 5-10% trọng lượng cơ thể cũng có thể giúp cải thiện lượng mỡ tích tụ trong gan. Người bệnh nên tránh tình trạng ăn quá mức, sử dụng nhiều đồ ngọt, nước uống có đường và thực phẩm giàu chất béo bão hòa. Việc giảm cân cần thực hiện từ từ, kết hợp dinh dưỡng hợp lý và vận động đều đặn, không nên áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan.

Duy trì chế độ ăn lành mạnh: Người đái tháo đường có nguy cơ gan nhiễm mỡ nên ưu tiên rau xanh và trái cây tươi ít ngọt; ngũ cốc nguyên hạt; các loại đậu; cá và nguồn đạm ít béo; chất béo lành mạnh từ dầu thực vật, hạt và quả hạch; đồng thời cần hạn chế: Đồ ăn nhanh; thực phẩm chế biến sẵn; thịt đỏ nhiều mỡ; nước ngọt, bánh kẹo chứa nhiều đường; rượu bia…

Một chế độ ăn cân bằng giúp cải thiện độ nhạy insulin, giảm tích tụ mỡ tại gan và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.

Tập thể dục giúp cải thiện gan nhiễm mỡ: Hoạt động thể lực đều đặn có vai trò quan trọng trong kiểm soát đái tháo đường và bảo vệ gan. Người bệnh nên duy trì ít nhất 150 phút vận động mức trung bình mỗi tuần như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, yoga, tập kháng lực phù hợp thể trạng. Tập luyện giúp tăng sử dụng glucose tại cơ, cải thiện kháng insulin và giảm lượng mỡ nội tạng, trong đó có mỡ gan.

Theo WHO, duy trì vận động thường xuyên giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tim mạch và bệnh gan liên quan chuyển hóa.

Kiểm tra chức năng gan định kỳ: Nhiều người chỉ tập trung theo dõi đường huyết mà bỏ qua sức khỏe gan. Trong khi đó, gan nhiễm mỡ có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm. Người mắc đái tháo đường nên kiểm tra sức khỏe định kỳ, bao gồm xét nghiệm men gan, đánh giá mỡ máu, siêu âm gan, theo dõi cân nặng và vòng eo… Việc phát hiện sớm giúp can thiệp kịp thời, hạn chế nguy cơ tiến triển thành viêm gan mạn, xơ gan hoặc ung thư gan.

4. Đông y hỗ trợ phòng ngừa gan nhiễm mỡ

Theo quan niệm Đông y, người mắc đái tháo đường thường thuộc chứng "tiêu khát", liên quan đến rối loạn chức năng tỳ, vị, can và thận. Khi ăn uống thất thường, ít vận động, cơ thể dư thừa năng lượng kéo dài sẽ sinh "đàm thấp", lâu ngày tích tụ tại gan gây gan nhiễm mỡ.

Bên cạnh kiểm soát đường huyết và thay đổi lối sống, một số thảo dược Đông y có thể hỗ trợ chuyển hóa lipid, bảo vệ tế bào gan và cải thiện chức năng chuyển hóa nếu sử dụng đúng cách.

Một số vị thuốc thường được nhắc đến gồm:

• Diệp hạ châu hỗ trợ bảo vệ tế bào gan.
• Atiso giúp tăng tiết mật, hỗ trợ chuyển hóa chất béo.
• Giảo cổ lam hỗ trợ giảm mỡ máu và cải thiện chuyển hóa.
• Nghệ, curcumin có đặc tính chống oxy hóa, hỗ trợ giảm viêm.
• Sơn tra hỗ trợ tiêu hóa chất béo và giảm rối loạn lipid máu.

Ngoài dùng thuốc, Đông y cũng chú trọng điều hòa lối sống như ngủ đủ giấc, ăn thanh đạm, hạn chế bia rượu, tránh căng thẳng kéo dài và duy trì vận động đều đặn để cải thiện chức năng tỳ vị và chuyển hóa.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý người bệnh đái tháo đường cần tuân thủ thuốc điều trị; không nên tự ý dùng thuốc nam, thuốc Đông y hoặc thực phẩm chức năng kéo dài mà chưa có tư vấn chuyên môn. Một số thảo dược có thể ảnh hưởng đến đường huyết hoặc tương tác với thuốc điều trị đái tháo đường và thuốc gan mật. Đông y chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị và chế độ kiểm soát bệnh theo hướng dẫn của bác sĩ.

Mời bạn xem thêm video: