Nhiễm khuẩn phối hợp và bệnh tật kèm theo
 Virut cúm A/H1N1/2009. |
Mặc dù một tỷ lệ lớn các trường hợp đã được báo cáo là có nhiễm trùng phối hợp hoặc bệnh tật kèm theo (chẳng hạn như tiêu chảy, bệnh hen suyễn, bệnh tim và mang thai), nhưng người ta chưa rõ tình trạng sức khỏe với các nhiễm khuẩn phối hợp và bệnh tật kèm theo này có làm cho bệnh cúm A/H1N1/2009 nặng hơn hay không. Vấn đề này hiện đang được điều tra trong một vài quốc gia. Trong số 567 bệnh nhân nhập viện tại New York, 80% đã có ít nhất 1 yếu tố nguy cơ bệnh tật kèm theo làm cho tình trạng bệnh trở nên nặng hơn hoặc phức tạp hơn cho điều trị. Hen suyễn là yếu tố nguy cơ phổ biến nhất, chiếm tới 41% tất cả bệnh nhân nằm viện được chẩn đoán xác định của phòng thí nghiệm là bị nhiễm virut cúm A/H1N1/2009. Yếu tố quan trọng khác bao gồm mang thai (28% của 142 phụ nữ trong độ tuổi mang thai nằm bệnh viện), trẻ em dưới 2 tuổi (12%) và bệnh nhân bệnh tiểu đường (11%), suy giảm miễn dịch (9%) và bệnh tim mạch (9%).
Nghiên cứu dựa vào cộng đồng
Phỏng vấn bằng điện thoại dựa vào cộng đồng khảo sát ở TP. New York (Mỹ) đã ước tính 6,9% dân số có phát triển bệnh giống cúm (influenza-likeillness) trong thời gian từ ngày 1-20/5/2009. Các cuộc khảo sát toàn thành phố cho thấy tỷ lệ mắc bệnh này rất khác nhau giữa các huyện (quận) từ 9,4 - 3,6% số người trả lời là có mắc bệnh giống cúm. Tuy nhiên, không phải là tất cả những người có biểu hiện bệnh giống cúm đều là bị cúm A/H1N1/2009 mà có thể là cúm mùa thông thường hoặc cảm lạnh, nhưng kết quả khảo sát này cho thấy nhiễm virut cúm A/H1N1/2009 có thể đã khá phổ biến tại cộng đồng.
Tỷ lệ hộ gia đình bị tấn công bởi dịch
Dịch cúm mùa thông thường có tỷ lệ tấn công khoảng từ 5 - 15% số hộ gia đình. Hiện nay, các nhà dịch tễ học ước tính tỷ lệ hộ gia đình bị dịch cúm A/H1N1/2009 tấn công từ 22% - 33%.
Tác động đến những dịch vụ y tế do lây nhiễm virut A/H1N1/2009
Đến nay, tổng thể tác động của nhiễm virut A/H1N1/2009 trên các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại Canada, Chile, Mexico và Mỹ được coi là thấp, không ảnh hưởng đáng kể. Tuy nhiên, tại một số quốc gia với điều kiện trang bị hệ thống y tế còn khó khăn, thiếu thốn thì việc đối phó với đại dịch cúm đang là gánh nặng đối với các dịch vụ y tế, kể cả hoạt động phòng dịch cũng như hệ điều trị. Hoạt động của các dịch vụ y tế trở nên căng thẳng đặc biệt là giám sát, kiểm dịch, xét nghiệm và triển khai khu cách ly điều trị, cung ứng vật tư, hậu cần, thuốc men..
Sự lưu hành đồng thời virut cúm A/H1N1/2009 và virut cúm mùa
Câu hỏi chưa được giải đáp là sự lưu hành đồng thời virut cúm A/H1N1/2009 và virut cúm mùa có làm tăng cường độ dịch và tạo ra khả năng tái tổ hợp giữa 2 chủng virut để hình thành chủng virut cúm khác nguy hiểm hơn hay không? Mặc dù đây vẫn còn là quá sớm để kết luận. Tình trạng lưu hành đồng thời virut cúm A/H1N1/2009 và virut cúm mùa được báo cáo đang diễn ra tại Australia, Canada, Chile, châu Âu, Mexico và Mỹ.
Ở Chile, virut cúm A/H1N1/2009 lại thay thế cho lưu hành virut cúm mùa. Đến cuối tháng 5 năm 2009, 90% chủng virut cúm phân lập được đều là virut cúm A/H1N1/2009.
Dựa trên tính kháng nguyên, gen di truyền và các đặc tính của 3.548 chủng virut cúm báo cáo trong Chương trình giám sát dịch tễ đến tuần 23, chỉ có 18 chủng (0,5%) là virut A/H1N1/2009. Ở Mỹ, virut cúm A/H1N1/2009 chiếm 77,8% (2.071/ 2.663) tổng số chủng virut cúm được phân lập trong thời gian giám sát dịch tuần 22.
Một số lưu ý bước đầu về đại dịch cúm A/H1N1/2009
WHO đã nhận định sơ bộ các đặc điểm dịch tễ học như sau:
- Nhóm trẻ tuổi bị ảnh hưởng nhiều hơn so với dịch cúm mùa.
- Mặc dù dịch đã lây lan rộng trên toàn cầu theo vị trí địa lý các châu lục, nhưng dịch tại mỗi quốc gia vẫn còn tương đối khu trú ở những địa bàn nhất định mà chưa lan rộng phổ biến trên cả nước. Do vậy, tại thời điểm này chưa cần thiết phải đóng cửa biên giới mặc dầu đại dịch đang phát triển.
 Bác sĩ Khoa lây nhiễm, BV đa khoa Đức Giang đang làm xét nghiệm virut cúm A/H1N1/2009. Ảnh: TTXVN |
Phát hiện các virut đang lưu hành tại các khu vực và quốc gia trước khi bị đại dịch cúm A/H1N1/2009 tấn công.
Theo dõi diễn biến và các xu hướng đại dịch ở các quốc gia / khu vực đang có dịch cúm A/H1N1/2009.
Theo dõi sự thay đổi các đặc tính của virut (độc lực, tính kháng thuốc, di truyền học, và các bằng chứng về đột biến di truyền có thể ảnh hưởng đến phác đồ điều trị ca bệnh và các biện pháp y tế công cộng trong phòng chống dịch tại cộng đồng).
Thường xuyên đánh giá tình trạng lâm sàng, mức độ trầm trọng của bệnh.
Thực hiện các nghiên cứu đặc biệt để nắm bắt dữ liệu về tình trạng bệnh nhẹ và các trường hợp mang virut không triệu chứng để mô tả đúng mức độ lây lan của virut cúm A/H1N1/2009 và hiểu rõ các đặc thù về dịch tễ học và virut học của đại dịch này.
Hạn chế của các dữ liệu hiện nay về đại dịch
Hiện nay, các quốc gia chưa thống nhất về định nghĩa ca bệnh và phương pháp được sử dụng để giám sát, phát hiện các trường hợp nhiễm virut cúm A/H1N1/2009, do đó gây ra sự khác biệt một cách đáng kể về báo cáo tình hình dịch và số liệu ghi nhận được sẽ thấp hơn thực tế rất nhiều. Hệ thống giám sát không được thiết kế để phát hiện tất cả các trường hợp một cách chuẩn thức quốc tế. Nhiều quốc gia chỉ chú ý phát hiện thông qua kiểm tra hành khách nhập cảnh theo đường hàng không, nhắm mục tiêu phát hiện khách du lịch đang có các triệu chứng của bệnh cúm đến từ các quốc gia đang có dịch hay ưu tiên điều tra dịch bệnh trong trường học. Các trường hợp nhiễm trùng không triệu chứng hoặc biểu hiện bệnh nhẹ có khả năng sẽ bị bỏ qua.
Việc sử dụng thông tin có đi đến từ một quốc gia đang bị dịch để xác định các trường hợp nghi ngờ nhiễm virut cúm A/H1N1/2009 sẽ bị hạn chế bởi tốc độ lây lan nhanh chóng của virut mới. Sự phân bố hiện nay về các nước bị ảnh hưởng của dịch cũng phản ánh tình trạng khác nhau trong hệ thống giám sát và năng lực của phòng thí nghiệm. Hơn nữa, rất nhiều nước quan tâm hoạt động tìm kiếm các các trường hợp bệnh qua theo dõi địa chỉ liên lạc của nhà trường làm cho báo cáo dịch sẽ bị sai số về tỷ lệ xác định các trường hợp bệnh tăng hơn ở độ tuổi trẻ em, học sinh.
Bài học từ các đại dịch trong quá khứ
Những phát hiện từ sự đánh giá lại các đại dịch cúm trong quá khứ cũng không thể dự báo được các biến thể của các loại virut và tiên đoán các hình thái dịch sẽ khác nhau như thế nào giữa các quốc gia và trong quá trình lan tỏa khác nhau của đại dịch.Do vậy hiện nay, tất cả các chính phủ và cộng đồng quốc tế sẽ cần phải thích ứng với những thay đổi các động thái của tình hình dịch. Sự chia sẻ kịp thời các thông tin sẽ là một thành phần quan trọng trong việc hỗ trợ toàn cầu nỗ lực giảm thiểu tác hại của đại dịch trong thời gian tới.
TS. Đinh Sĩ Hiền (Phó viện trưởng Viện Pasteur Nha Trang)
(Tham khảo từ ProMed Mail)