Những ngày nắng nóng kéo dài, nhu cầu sử dụng đồ uống giải khát tăng mạnh. Cùng với ly cà phê đá, cốc trà chanh hay nước mía giải nhiệt, hàng tấn đá viên được tiêu thụ mỗi ngày. Tuy nhiên, phía sau những túi đá trong suốt tưởng chừng vô hại ấy là câu hỏi không dễ trả lời: chất lượng có thực sự được bảo đảm?
Đá viên dùng trực tiếp được sử dụng phổ biến tại các quán ăn, quán giải khát, nhưng rất khó nhận biết chất lượng bằng mắt thường.
Khó phân biệt đá viên sạch bằng mắt thường
Tại nhiều quán ăn, quán cà phê và điểm bán đồ uống ở Nghệ An, đá viên là nguyên liệu không thể thiếu. Theo các đại lý phân phối, sản lượng tiêu thụ trong mùa hè tăng đáng kể so với thời điểm bình thường. Tuy nhiên, phần lớn người tiêu dùng hiện vẫn đánh giá chất lượng đá viên bằng cảm quan. Đá trong, không có màu lạ hay không để lại cặn trong cốc thường được mặc định là "đá sạch".
Ghi nhận tại một quán ăn sáng trên đường Hồng Bàng (phường Trường Vinh), hai thùng nhựa chứa đá viên được đặt ngay phía trước khu vực ra vào, nhân viên quán nhiều lần mở nắp thùng và dùng tay trần lấy đá cho khách. Khi được hỏi vì sao không sử dụng bao tay hoặc dụng cụ chuyên dụng để lấy đá, một nhân viên vừa phục vụ bàn vừa chuẩn bị đồ uống cho biết việc đeo bao tay sẽ gây bất tiện trong quá trình phục vụ. Người này cũng cho hay chưa nắm rõ các quy định liên quan đến việc bảo đảm vệ sinh đối với đá dùng trực tiếp.
Mỗi ngày hàng tấn đá viên được tiêu thụ tại Nghệ An, song không phải sản phẩm nào cũng dễ dàng truy xuất nguồn gốc.
Ở một quán chè đông khách khác trên địa bàn phường Trường Vinh, đá cây được tập kết trong khu vực kho phía dưới nền nhà. Để phục vụ khách, nhân viên dùng tay trần di chuyển các cây đá lớn đến máy xay. Sau khi xay nhỏ, đá được chứa trong các thau nhựa rồi tiếp tục được xúc bằng tay cho vào các thùng lớn đưa ra quầy chế biến đồ uống.
Ông Nguyễn Thanh, người dân phường Thành Vinh, cho biết, bản thân chỉ có thể quan sát bằng mắt thường và khó nhận biết chất lượng thực sự của sản phẩm. "Thấy đá trong, khi tan không thấy bẩn thì mình sử dụng thôi. Còn chất lượng có đạt tiêu chuẩn hay không thì người dân không thể biết được", ông Thanh nói.
Thực tế, theo các chuyên gia an toàn thực phẩm, độ trong của đá không phải là yếu tố quyết định chất lượng. Người tiêu dùng gần như không có khả năng nhận biết nguồn nước đầu vào, quy trình xử lý hay điều kiện vệ sinh tại nơi sản xuất. Nhu cầu tăng cao trong mùa hè cũng khiến thị trường nước đá trở nên sôi động hơn. Bên cạnh các cơ sở sản xuất được cấp phép, còn tồn tại nhiều điểm sản xuất nhỏ lẻ hoạt động tự phát.
Cơ quan chức năng thừa nhận khó kiểm soát
Theo Sở Y tế Nghệ An, hiện toàn tỉnh có 23 cơ sở sản xuất nước đóng chai, nước đá dùng liền được cấp phép và chịu sự kiểm tra, giám sát về an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, ngoài số cơ sở này vẫn còn nhiều điểm sản xuất nhỏ lẻ chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.
Đây cũng là nhóm đối tượng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm khi việc kiểm soát nguồn nước đầu vào, điều kiện sản xuất và vệ sinh công nhân gặp nhiều khó khăn.
Nước đá dùng liền là mặt hàng tiềm ẩn nguy cơ mất ATTP nếu nguồn nước và quy trình sản xuất không được kiểm soát chặt chẽ.
Một chủ cơ sở sản xuất đá viên tại Nghệ An cho biết, nước sử dụng để sản xuất được lấy từ hệ thống cấp nước tập trung và tiếp tục qua nhiều công đoạn lọc trước khi đưa vào dây chuyền làm đá. Hệ thống lọc được bảo trì định kỳ nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, không phải cơ sở nào cũng đầu tư đầy đủ quy trình như vậy.
Theo BS.CKII Phan Thanh Tuấn, Trưởng phòng An toàn thực phẩm, Sở Y tế Nghệ An, nước đá dùng liền là lĩnh vực nhạy cảm và khó quản lý. Theo ông Tuấn, trong các đợt kiểm tra, cơ quan chức năng chủ yếu đánh giá điều kiện sản xuất, trang thiết bị, quy trình vệ sinh, bảo hộ lao động và việc chấp hành các quy định về an toàn thực phẩm.
"Thời gian tới chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, chấn chỉnh các cơ sở sản xuất nước đá dùng liền nhằm bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng", ông Tuấn cho biết.
Các chuyên gia cũng cảnh báo nếu nguồn nước sản xuất không được xử lý đúng quy chuẩn hoặc quy trình chế biến, bảo quản không bảo đảm vệ sinh, nước đá có thể trở thành tác nhân làm lây lan vi sinh vật gây bệnh.
Trong khi mỗi ngày hàng nghìn ly nước giải khát được phục vụ cùng đá viên, người tiêu dùng gần như không có cách nào tự kiểm chứng chất lượng sản phẩm mình đang sử dụng. Vì vậy, bên cạnh việc lựa chọn những cơ sở kinh doanh uy tín, việc tăng cường thanh tra, giám sát các cơ sở sản xuất nước đá vẫn là giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong mùa nắng nóng.
