Sau một tháng triển khai, Cuộc thi “Tìm hiểu về mất cân bằng giới tính khi sinh trên nền tảng số” đã khép lại bằng lễ tổng kết, trao giải ngày 8/10/2026. Nhưng điều còn lại không chỉ là số người tham gia hay những tác phẩm được vinh danh, mà là câu chuyện về những định kiến vẫn tồn tại trong đời sống và nỗ lực bền bỉ để thay đổi chúng.
Cuộc thi do Cục Dân số (Bộ Y tế) tổ chức từ ngày 20/8 đến 20/9/2026 đã thu hút 94.752 người tham gia, trong đó 86.715 bài dự thi hợp lệ. Hơn 2.600 bài tự luận được đăng tải trên Fanpage “Truyền thông dân số Việt Nam”, thu hút hơn 15,8 triệu lượt xem và khoảng 839.000 lượt tương tác.
Những con số trên cho thấy sức lan tỏa của truyền thông dân số trên nền tảng số. Tuy nhiên, ý nghĩa đáng chú ý hơn nằm ở việc một vấn đề vốn thường được nhắc đến qua các chỉ số thống kê đã được kể lại bằng những câu chuyện gần gũi, gắn với suy nghĩ, lựa chọn và cách ứng xử trong mỗi gia đình.

Ảnh: BTC
Khi những con số có "gương mặt" và câu chuyện riêng
Trong các bài dự thi, áp lực phải sinh con trai để nối dõi, những định kiến đối với gia đình sinh con một bề là gái hay sự thiệt thòi của trẻ em gái không còn là những khái niệm xa xôi. Đó là những tình huống có thể bắt gặp trong đời sống, nơi phụ nữ đôi khi phải chịu sức ép từ chính người thân, còn giá trị của một đứa trẻ vẫn bị nhìn nhận qua giới tính khi chào đời.
Từ thực tế ấy, nhiều người dự thi đã đề xuất những cách làm cụ thể: phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng; đưa nội dung bình đẳng giới vào hương ước, quy ước; xây dựng các mô hình hỗ trợ gia đình sinh con một bề là gái và lan tỏa những tấm gương phụ nữ, trẻ em gái thành đạt.
Những đề xuất này cho thấy việc kiểm soát và giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh không thể chỉ trông chờ vào những thông điệp tuyên truyền hay quy định pháp luật. Khi quan niệm trọng nam vẫn ảnh hưởng đến suy nghĩ và quyết định của một bộ phận gia đình, thay đổi cần bắt đầu từ cách mỗi người nhìn nhận con trai, con gái, từ sự tôn trọng dành cho phụ nữ và từ môi trường mà trẻ em được lớn lên bình đẳng.
Điều đó càng có ý nghĩa khi tỷ số giới tính khi sinh tại Việt Nam vẫn cao hơn mức cân bằng tự nhiên. Theo số liệu được công bố tại lễ tổng kết, năm 2025, tỷ số này là 110 bé trai/100 bé gái. Đằng sau sự chênh lệch ấy là nguy cơ để lại những hệ lụy lâu dài đối với cơ cấu dân số và đời sống xã hội.

Ảnh: Thư Trịnh
Từ câu chuyện vùng biên đến thông điệp chung
Một trong những tác phẩm được chú ý tại cuộc thi là bài viết của chị La Thị Huệ, công tác tại Trạm Y tế xã Hoành Mô, tỉnh Quảng Ninh, người giành giải Nhất cá nhân. Từ trải nghiệm làm công tác dân số tại địa bàn miền núi, biên giới, chị kể về những áp lực mà phụ nữ phải đối mặt và hành trình vận động cộng đồng thay đổi cách nhìn đối với trẻ em gái.
Câu chuyện ấy gợi nhắc rằng người làm công tác dân số ở cơ sở không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn cần kiên trì lắng nghe, chia sẻ và thuyết phục. Định kiến đã tồn tại qua nhiều thế hệ khó có thể thay đổi chỉ bằng một buổi truyền thông. Đôi khi, điều cần thiết là những cuộc trò chuyện đủ chân thành để một gia đình hiểu rằng con gái không phải là điều khiến cha mẹ phải day dứt, còn việc sinh con trai không nên trở thành áp lực đặt lên vai người phụ nữ.

Chị La Thị Huệ phát biểu tại Lễ trao giải. Ảnh: T.Trịnh
Chia sẻ khi nhận giải, chị Huệ nói: “Giải thưởng hôm nay là niềm tự hào vô giá, nhưng trên hết là ngọn lửa tiếp thêm sức mạnh để những người làm công tác dân số tuyến đầu như chúng tôi kiên trì bám bản, kiên định trên hành trình đưa tư duy bình đẳng đến với đồng bào”.
Cuộc thi cũng trao giải “Bài viết truyền cảm hứng” cho chị Cao Nữ Huyền, viên chức dân số xã Đồng Lê, tỉnh Quảng Trị. Bên cạnh đó là các giải cá nhân, tập thể và giải chuyên đề dành cho những tác phẩm, sáng kiến có đóng góp trong truyền thông về mất cân bằng giới tính khi sinh.
Mỗi bài viết mang một góc nhìn riêng, nhưng cùng gặp nhau ở thông điệp: trẻ em gái cần được đón nhận, yêu thương và tạo điều kiện phát triển như trẻ em trai. Bình đẳng giới không phải điều gì xa vời, mà thể hiện ngay trong cách cha mẹ đối xử với con, cách gia đình chia sẻ trách nhiệm và cách cộng đồng tôn trọng những lựa chọn chính đáng của phụ nữ.
Điều còn lại sau một cuộc thi
Phát biểu tại lễ tổng kết, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là vấn đề cần tiếp tục được kiểm soát. Thứ trưởng đánh giá việc tổ chức cuộc thi trên nền tảng số là cách làm góp phần mở rộng tiếp cận, song yêu cầu quan trọng là chuyển kết quả thành hoạt động truyền thông thường xuyên, thiết thực và có khả năng nhân rộng.
Theo định hướng này, những câu chuyện, mô hình và sáng kiến có giá trị cần được chọn lọc để phục vụ công tác truyền thông tại địa phương. Cùng với đó là tăng cường thực thi pháp luật, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi; phát huy vai trò của cán bộ, cộng tác viên dân số và lực lượng gần dân tại cơ sở.

Ảnh: Thư Trịnh
Nhìn từ cuộc thi, có thể thấy nền tảng số giúp thông điệp đi xa hơn, nhưng công nghệ không thể tự mình xóa bỏ định kiến. Sự thay đổi chỉ bền vững khi những điều được đọc, được chia sẻ trên mạng trở thành cách nghĩ và cách ứng xử trong đời sống thực.
Gần 95.000 người tham gia là kết quả đáng ghi nhận. Nhưng thành công lâu dài của cuộc thi sẽ được đo bằng những thay đổi khó nhìn thấy hơn: một người mẹ không còn bị trách móc vì sinh con gái, một gia đình thôi coi việc có con trai là điều kiện để nối dõi, hay một bé gái lớn lên mà không phải tự hỏi liệu mình có được yêu thương và trân trọng như anh em trai hay không.
Khi những thay đổi ấy bắt đầu xuất hiện trong từng gia đình, thông điệp bình đẳng giới mới thực sự đi qua màn hình điện thoại để trở thành một phần của đời sống.