Nhiều vụ sập hầm, bao mạng người vĩnh viễn nằm sâu dưới hàng ngàn khối đất đá nhưng vì cuộc mưu sinh và khát vọng làm giàu, họ liều mình đánh đổi tất cả. Hiện nay, trên những cánh rừng già các huyện miền núi Quảng Nam, nhiều phu vàng vẫn miệt mài làm việc dưới những căn hầm sâu hoắm. Họ không chỉ là người địa phương mà ở khắp các tỉnh Phú Thọ, Bắc Giang, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi... đến khai thác “chui”, để bán lưng cho trời, cược mạng trong những hang đất nguy hiểm.
Nhập vai phu vàng
Những ngày đầu tháng 6/2011, chúng tôi có mặt tại xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam, nơi đây là một kho vàng và do Công ty vàng Bồng Miêu khai thác lớn nhất Việt Nam. Được biết, địa bàn này từ sau tết đến giờ tái diễn tình trạng khai thác vàng trái phép. Trung bình mỗi ngày có đến hàng trăm lượt người dân địa phương và người nơi khác tìm đến khai thác quặng vàng khiến tình hình an ninh trên địa bàn càng thêm phức tạp, đồi núi bị tàn phá, họ còn liều lĩnh vào tận Công ty vàng Bồng Miêu để trộm rất nhiều quặng vàng và đập bể kính xe, đánh bảo vệ trọng thương.
Trong vai người đi khai thác vàng trái phép cùng một người có thâm niên trong nghề khai thác vàng chui trên địa bàn xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh. Sau nhiều lần năn nỉ, một nhóm người trú tại xã Tam Lãnh đã đồng ý cho tôi đi theo để khai thác quặng vàng chui ở địa bàn xã Tam Lãnh. Từ trung tâm xã Tam Lãnh sau đó cuốc bộ gần chục cây số đường rừng để có mặt tại vực AD, ngách Chụm thuộc thôn Bồng Miêu, xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh. Tại khu vực mỏ núi đá cheo leo, vách đá sừng sững này, khi trời vừa tối, tôi bắt đầu chuyến hành trình đi vào chốn vàng tặc.
Tại khu vực này, với hàng trăm hang ngách ăn sâu vào núi hàng cây số, thông liên hoàn với nhau, nhưng nó như một ma trận, nếu không thông thạo địa hình thì rất khó tìm được lối ra. Hang ngách chỗ hẹp chỗ chật, có lúc phải bò, người tôi liên tục va vào hang đá. Khi tôi nói lo lắng việc sập hầm, thì có một người trong nhóm cho biết: “Việc sập hầm là chuyện thường ngày, ở các khu vực hang động này có hàng trăm con người khai thác quặng vàng trái phép. Trong đó có những nhóm người được thuê làm để nhận tiền công. Lực lượng chức năng không “rành” hang ngách bằng họ, nên có truy quét họ nấp đâu đấy, khi lực lượng này đi rồi thì họ tiếp tục công việc của mình”.
Cuộc hành trình của tôi đến bãi khai thác quặng lộ thiên tại bãi Đồi Sim. Ở đây, cho dù các cơ quan chức năng liên tục truy quét, nhưng từ tờ mờ sáng đã có hàng trăm người tập trung tại đây thi nhau khai thác quặng vàng. Anh Nguyễn Th. Ph. một người ở xã Tam Đại, huyện Phú Ninh cho biết: “Hằng ngày tôi vào đây khai thác quặng để bán kiếm mỗi ngày khoảng một trăm nghìn đồng!”. Còn anh Nguyễn D. người Tam Ngọc, TP. Tam Kỳ dẫn cả gia đình gồm 3 cha con lên đây khai thác quặng. “Chẳng biết làm gì để kiếm sống nên phải lên đây chú ơi! Chứ nghề ni gian khổ lắm” - ông D. nói.
 |
Cả nhà rủ nhau làm “vàng tặc”
Thống kê của UBND xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh cho biết: Hiện toàn xã có 5.150 hộ, 7.000 nhân khẩu, đa phần những hộ này đều thuần nông, chuyên nghề canh tác và trồng rừng. Nhưng do “sức hút” của vàng nên hiện tại đã mất hơn 1/3 hộ đi theo làm vàng tặc. Hầu như gia đình nào, nhà nào cũng có người làm phu vàng, không từ cả phụ nữ, người già, thậm chí trẻ em cũng bỏ học theo gia đình trốn lên núi làm phu vàng (chiếm trên 30%) bởi mức thu nhập hấp dẫn từ 200 - 400 ngàn/ngày/người. So với nghề trồng rừng, 1 năm trồng rừng thì phải 5-10 năm sau mới thu hoạch…! Đó mới là số lượng thống kê được của xã Tam Lãnh đối với những phu vàng là người dân địa phương. Còn theo thống kê chưa đầy đủ của chính quyền địa phương thì hiện tại có đến hàng trăm phu vàng từ các xã, tỉnh lân cận và từ các tỉnh phía Bắc vào…, hằng ngày họ vẫn luồn lách trong các hang, hầm vàng... Khi lực lượng truy quét xuất hiện họ đã chạy trốn để lại hiện trường ngổn ngang hầm hố. Nhìn thác Trắng, thuộc khu vực mỏ Bồng Miêu, nơi đây vàng tặc để lại hàng trăm hầm hố sâu hoắm. Cả khu rừng nguyên sinh mênh mông chỉ còn trơ lại gốc.
Anh Võ Hoàng Anh- người dân sống ở khu vực thôn Bồng Miêu cho biết: “Đã có hơn 4ha rừng nguyên sinh và rừng trồng bị tàn phá, riêng khu vực này mỗi ngày có hơn 300 người bất chấp hiểm nguy đến khai thác quặng vàng làm mất trật tự và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng...
Giọt nước mắt muộn màng
Nhưng điều đáng nói là, đằng sau những chuỗi ngày lam lũ chốn rừng thiêng nước độc là mồ hôi, nước mắt trộn lẫn máu của phu vàng rơi khắp các bãi vàng, nhiều gia đình phải chịu cảnh tang thương... Vào năm 2008, cũng như nhiều thanh niên khác trong thôn, 2 con trai lớn của chị Huỳnh Thị Hoa (46 tuổi ở thôn Trung Sơn, xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh) là Huỳnh Văn Xin (SN 1982) và Huỳnh Văn Linh (SN 1991) khăn gói vào bãi vàng ở núi Thánh Giá (huyện Phú Ninh) làm ăn. Trong một đêm mưa gió, lúc họ đang đào xới dưới hầm sâu, đất bỗng dưng đổ sập, chôn vùi cả hai anh em trong chốc lát.
Cũng như gia đình chị Hoa, vì muốn đổi đời từ vàng, tháng 10/2008, vợ chồng anh Nguyễn Thanh Dũng, chị Huỳnh Thị Tình cùng con trai lớn là Nguyễn Thành Trung (15 tuổi) đã bị chôn vùi dưới hầm sâu tại bãi vàng Sũng Mù (huyện Phú Ninh), để lại 3 đứa con thơ. Tang thương nhất là vào ngày 5/11/2009, tại bãi vàng Nước Vin (xã Trà Giác, huyện Bắc Trà My), do mưa lớn kéo dài, nước thấm xuống các hầm khai thác vàng, tích lại làm đất nhão khiến nửa quả đồi đổ ập xuống, chôn vùi hai lán trại, cướp đi 13 sinh mạng và 7 người bị thương nặng.
Mới đây, sáng 14/3, một nhóm người kéo vào ngách AD thuộc thôn Bồng Miêu, xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh - đây là hầm vàng do người Pháp khai thác trước đây bỏ lại, khi vừa đào được khoảng 20 phút thì hầm bất ngờ bị sập. Hậu quả, anh Lê Văn Thủy (1974, trú thôn An Trung, xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh) chết tại chỗ; anh Nguyễn Văn Nhân (quê xã Tam Sơn, huyện Núi Thành) và hai người chưa rõ danh tính bị thương nặng. Tiếp đến ngày 16/3, lực lượng cứu hộ của huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam đã đưa được hai xác “phu vàng” bị đất đá chôn vùi ở sông Tranh (xã Phước Gia, huyện Hiệp Đức), hai nạn nhân được xác định gồm Tống Phước Thuận (SN 1986, trú tại thôn 2, xã Tiên Lãnh, huyện Tiên Phước, Quảng Nam) và Trần Văn Tình (SN 1987, trú tại thôn 5, xã Phước Gia, huyện Hiệp Đức, Quảng Nam). Vào thời điểm trên, Thuận và Tình dùng nước xịt vào đồi núi nhằm làm cho đất nhão ra để thuận lợi cho việc khai thác vàng thì bất ngờ một khối đất đá đổ xuống vùi lấp hai người.
 Vàng tặc đang “băm nát” các đồi núi trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. |
Chính quyền vào cuộc
Ông Bùi Quang Minh - Chủ tịch xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh cho biết: Từ sau Tết Nguyên đán đến nay, lực lượng chức năng của xã và huyện Phú Ninh đã tổ chức truy quét rất nhiều đợt, thu tổng cộng 21 máy xay đá quặng, 7 máy phát điện, đuổi 200 người ra khỏi khu vực, tạm giữ 21 xe máy, phá hủy trên 20 lán trại lò trái phép tại khu vực thác Trắng. Trước nạn vàng tặc ngày đêm hoành hành, nhưng lực lượng chức năng của xã còn rất mỏng nên rất khó kiểm soát nổi vàng tặc. Tất cả vì nuôi mộng “vàng”, người khai thác “chui” ở chốn rừng thiêng nước độc phải đối phó với nhiều hiểm nguy, mồ hôi nước mắt trộn lẫn máu và cái chết để có được vàng. Dù liên tục bị truy quét nhưng chỉ được vài ngày, những phu vàng lại tiếp tục khai thác vàng trái phép, kéo theo sau là những cái chết tang thương. Chưa kể vấn nạn ô nhiễm môi trường tại các con sông, suối ngày càng trầm trọng, rừng bị phá tan hoang.
Còn Công an huyện Phú Ninh, Công an tỉnh Quảng Nam cho biết: Từ đầu năm đến nay đã tổ chức mở 2 đợt truy quét nhằm đưa các đối tượng đào đãi vàng trái phép ra khỏi địa bàn. Qua đợt kiểm tra, lực lượng chức năng đã tịch thu tại các điểm khai thác quặng trái phép ở thôn Bồng Miêu 17 máy nổ xay quặng và hàng chục đi-na-mô phát điện cùng hơn 50 tấn đá quặng. Dù lực lượng chức năng nhiều lần can thiệp, truy quét các đối tượng, nhưng sau khi lực lượng này đi rồi thì “chiến trường” đâu lại vào đó.
Sáng ngày 4/6/2011, tại khu vực khai thác số 6 của mỏ vàng Bồng Miêu có đến hơn 300 người dân tiếp tục kéo vào cướp đi 10 tấn quặng và dùng đá, dùi cui, dao rựa đập bể kính xe, cửa của trạm bảo vệ mỏ vàng và đánh bảo vệ bị thương phải vào Bệnh viện đa khoa Quảng Nam.
Hơn lúc nào hết, các ngành chức năng của tỉnh Quảng Nam cần đẩy mạnh việc quản lý các bãi đào vàng tự phát, để “giấc mơ vàng” không còn là nỗi ám ảnh, nhấn chìm bao người trong tối tăm, đau khổ. Thực tế cho thấy, nếu không giải quyết triệt để nạn vàng tặc, không xóa sổ các tụ hầm trái phép thì nạn khai thác vàng trái phép rất khó chấm dứt và tình trạng sập hầm vàng gây chết người cũng không dừng lại ở đó.
Bài và ảnh: Hồng Phong