Mỗi khi thời tiết chuyển mùa, các bệnh đường hô hấp lại gia tăng nhanh chóng. Đáng chú ý, chủng cúm A(H3N2) đang có xu hướng chiếm ưu thế lưu hành so với các chủng cúm mùa khác. Với đặc tính liên tục biến đổi gen và độc lực mạnh, H3N2 gây ra gánh nặng bệnh tật nặng nề, đặc biệt ở trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người cao tuổi.
Khi thời tiết chuyển mùa, các triệu chứng ban đầu như sốt, ho, đau họng, đau đầu hay mỏi người rất dễ khiến người bệnh chủ quan nghĩ rằng đây chỉ là cúm thông thường. Tuy nhiên, cúm mùa không phải lúc nào cũng diễn tiến nhẹ.
Trong số các phân nhóm virus cúm A, H3N2 là chủng virus biến đổi di truyền và kháng nguyên cực kỳ nhanh chóng trên người, chim và lợn. Những năm gần đây, H3N2 luôn chiếm ưu thế vượt trội về tỷ lệ lưu hành so với A(H1N1), A(H1N2) lẫn cúm B. Việc không nhận biết sớm và can thiệp kịp thời có thể dẫn đến nguy cơ suy hô hấp, làm nặng thêm các bệnh lý nền và thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh.
Cúm mùa có thể gặp ở mọi lứa tuổi, trong đó trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn. (Ảnh minh họa)
Những điều cần biết về virus cúm A H3N2
Virus H3N2 là gì?
Theo BS.CKI Bạch Thị Chính (Giám đốc Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC), virus H3N2 là một chủng virus phân nhóm cúm A của virus Influenza gây bệnh cúm và biến chứng nguy hiểm phổ biến ở người. Virus H3N2 có thể lây nhiễm cho chim, lợn và người. Khi lây nhiễm, virus đã biến đổi thành nhiều chủng khác nhau.
Virus cúm (H3N2) bao gồm hai gen từ virus cúm A là H3 Hemagglutinin và N2 neuraminidase từ virus H2N2 năm 1957. Vì thế, tên H3N2 cũng bắt nguồn từ các dạng kết hợp của hai loại protein bề mặt hemagglutinin (H) và neuraminidase (N). Bằng cách tái tổ hợp, virus H3N2 trao đổi gen cho protein bên trong với các phân nhóm cúm khác.
Nguồn gốc của cúm A H3N2
Vào tháng 9/1968, cúm A H3N2 được ghi nhận lần đầu tiên ở Hoa Kỳ, sau đó tiếp tục lan rộng ra toàn thế giới dưới dạng virus cúm theo mùa, bên cạnh 3 chủng cúm phổ biến khác là: chủng A H1N1, B Yamagata và B Victoria. Thông thường, các mùa cúm bị chi phối bởi H3N2 thường nghiêm trọng hơn, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như người lớn tuổi, phụ nữ đang mang thai, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi,...
Theo dữ liệu của CDC Hoa Kỳ từ mùa cúm 2017/2018 cho thấy, có 808.129 trường hợp nhập viện liên quan đến cúm trên khắp Hoa Kỳ, khi chủng cúm H3N2 chiếm ưu thế. Ước tính khoảng 643 ca tử vong ở trẻ em, chủ yếu là ở trẻ em chưa được tiêm chủng.
Dẫn chứng so sánh với mùa cúm 2019/2020, đã có 404.646 trường hợp nhập viện liên quan đến cúm được báo cáo, khi cúm B và H1N1 chiếm ưu thế. Ước tính có 434 ca tử vong ở trẻ em. Như vậy, có thể thấy rõ chủng cúm H3N2 có gánh nặng bệnh tật nghiêm trọng hơn.
Hiện nay, virus cúm H3N2 vẫn đang là mối đe doạ toàn cầu. Đặc biệt, ở Việt Nam, cúm mùa xảy ra quanh năm. Theo Cục Y tế dự phòng (VNCDC), chủng cúm A/H3N2 hiện vẫn đang là một chủng cúm phổ biến và người dân cần chủ động dự phòng sớm, tạo miễn dịch cộng đồng và đẩy lùi bệnh cúm.
Cúm A H3N2 lây truyền như thế nào?
Virus cúm A H3N2 có cả khả năng lây nhiễm từ người sang người rất nhanh qua đường hô hấp, thậm chí có thể thành đại dịch. Khi người bệnh ho, hắt hơi,... dịch tiết mũi họng và các giọt nước bọt mang theo virus bay vào không khó, người lành hít phải sẽ bị nhiễm bệnh. Đây là nguyên nhân khiến cúm dễ lây lan "chóng mặt" ở nơi tập trung đông người như trường học, nhà trẻ,... nếu các biện pháp phòng ngừa chưa đảm bảo.
Đặc biệt, trong điều kiện thời tiết lạnh và ẩm thấp, tế bào đường hô hấp của người dễ bị tổn thương, làm tăng tính cảm nhiễm với bệnh. Do vậy, mỗi người cần chủ động dự phòng, tạo miễn dịch cộng đồng để phòng ngừa lại cúm ngay từ bây giờ.
Trẻ nhỏ khi mắc cúm có thể xuất hiện sốt, ho, đau họng, mệt mỏi và một số triệu chứng đường hô hấp. Cha mẹ cần theo dõi sát diễn biến của trẻ để kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường. (Ảnh minh họa)
Triệu chứng cúm A H3N2
Những triệu chứng cúm A H3N2 gây ra cũng tương tự như các chúng virus cúm khác gây ra. Virus cúm A H3N2 sau khi xâm nhập và ủ bệnh khoảng 2 ngày thường sẽ gây ra các triệu chứng đột ngột như:
- Sốt cao
- Ho
- Ho khan
- Chảy nước mũi/nghẹt mũi
- Viêm họng
- Đau đầu
- Đau nhức cơ thể
- Có cảm giác ớn lạnh
- Mệt mỏi, suy nhược cơ thể
- Nôn mửa, nôn khan
- Tiêu chảy
Cúm mùa nói chung và cúm do A H3N2 thường khiến mọi người chủ quan do các triệu chứng phổ biến như ho, hắt hơi dễ đánh lừa người khác nhầm lẫn sang những căn bệnh lành tính như cảm lạnh thông thường.
Các biện pháp phòng ngừa cúm A H3N2
Tiêm vaccine là biện pháp quan trọng phòng cúm
Tiêm vaccine cúm hằng năm là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng. Tổ chức Y tế thế giới WHO khuyến cáo tiêm vaccine cúm hằng năm, đặc biệt đối với các nhóm có nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính.
Việc tiêm vaccine cần được thực hiện hằng năm bởi virus cúm liên tục biến đổi và thành phần vaccine được cập nhật định kỳ nhằm phù hợp hơn với các virus dự kiến lưu hành. Tuy nhiên, vaccine không phải biện pháp duy nhất để phòng cúm. Người dân vẫn cần kết hợp nhiều biện pháp khác để giảm nguy cơ lây nhiễm.
Chủ động phòng cúm từ những thói quen hằng ngày
Để hạn chế nguy cơ lây nhiễm A(H3N2) cũng như các virus cúm mùa khác, người dân nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa:
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn;
- Che miệng và mũi khi ho, hắt hơi;
- Không đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa vệ sinh tay;
- Hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp;
- Giữ không gian sinh hoạt thông thoáng;
- Hạn chế đến nơi đông người khi đang mắc cúm;
- Khi có triệu chứng, chủ động nghỉ ngơi và hạn chế tiếp xúc để giảm nguy cơ lây cho người khác.
Cúm A H3N2 là một trong những virus cúm mùa quan trọng được giám sát, nhưng tên gọi của virus không thể tự quyết định mức độ nặng của bệnh. Điều cần quan tâm hơn là người bệnh thuộc nhóm nguy cơ nào, triệu chứng diễn biến ra sao và có xuất hiện dấu hiệu cảnh báo hay không.
Đặc biệt với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền, việc chủ động phòng cúm, tiêm vaccine theo khuyến cáo và thăm khám sớm khi xuất hiện dấu hiệu bất thường có thể góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng.
