Bước vào thời điểm tháng 9/2026, thời tiết giao mùa thu - đông tạo điều kiện thuận lợi cho các chủng virus cúm mùa như A(H1N1), A(H3N2) và Cúm B bùng phát. Việc phân biệt chính xác giữa cảm lạnh thông thường và các thể cúm sẽ giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.
Cảnh báo nguy cơ mắc bệnh cúm thời điểm giao mùa
Ghi nhận đến tháng 9/2026, tình hình dịch bệnh đường hô hấp bắt đầu có dấu hiệu gia tăng khi thời tiết chuyển mùa. Các đợt không khí lạnh đầu mùa cùng độ ẩm thay đổi thất thường là môi trường lý tưởng để các chủng virus cúm phát tán mạnh trong cộng đồng.
Kết quả giám sát dịch tễ cho thấy, các chủng virus lưu hành phổ biến hiện nay vẫn bao gồm cúm A/H3N2, A/H1N1 và cúm B (dòng Victoria). Dù chưa ghi nhận sự biến đổi bất thường về độc lực, sự xuất hiện đồng thời của cả cúm A và cúm B cùng nguy cơ với các bệnh hô hấp khác đang đặt ra nhiều lo ngại, đặc biệt tại các trường học, mầm non và môi trường công sở khi học sinh bắt đầu năm học mới.
Cúm mùa có thể gây các triệu chứng như sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi. (Ảnh minh họa)
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cúm mùa ở người chủ yếu do virus cúm A và B gây ra. Virus cúm A được phân loại thành các phân type dựa trên hai protein bề mặt là hemagglutinin (HA) và neuraminidase (NA), trong đó A(H1N1) và A(H3N2) là những phân type đang lưu hành ở người. Virus cúm B không được chia thành các phân type mà được phân thành các dòng, trong đó B/Victoria là dòng đang được ghi nhận lưu hành.
Cả cúm A và cúm B đều có khả năng lây truyền qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Virus cũng có thể lây qua bàn tay hoặc các bề mặt bị nhiễm virus nếu sau đó người bệnh đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng.
Theo bác sĩ BSCKI. Lê Thị Giao Thi - Trưởng phòng Quản trị nội dung đào tạo và kiểm duyệt chuyên môn (Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu), cúm A, đặc biệt một số giai đoạn có sự lưu hành mạnh của virus cúm A(H3N2), có thể liên quan đến các đợt gia tăng số ca mắc trên diện rộng. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ mắc cúm A thì chắc chắn nặng hơn cúm B.
"Mức độ nghiêm trọng của bệnh không chỉ phụ thuộc vào loại virus mà còn liên quan đến tuổi, tình trạng sức khỏe, bệnh nền và khả năng miễn dịch của từng người. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc các bệnh mạn tính là những nhóm có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn khi mắc cúm" - BSCKI.Lê Thị Giao Thi cho biết.
WHO cũng xếp những nhóm này vào nhóm có nguy cơ cao đối với cúm mùa. Vì vậy, thay vì quá lo lắng về việc mình mắc cúm A hay cúm B, người bệnh cần chú ý đến diễn biến triệu chứng và các dấu hiệu cảnh báo.
Cảm lạnh và cúm mùa khác nhau thế nào?
Cảm lạnh thông thường và cúm mùa có thể gây ra một số triệu chứng tương tự như ho, đau họng, sổ mũi, nghẹt mũi và mệt mỏi. Điều này khiến nhiều người nhầm lẫn, thậm chí cho rằng cúm chỉ là một dạng cảm lạnh nặng hơn.
Theo bác sĩ, một điểm tương đối dễ nhớ là cảm lạnh thường khởi phát từ từ và triệu chứng tập trung nhiều ở vùng mũi họng, trong khi cúm thường khởi phát đột ngột và gây mệt mỏi, đau nhức toàn thân rõ hơn.
Cảm lạnh thường biểu hiện như thế nào?
Người bị cảm lạnh thường có các triệu chứng như:
- Nghẹt mũi, chảy nước mũi;
- Hắt hơi;
- Đau hoặc rát họng;
- Ho;
- Mệt mỏi ở mức độ nhẹ hoặc vừa.
Sốt không phải triệu chứng nổi bật ở người lớn bị cảm lạnh và nếu có thường ở mức nhẹ. Người bệnh nhiều trường hợp vẫn có thể sinh hoạt tương đối bình thường.
Cúm mùa thường khởi phát đột ngột
Khác với cảm lạnh, cúm mùa thường xuất hiện khá nhanh. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường nhưng sau đó xuất hiện sốt, đau đầu, đau nhức cơ thể, mệt nhiều và ho.
Theo WHO mô tả cúm mùa điển hình với tình trạng khởi phát đột ngột, sốt, ho, đau đầu, đau cơ và khớp, mệt mỏi rõ rệt, đau họng và chảy nước mũi. Ho do cúm có thể kéo dài từ 2 tuần trở lên.
Đặc điểm | Cảm lạnh thông thường | Cúm mùa |
Khởi phát | Thường từ từ | Thường đột ngột |
Nghẹt/chảy nước mũi | Thường gặp | Có thể gặp |
Hắt hơi | Thường gặp | Có thể gặp |
Đau họng | Thường gặp | Có thể gặp |
Sốt | Ít gặp hoặc nhẹ | Thường rõ hơn |
Đau nhức cơ thể | Thường nhẹ | Có thể rõ rệt |
Mệt mỏi | Thường nhẹ | Có thể rất rõ |
Ho | Có thể gặp | Thường gặp, có thể kéo dài |
Tuy nhiên, đây chỉ là những dấu hiệu giúp nhận biết tương đối, không phải căn cứ để tự chẩn đoán chính xác cúm tại nhà.
WHO lưu ý các triệu chứng của cúm không đặc hiệu và có thể tương tự nhiều bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác. Trong một số trường hợp, việc phân biệt cúm với các bệnh hô hấp khác bằng triệu chứng lâm sàng là khó khăn và cần xét nghiệm để xác định.
Không phải ai mắc cúm cũng sốt
Một quan niệm khá phổ biến là cứ mắc cúm thì phải sốt cao. Tuy nhiên, thực tế không phải tất cả người mắc cúm đều có biểu hiện giống nhau. Một số người có thể nổi bật triệu chứng ho, đau họng, mệt mỏi hoặc đau nhức cơ thể nhưng không sốt rõ. Vì vậy, không có sốt không đồng nghĩa với việc chắc chắn không mắc cúm.
Ngược lại, chỉ dựa vào việc sốt cao cũng không thể khẳng định một người mắc cúm, bởi nhiều bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác cũng có thể gây sốt. Điều quan trọng là đánh giá toàn bộ diễn biến bệnh, đặc biệt ở những người thuộc nhóm nguy cơ cao.
Những dấu hiệu nào cần đi khám sớm?
Phần lớn người mắc cúm mùa có thể hồi phục sau khoảng một tuần mà không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, cúm cũng có thể gây biến chứng nặng, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao. WHO cho biết cúm có thể dẫn đến viêm phổi và làm nặng thêm các bệnh mạn tính đang mắc.
Người bệnh cần đi khám khi triệu chứng diễn tiến nặng, đặc biệt khi xuất hiện khó thở, đau ngực, mệt nhiều hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi rõ rệt. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cũng không nên chủ quan khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ cúm. Theo bác sĩ Thi, thay vì chỉ quan tâm mình mắc cúm A hay cúm B, người bệnh cần theo dõi sát diễn biến và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi có dấu hiệu bất thường.
Trẻ nhỏ là một trong những nhóm có nguy cơ gặp biến chứng khi mắc cúm mùa, vì vậy cha mẹ cần theo dõi sát các triệu chứng và dấu hiệu bất thường. (Ảnh minh họa)
Chủ động phòng cúm để giảm nguy cơ mắc bệnh
Tiêm vaccine cúm hằng năm là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và đặc biệt giúp giảm nguy cơ bệnh nặng. WHO khuyến cáo tiêm vaccine cúm mùa hằng năm bởi virus cúm liên tục tiến hóa và thành phần vaccine được cập nhật theo khuyến nghị của WHO.
Bên cạnh tiêm vaccine, người dân nên:
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn;
- Che miệng và mũi khi ho, hắt hơi;
- Hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng hô hấp;
- Không dùng chung đồ dùng cá nhân với người bệnh;
- Nghỉ ngơi và hạn chế đến nơi đông người khi đang có triệu chứng.
Cúm A và cúm B đều có thể gây bệnh từ nhẹ đến nặng. Vì vậy, điều quan trọng không phải là quá lo lắng về "tên" của virus, mà là chủ động phòng bệnh, nhận biết sớm triệu chứng và đặc biệt không bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo ở người thuộc nhóm nguy cơ cao.
