Nhiều người vẫn cho rằng cúm A chỉ là bệnh cảm thông thường và thường đánh giá mức độ nặng - nhẹ qua nhiệt độ cơ thể. Tuy nhiên, thực tế điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho thấy, cúm A có thể diễn tiến nặng rất nhanh, gây suy hô hấp cấp ở người cao tuổi, người có bệnh nền và đe dọa tính mạng chỉ sau vài ngày khởi phát.
Viêm phổi nặng, nguy cơ kéo dài vì tiền sử tai biến
ThS.BSNT Lê Thị Huyền, Trung tâm Hồi sức tích cực (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) cho biết, đơn vị vừa tiếp nhận bệnh nhân H.X.T (72 tuổi), có tiền sử tăng huyết áp điều trị thường xuyên và từng bị tai biến mạch máu não.
Ngày 6/10, ông T nhập viện trong tình trạng sốt cao, ho khạc đờm, khó thở tăng dần và suy hô hấp. Kết quả test nhanh dương tính với cúm A. Thăm khám lâm sàng ghi nhận tình trạng viêm phổi nặng, tổn thương phổi ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng trao đổi khí. Bác sĩ phải chỉ định hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy 40–50% để duy trì chỉ số oxy trong máu.
Cúm A có thể diễn tiến nặng rất nhanh, gây suy hô hấp cấp ở người cao tuổi, người có bệnh nền. Ảnh: BVCC
Các xét nghiệm cho thấy phản ứng viêm và chỉ số nhiễm khuẩn tăng rất cao. Bệnh nhân lập tức được điều trị cúm A kết hợp kháng nhiễm khuẩn và hồi sức hô hấp tích cực.
Sau 3 ngày, bệnh nhân đã cắt sốt, huyết động tương đối ổn định. Tuy nhiên, tổn thương phổi vẫn còn nghiêm trọng, chưa thể tự thở hiệu quả nên tiếp tục phải phụ thuộc vào máy thở không xâm nhập (nồng độ oxy hỗ trợ 40%).
Theo BS Huyền, tiền sử tai biến mạch máu não (đặc biệt là đợt nhồi máu não gần đây) khiến phản xạ ho khạc đờm của bệnh nhân bị suy giảm nặng. Trong khi đó, viêm phổi do cúm lại làm tăng tiết dịch đường hô hấp. Việc đờm ứ đọng không thể tống ra ngoài gây tắc nghẽn đường thở, giảm thông khí và làm tăng nguy cơ biến chứng.
"Bệnh nhân vẫn đang trong giai đoạn cấp tính, tổn thương phổi nặng nên cần tiếp tục chăm sóc đường thở và theo dõi sát. Do khả năng ho khạc kém, quá trình điều trị dự kiến sẽ còn kéo dài", BS Huyền nhận định.
Chỉ sốt nhẹ nhưng suy hô hấp tiến triển "thần tốc"
Một trường hợp nặng khác vừa được Khoa Cấp cứu (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) tiếp nhận là nam bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm, mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và phải dùng thuốc khí dung tại nhà thường xuyên suốt 3–4 tháng qua.
Khoảng 4 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng ho, khạc đờm trắng, khó thở tăng dần, mệt mỏi và ăn uống kém. Đáng chú ý, bệnh nhân chỉ sốt nhẹ khoảng 38°C, không hề sốt cao. Tuy nhiên, tình trạng khó thở diễn tiến ngày càng nghiêm trọng khiến gia đình phải đưa đi cấp cứu tại cơ sở y tế gần nhà.
Tại đây, bệnh nhân được xác định mắc cúm A. Do suy hô hấp nặng, người bệnh phải thở oxy qua mặt nạ có túi dự trữ với lưu lượng lên tới 15 lít/phút, sau đó chuyển gấp lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
Thời điểm vào Khoa Cấp cứu, bệnh nhân đã trong tình trạng kích thích, vật vã, thở nhanh, da niêm mạc nhợt, phổi nhiều ran bất thường. Các bác sĩ khẩn trương đặt ống nội khí quản, can thiệp hô hấp và triển khai các biện pháp hồi sức tích cực. Dù vậy, bệnh vẫn chuyển biến quá nhanh, xuất hiện các rối loạn toàn thân nghiêm trọng.
Các chuyên gia phân tích, ở người mắc COPD, đường thở vốn đã bị viêm và tắc nghẽn mạn tính. Khi đan kết thêm virus cúm A, tình trạng tăng tiết dịch làm trầm trọng hơn tổn thương có sẵn, khiến chức năng trao đổi khí suy giảm thảm hại và đưa người bệnh rơi vào suy hô hấp cấp tính.
Trường hợp này là lời cảnh báo đắt giá: Nhiệt độ cơ thể không phản ánh hết độ nguy hiểm của cúm A. Ở người có bệnh đường hô hấp mạn tính, triệu chứng khó thở tăng dần — dù chỉ sốt nhẹ — chính là dấu hiệu báo động đỏ cần đưa đi cấp cứu ngay.
Nhóm nguy cơ cao tuyệt đối không chủ quan
Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, lây lan nhanh qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Bệnh thường khởi phát với biểu hiện sốt, ho, đau họng, đau mỏi cơ và mệt mỏi. Với nhóm nhạy cảm như trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền, cúm A rất dễ biến chứng thành viêm phổi nặng, suy hô hấp tiến triển và tử vong.
ThS.BS Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) đưa ra các khuyến cáo:
Tiêm vacccine phòng cúm nhắc lại hằng năm, đặc biệt là nhóm nguy cơ cao. Duy trì vệ sinh tay, che miệng khi ho/hắt hơi, giữ nhà cửa thông thoáng và hạn chế tiếp xúc người có triệu chứng hô hấp.
Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, cần đi khám để bác sĩ chỉ định phác đồ phù hợp. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị, đặc biệt là kháng sinh (vốn không có tác dụng diệt virus).
Dấu hiệu cấp cứu ngay ở người lớn: Khó thở, thở nhanh, tím tái môi/đầu ngón tay, đau tức ngực, lơ mơ, kích thích bất thường hoặc thể trạng suy sụp nhanh.
Dấu hiệu cấp cứu ngay ở trẻ nhỏ: Khó thở, thở rút lõm lồng ngực, li bì, co giật, bỏ uống/bỏ bú hoặc có biểu hiện mất nước.
Mức độ nặng của cúm A không đo bằng độ cao của cơn sốt. Hãy theo dõi sát diễn biến hô hấp và các phản ứng bất thường của cơ thể để kịp thời phát hiện dấu hiệu chuyển nặng, tránh những hậu quả đáng tiếc.