Cục diện thế giới và vị thế bá quyền của Mỹ

Mỹ vẫn duy trì vị trí lãnh đạo thế giới trong thế kỷ XXI. Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã tuyên bố như vậy khi đọc bản báo cáo cương lĩnh tại Hội đồng về công việc quốc tế ở Washington.

Mỗi quốc gia văn minh đều có thủ tục bầu ra các nhà lãnh đạo nhà nước và lãnh đạo đảng. Các tổ chức quốc tế cũng vậy. Những người lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ), UNESCO, EU đều được bầu thông qua quá trình bỏ phiếu. Ở các nước với chế độ độc tài thì tình hình là khác hẳn. Còn Mỹ, vốn tự coi mình là quốc gia văn minh nhất trên hành tinh, ngay từ thế kỷ trước đã tuyên bố là nhà lãnh đạo thế giới. Xin nhắc lại rằng, trong thế kỷ XX, dù có những cố gắng lớn, Mỹ vẫn không thể đóng vai trò này. Chỉ có những chính trị gia ở bên kia đại dương mới có thể cho rằng thế  kỷ qua là "thời đại của Mỹ". Thời gian ông George Bush-con nắm quyền,  mọi người đã thấy rõ rằng, uy tín của Mỹ giảm sút rất nhanh. Washington gây chiến chống Iraq mà không được phép của LHQ. Kết quả là làm hỏng quan hệ với cả thế giới Ảrập. Thái độ kiêu ngạo của các chính khách Hoa Kỳ đã gây hại cho sự đoàn kết ở khu vực Đại Tây Dương.  Đường lối như vậy của Nhà Trắng dẫn đến sự lạnh nhạt trong quan hệ Nga - Mỹ.

Trên thực tế, cần phải thừa nhận rằng Mỹ có một vị thế chính trị mang ý nghĩa toàn cầu, trước mắt không một quốc gia nào có thể cạnh tranh được. Châu Âu có thể là một đối thủ cạnh tranh về kinh tế, những sẽ phải mất một thời gian nữa họ mới trở thành một đối thủ về chính trị được. Trung Quốc, mặc dù thời gian gần đây phát triển khá nhanh, nhưng cũng vẫn chỉ là một nước đang phát triển và vẫn chưa phân định rõ được vị thế của mình trong cuộc chiến tranh giành ngôi vị bá chủ khu vực Đông Bắc Á chứ chưa nói tới Mỹ. Đây là nước có nhiều khả năng cạnh tranh Mỹ nhất trong tương lai. Còn Ấn Độ, trong những năm gần đây, tốc độ phát triển kinh tế 6% - 8% một năm của nước này đã thu hút được sự chú ý, quan tâm của quốc tế. Thế nhưng Ấn Độ vẫn không được coi như là một quốc gia có hoà bình thực sự. Chỉ khi nào Ấn Độ dàn xếp một cách trọn vẹn với Pakistan về vấn đề Kashmir, thì nước này mới có thể phát triển được hết mức tiềm năng kinh tế và địa chính trị để có thể trở thành một cường quốc. Điều này xem ra khó khả thi vì Pakistan chưa bao giờ chịu kiềm chế những ý đồ riêng của mình về vấn đề Kashmir. Vì vậy, trên thực tế hiện nay, chưa có một nước nào có thể thay thế được sự bá quyền và vai trò của Mỹ, một nhân tố không thể thiếu được đối với an ninh quốc tế.

Nhưng có một nghịch lý đang diễn ra là Mỹ đang phải đối phó với những đe doạ từ các lực lượng yếu hơn Mỹ nhiều. Việc Mỹ quá lo lắng về an ninh của riêng mình có thể dẫn đến bị cô lập trong một thế giới thù địch. Mỹ đang sống trong một thế giới mà ở đó nổi lên các mối quan hệ láng giềng tốt và tình hữu nghị giữa các quốc gia. Vả lại, Mỹ có sức mạnh hùng hậu nhất trên thế giới, nhưng an ninh trong nước lại bị đe doạ nghiêm trọng và Mỹ buộc phải sống trong không khí thường xuyên thiếu an ninh.

Trong bối cảnh đó, bài phát biểu nói trên của bà Hillary Clinton không cộng hưởng với những lời tuyên bố trước đây của Tổng thống Mỹ Barack Obama. Trên các diễn đàn ở Praha, Matxcơva và những nơi khác, chủ nhân Nhà Trắng đã từng thừa nhận rằng, một mình nước Mỹ không đủ sức giải quyết các vấn đề nghiêm trọng trên thế giới và trong khu vực. Ông Barack Obama còn nhấn mạnh, Hoa Kỳ sẵn sàng chấp nhận trật tự thế giới đa cực, chú ý đến quan điểm và lợi ích của những quốc gia khác. Suy luận này có vẻ rất tự nhiên trong bối cảnh chính quyền Barack Obama phải giải quyết các vấn đề tồn đọng mà vị tiền nhiệm để lại. Song, người ta cũng nhận thấy rằng Tổng thống Obama chưa bao giờ tuyên bố về việc Hoa Kỳ từ bỏ tham vọng chiếm vị trí lãnh đạo toàn thế giới. Và đây, bà Hillary Clinton vừa nói rõ định đề này. Có lẽ bà Ngoại trưởng Mỹ trước hết hướng tới cử tọa nội địa, có chú ý đến bối cảnh trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào Thượng viện, mà chỉ số uy tín của ông Barack Obama và ê-kip Tổng thống đang giảm mạnh. Đảng Cộng hoà gay gắt chỉ trích chính quyền Nhà Trắng không chỉ về những vấn đề kinh tế mà còn về chính sách đối ngoại không hiệu quả. Chắc bởi vậy bà Clinton đã cao giọng, y như dưới thời chính quyền Reagan hoặc George Bush-con. Dù bà Ngoại trưởng thừa nhận vai trò chủ đạo của LHQ, nhưng không nhắc gì về quan hệ đối tác ngày càng nổi rõ với Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil và một số quốc gia khác. Theo ý kiến của giới phân tích,  trong thế kỷ XXI, chính các quốc gia này sẽ đóng vai trò quan trọng nhất trong các công việc quốc tế.

Song Hà