Trong căn bếp của hầu hết gia đình Việt, củ tỏi gần như là loại gia vị không thể thiếu. Tuy nhiên, ít người biết rằng từ nhiều thế kỷ trước, tỏi đã được xếp vào nhóm "dược thực đồng nguyên" - vừa là thực phẩm vừa là dược liệu.
- 1. Củ tỏi hỗ trợ cảm lạnh, ho do phong hàn
- 2. Hỗ trợ đầy bụng, khó tiêu, ăn uống chậm tiêu
- 3. Hỗ trợ phòng ngừa nhiễm khuẩn đường ruột
- 4. Hỗ trợ sức khỏe tim mạch và tuần hoàn
- 5. Hỗ trợ chăm sóc mụn nhọt và vết côn trùng đốt
- 6. Hỗ trợ người có thể trạng hư hàn, chân tay lạnh
- Những ai không nên dùng tỏi làm thuốc?
Tỏi (Allium sativum L., họ Hành - Amaryllidaceae) chứa tinh dầu giàu hợp chất sulfur như alliin, allicin, ajoene và các diallyl sulfide.
Khi tép tỏi được giã hoặc cắt nhỏ, enzyme alliinase sẽ chuyển alliin thành allicin - hoạt chất tạo nên mùi đặc trưng và được cho là mang lại nhiều tác dụng sinh học.
Trong y học cổ truyền, củ tỏi có vị cay, tính ôn, quy vào các kinh Tỳ, Vị và Phế; có công năng ôn trung, hành khí, tiêu tích, giải độc, sát trùng. Chính vì vậy, tỏi được ứng dụng trong nhiều bài thuốc chữa các chứng cảm lạnh, đầy bụng, tiêu hóa kém, mụn nhọt và một số bệnh ngoài da.
Ngày nay, nhiều nghiên cứu đã xác nhận củ tỏi có hoạt tính kháng khuẩn, chống oxy hóa và hỗ trợ tim mạch. Tuy nhiên tỏi không thay thế thuốc chữa bệnh.
1. Củ tỏi hỗ trợ cảm lạnh, ho do phong hàn
Theo Đông y, cảm lạnh xảy ra khi phong hàn xâm nhập cơ thể, làm bế tắc phế khí. Người bệnh thường có biểu hiện sợ lạnh, nghẹt mũi, ho, ít mồ hôi, đau đầu. Do có tính ôn và vị cay, tỏi được dùng để phát tán phong hàn, làm ấm cơ thể và thông đường hô hấp.
Bài thuốc tham khảo: Tỏi hấp đường phèn gồm 3-5 tép tỏi tươi, 15-20 g đường phèn.
Cách làm: Tỏi bóc vỏ, đập dập, hấp cách thủy cùng đường phèn khoảng 15 phút; chắt lấy nước uống khi còn ấm.
Theo kinh nghiệm, bài thuốc này được dùng khi mới chớm cảm lạnh, ho do lạnh, đau họng nhẹ. Các nghiên cứu cho thấy allicin có hoạt tính kháng khuẩn và kháng virus trong phòng thí nghiệm. Một số tổng quan cho thấy chế phẩm từ tỏi có thể giúp giảm nguy cơ mắc cảm lạnh hoặc rút ngắn thời gian mắc bệnh.
Củ tỏi được ứng dụng trong nhiều bài thuốc chữa các chứng cảm lạnh, đầy bụng, tiêu hóa kém, mụn nhọt và một số bệnh ngoài da. Ảnh AI.
2. Hỗ trợ đầy bụng, khó tiêu, ăn uống chậm tiêu
Đây là một trong những ứng dụng lâu đời nhất của tỏi trong y học cổ truyền. Theo quan niệm Đông y, tỏi có tác dụng ôn trung, làm ấm tỳ vị, thúc đẩy lưu thông khí trong đường tiêu hóa, nhờ đó giúp giảm đầy bụng, chướng hơi và khó tiêu do lạnh.
Bài thuốc tham khảo: Cháo tỏi gồm gạo tẻ 50-60 g, 3-5 tép tỏi, một ít gừng tươi.
Cách dùng: Nấu cháo nhừ, cho tỏi đã nướng chín và gừng vào khi cháo gần chin, ăn nóng.
Theo Đông y, món ăn này thích hợp với người ăn uống khó tiêu, lạnh bụng hoặc tiêu hóa kém sau khi nhiễm lạnh. Các hợp chất sulfur trong tỏi có khả năng ức chế nhiều loại vi khuẩn gây bệnh đường tiêu hóa trong điều kiện phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, ăn quá nhiều tỏi sống có thể gây kích ứng dạ dày, ợ nóng hoặc tiêu chảy ở một số người.
3. Hỗ trợ phòng ngừa nhiễm khuẩn đường ruột
Tỏi được xếp vào nhóm vị thuốc có tác dụng giải độc, sát trùng, thường dùng trong các trường hợp ăn uống không sạch hoặc nghi ngờ nhiễm "trùng tích". Ngày nay, nhiều nghiên cứu đã chứng minh allicin có phổ kháng khuẩn khá rộng đối với nhiều chủng vi khuẩn và nấm trong phòng thí nghiệm.
Bài thuốc gợi ý: Tỏi ngâm giấm gồm 200 g tỏi bóc vỏ, 500 ml giấm gạo; ngâm khoảng 3-4 tuần rồi dùng lượng nhỏ trong bữa ăn.
Trong dân gian, đây được xem là cách hỗ trợ tiêu hóa và phòng bệnh đường ruột. Các nghiên cứu in vitro cho thấy allicin có khả năng ức chế nhiều vi khuẩn như Escherichia coli, Salmonella spp., Staphylococcus aureus và một số loài nấm.
4. Hỗ trợ sức khỏe tim mạch và tuần hoàn
Không giống như nhiều cây thuốc chỉ được sử dụng theo kinh nghiệm dân gian, tỏi là một trong số ít dược liệu truyền thống đã được nghiên cứu khá nhiều về tác động đối với sức khỏe tim mạch.
Theo y học cổ truyền, tỏi có tác dụng hành khí, hoạt huyết, giúp khí huyết lưu thông, từ đó được ứng dụng trong các trường hợp huyết ứ, đau tức vùng ngực hoặc người có thể trạng hàn làm khí huyết vận hành kém.
Trong khi đó, y học hiện đại tập trung nghiên cứu tác dụng của các hợp chất sulfur, đặc biệt là allicin và ajoene. Một số tổng quan hệ thống cho thấy chế phẩm tỏi có thể giúp giảm nhẹ cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol và huyết áp ở một số nhóm người. Tuy nhiên, mức cải thiện thường ở mức vừa phải và không thay thế thuốc điều trị.
Bài thuốc gợi ý: Rượu tỏi gồm 40 g tỏi khô bóc vỏ, 100 ml rượu trắng 35-40 độ.
Cách làm: Tỏi thái lát, ngâm với rượu trong bình thủy tinh khoảng 10-15 ngày đến khi rượu chuyển màu vàng nhạt. Theo kinh nghiệm dân gian và một số tài liệu Đông y hiện đại, rượu tỏi được dùng với lượng rất nhỏ sau bữa ăn nhằm hỗ trợ lưu thông khí huyết và tiêu hóa.
Lưu ý: Người tăng huyết áp, bệnh gan, phụ nữ mang thai hoặc đang dùng thuốc chống đông không nên tự ý sử dụng.
5. Hỗ trợ chăm sóc mụn nhọt và vết côn trùng đốt
Theo quan niệm Đông y, tỏi có tính ôn, vị cay, giúp tiêu độc và sát trùng nên được dùng ngoài da đối với mụn nhọt mới hình thành hoặc vết côn trùng đốt.
Bài thuốc gợi ý: Nước tỏi pha loãng gồm tỏi giã nát, thêm nước đun sôi để nguội, lọc lấy dịch; dùng rửa vùng da tổn thương theo kinh nghiệm dân gian.
Khác với trước đây, các chuyên gia hiện nay không khuyến khích đắp trực tiếp tỏi tươi lên da, bởi nhiều báo cáo đã ghi nhận tình trạng bỏng hóa chất, viêm da tiếp xúc và phồng rộp, đặc biệt ở trẻ em. Nếu vùng da có dấu hiệu nhiễm trùng, sưng nóng, chảy mủ hoặc lan rộng, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được điều trị.
6. Hỗ trợ người có thể trạng hư hàn, chân tay lạnh
Những người tỳ vị hư hàn, ăn uống kém, bụng lạnh, chân tay lạnh thường cần sử dụng các vị thuốc có tính ôn để phục hồi dương khí. Tỏi là một trong những vị thuốc được phối hợp trong các món ăn - bài thuốc nhằm làm ấm cơ thể.
Bài thuốc gợi ý: Canh gà hầm tỏi gồm 1 con gà ta nhỏ, 1 củ tỏi, gừng tươi và gia vị vừa đủ.
Cách dùng: Hầm đến khi thịt mềm, dùng nóng. Theo Đông y, món ăn này phù hợp với người mới ốm dậy, ăn uống kém hoặc thường xuyên lạnh bụng, sợ lạnh. Tuy nhiên, người đang sốt cao, viêm cấp hoặc có biểu hiện "nhiệt chứng" không nên áp dụng.
7. Những ai không nên dùng tỏi làm thuốc?
Mặc dù có nhiều ứng dụng, tỏi không phù hợp với tất cả mọi người, cần thận trọng trong những trường hợp sau:
- Người đang dùng thuốc chống đông máu hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu vì tỏi có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
- Người chuẩn bị phẫu thuật nên thông báo với bác sĩ nếu đang sử dụng chế phẩm từ tỏi.
- Người bị viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày - thực quản nặng có thể bị tăng kích ứng khi ăn nhiều tỏi sống.
- Người dị ứng với tỏi hoặc các cây cùng họ Hành không nên sử dụng.
- Không bôi hoặc đắp tỏi tươi trực tiếp lên da trong thời gian dài để tránh bỏng da.
Đối với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc nhiễm khuẩn, người bệnh vẫn cần tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Việc sử dụng tỏi hoặc các bài thuốc cổ truyền nên được xem là biện pháp bổ trợ, không thay thế thuốc điều trị đã được chứng minh hiệu quả.
Mời độc giả xem thêm:
